૨. અઞ્ઞવાદકસિક્ખાપદવણ્ણના

યમત્થન્તિ ‘‘ત્વં કિર દુક્કટાપત્તિં આપન્નો’’તિઆદિકં યં કિઞ્ચિ અત્થં. તતો અઞ્ઞન્તિ પુચ્છિતત્થતો અઞ્ઞમત્થં. અઞ્ઞેનઞ્ઞં પટિચરણસ્સાતિ વિનયધરેન યં વચનં દોસપુચ્છનત્થં વુત્તં, તતો અઞ્ઞેન વચનેન પટિચ્છાદનસ્સ. પટિચ્છાદનત્થોપિ હિ ચરસદ્દો હોતિ અનેકત્થત્તા ધાતૂનં. વુત્તન્તિ પાળિયં વુત્તં.

સાવસેસં આપત્તિં આપન્નોતિ એત્થ ઠપેત્વા પારાજિકં સેસા સાવસેસાપત્તિ નામ, તં આપન્નો. અનુયુઞ્જિયમાનોતિ ‘‘કિં, આવુસો, ઇત્થન્નામં આપત્તિં આપન્નોસી’’તિ પુચ્છિયમાનો. અઞ્ઞેન વચનેનાતિ ‘‘કો આપન્નો? કિં આપન્નો? કિસ્મિં આપન્નો? કથં આપન્નો? કં ભણથ? કિં ભણથા’’તિ અઞ્ઞેન વચનેન. અઞ્ઞન્તિ ‘‘કિં ત્વં ઇત્થન્નામં આપત્તિં આપન્નોસી’’તિઆદિકં અનુયુઞ્જકવચનં. તથા તથા વિક્ખિપતીતિ તેન તેન પકારેન વિક્ખિપતિ. કિં વુત્તં હોતિ? સો (પાચિ. અટ્ઠ. ૯૪) કિઞ્ચિ વીતિક્કમં દિસ્વા ‘‘આવુસો, આપત્તિં આપન્નોસી’’તિ સઙ્ઘમજ્ઝે આપત્તિયા અનુયુઞ્જિયમાનો ‘‘કો આપન્નો’’તિ વદતિ. તતો ‘‘ત્વ’’ન્તિ વુત્તે ‘‘અહં કિં આપન્નો’’તિ વદતિ. અથ ‘‘પાચિત્તિયં વા દુક્કટં વા’’તિ વુત્તે ‘‘અહં કિસ્મિં આપન્નો’’તિ વદતિ. તતો ‘‘અમુકસ્મિં નામ વત્થુસ્મિ’’ન્તિ વુત્તે ‘‘અહં કથં આપન્નો, કિં કરોન્તો આપન્નોમ્હી’’તિ પુચ્છતિ. અથ ‘‘ઇદં નામ કરોન્તો આપન્નો’’તિ વુત્તે ‘‘કં ભણથા’’તિ વદતિ. તતો ‘‘તં ભણામા’’તિ વુત્તે ‘‘કિં ભણથા’’તિ એવમનેકેહિ પકારેહિ વિક્ખિપતીતિ વુત્તં હોતિ.

યો પન ભિક્ખુ સાવસેસં આપત્તિં આપન્નો, તં ન કથેતુકામો તુણ્હીભાવેન વિહેસેતીતિ સમ્બન્ધો. વિહેસેતીતિ ચિરનિસજ્જાચિરભાસનેહિ પિટ્ઠિઆગિલાયનતાલુસોસાદિવસેન સઙ્ઘં વિહેસેતિ, પરિસ્સમં તેસં કરોતીતિ અત્થો. પરિસ્સમો હિ વિહેસા નામ. અઞ્ઞવાદકકમ્મન્તિ અઞ્ઞવાદકસ્સ ભિક્ખુનો અઞ્ઞવાદકારોપનત્થં કાતબ્બં ઞત્તિદુતિયકમ્મં. વિહેસકકમ્મન્તિ એત્થાપિ એસેવ નયો. તસ્મિં સઙ્ઘેન કતેતિ તસ્મિં અઞ્ઞવાદકકમ્મે ચ વિહેસકકમ્મે ચ સઙ્ઘેન ઞત્તિદુતિયકમ્મવાચાય કતે. તથા કરોન્તાનન્તિ તં પકારં કરોન્તાનં, અઞ્ઞવાદકઞ્ચ વિહેસકઞ્ચ કરોન્તાનન્તિ અત્થો.

‘‘વિહેસકેતિ અયમેત્થ અનુપઞ્ઞત્તી’’તિ અવચનઞ્ચેત્થ ‘‘આપત્તિકરા ચ હોતિ અઞ્ઞવાદકસિક્ખાપદાદીસુ વિયા’’તિ (કઙ્ખા. અટ્ઠ. પઠમપારાજિકવણ્ણના) વુત્તત્તાયેવ પઞ્ઞાયતીતિ કત્વા. એસ નયો ઉપરિ સિક્ખાપદેસુ. ધમ્મકમ્મે તિકપાચિત્તિયન્તિ ધમ્મકમ્મે ધમ્મકમ્મસઞ્ઞિવેમતિકઅધમ્મકમ્મસઞ્ઞીનં વસેન તીણિ પાચિત્તિયાનિ. અધમ્મકમ્મે તિકદુક્કટન્તિ એત્થાપિ એસેવ નયો. અનારોપિતેતિ કમ્મવાચાય અનારોપિતે, અપ્પતિટ્ઠાપિતેતિ અત્થો. ગેલઞ્ઞેનાતિ યેન કથેતું ન સક્કોતિ, મુખે તાદિસેન બ્યાધિના. સઙ્ઘસ્સ ભણ્ડનાદીનિ ભવિસ્સન્તીતિ સઙ્ઘમજ્ઝે કથિતે તપ્પચ્ચયા સઙ્ઘસ્સ ભણ્ડનં વા કલહો વા વિગ્ગહો વા વિવાદો વા સઙ્ઘભેદો વા સઙ્ઘરાજિ વા ભવિસ્સન્તીતિ ઇમિના વા અધિપ્પાયેન ન કથેન્તસ્સ. એત્થ ચ અધમ્મેનાતિ અભૂતેન વત્થુના.

‘‘સમુટ્ઠાનાદીનિ અદિન્નાદાનસદિસાની’’તિ અવિસેસં અતિદિસિત્વા વિસેસં દસ્સેતું ‘‘ઇદં પના’’તિઆદિ વુત્તં. સિયા કિરિયં અઞ્ઞેનઞ્ઞં પટિચરન્તસ્સ. સિયા અકિરિયં તુણ્હીભાવેન વિહેસેન્તસ્સ.

અઞ્ઞવાદકસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.