૧૦. પથવીખણનસિક્ખાપદવણ્ણના

પાસાણસક્ખરકથલમરુમ્બવાલુકાદીસૂતિ એત્થ મુટ્ઠિપ્પમાણતો ઉપરિ પાસાણાતિ વેદિતબ્બા. મુટ્ઠિપ્પમાણા સક્ખરા. કથલાતિ કપાલખણ્ડાનિ. મરુમ્બાતિ કટસક્ખરા. વાલુકા વાલિકાયેવ. અઞ્ઞતરસ્સ તતિયભાગો હોતીતિ તતિયો ભાગો હોતિ. ઇદં વુત્તં હોતિ – યતો પંસું વા મત્તિકં વા આહરાપેત્વા વિસું વિસું કતે દ્વે કોટ્ઠાસા પંસુ વા મત્તિકા વા એકો પાસાણાદીસુ અઞ્ઞતરો હોતિ, અયં મિસ્સકપથવી નામાતિ. ઓવટ્ઠો નામ દેવેન ઓવટ્ઠો (પાચિ. ૮૬). વુત્તન્તિ પદભાજનિયં, સીહળટ્ઠકથાયમેવ વા વુત્તં. અધિકતરપાસાણાદિમિસ્સાતિ અધિકતરપાસાણાદીહિ મિસ્સા, અદડ્ઢાપિ વુત્તપ્પમાણતો અધિકતરપાસાણાદિમિસ્સાતિ અધિપ્પાયો. વા-સદ્દો અવુત્તવિકપ્પત્થો, તેન ઊનકચતુમાસોવટ્ઠપથવિં સઙ્ગણ્હાતિ. સુદ્ધપાસાણાદિભેદાયાતિ સુદ્ધા પાસાણા એત્થાતિ સુદ્ધપાસાણા, સા આદિ યસ્સ ભેદસ્સ સો સુદ્ધપાસાણાદિ. આદિ-સદ્દેન સુદ્ધસક્ખરાદીનં ગહણં. સુદ્ધપાસાણાદિભેદો યસ્સા સા સુદ્ધપાસાણાદિભેદા, તાય સુદ્ધપાસાણાદિભેદાય, સુદ્ધપાસાણાદિપ્પકારાયાતિ અત્થો.

સયં ખણતીતિ એત્થ યો અન્તમસો પાદઙ્ગુટ્ઠકેનપિ ખણતિ, ઉદકમ્પિ છડ્ડેન્તો ભિન્દતિ, પાદઙ્ગુટ્ઠકેનપિ વિલિખતિ, પત્તમ્પિ પચન્તો દહતિ, સો સબ્બો ખણતિયેવાતિ વેદિતબ્બો. તેનાહ ‘‘ખણનભેદનવિલેખનપચનાદીહિ વિકોપેતીતિ. પત્તં પચન્તેન (પાચિ. અટ્ઠ. ૮૭) હિ પુબ્બે પક્કટ્ઠાનેયેવ પચિતબ્બો. અદડ્ઢાય પથવિયા અગ્ગિં ઠપેતું ન વટ્ટતિ. પત્તપચનકપાલસ્સ પન ઉપરિ અગ્ગિં ઠપેતું વટ્ટતિ. દારૂનં ઉપરિ ઠપેતિ, સો અગ્ગિ તાનિ દહન્તો ગન્ત્વા પથવિં દહતિ, ન વટ્ટતિ. ઇટ્ઠકપાસાણાદીસુપિ એસેવ નયો. તત્રાપિ હિ ઇટ્ઠકાદીનંયેવ ઉપરિ ઠપેતું વટ્ટતિ. કસ્મા? તેસં અનુપાદાનત્તા. ન હિ તાનિ અગ્ગિસ્સ ઉપાદાનસઙ્ખં ગચ્છન્તિ. સુક્ખખાણુરુક્ખાદીસુપિ અગ્ગિં દાતું ન વટ્ટતિ. સચે પન ‘‘પથવિં અપત્તમેવ નિબ્બાપેત્વા ગમિસ્સામી’’તિ દેતિ, વટ્ટતિ. પચ્છા નિબ્બાપેતું ન સક્કોતિ, અવિસયત્તા અનાપત્તિ. વુત્તનયેનેવાતિ ‘‘ખણનભેદનવિલિખનપચનાદીહી’’તિ વુત્તેનેવ નયેન. નિયમેત્વાતિ સન્નિટ્ઠાનં કત્વા. ઇતરોતિ આણાપકો.

‘‘પોક્ખરણિં ખણા’’તિ (પાચિ. અટ્ઠ. ૮૬) વદતિ, વટ્ટતિ. ખતાયેવ પોક્ખરણી નામ હોતિ, તસ્મા અયં કપ્પિયવોહારો. એસ નયો ‘‘વાપિં, તળાકં, આવાટં ખણા’’તિઆદીસુપિ. ‘‘ઇમં ઓકાસં ખણ, ઇમસ્મિં ઓકાસે પોક્ખરણિં ખણા’’તિ પન વત્તું ન વટ્ટતિ. ‘‘કન્દં ખણ મૂલં ખણા’’તિ અનિયમેત્વા વત્તું વટ્ટતિ. ‘‘ઇમં વલ્લિં ખણ, ઇમસ્મિં ઓકાસે કન્દં વા મૂલં વા ખણા’’તિ વત્તું ન વટ્ટતિ. તેનાહ ‘‘ઓકાસં અનિયમેત્વા…પે… ભણન્તસ્સા’’તિ. આતપેન સુક્ખકદ્દમો ચ ફલતિ, તત્ર યો હેટ્ઠા પથવિયા અસમ્બદ્ધો, તમેવ અપનેતું વટ્ટતિ. એસ નયો ગોકણ્ટકેપિ. તેનાહ ‘‘આતપેન…પે… અસમ્બદ્ધ’’ન્તિ. તત્થ ગોકણ્ટકો (પાચિ. અટ્ઠ. ૮૬) નામ ગાવીનં ખુરચ્છિન્નકદ્દમો વુચ્ચતિ. સચે પન હેટ્ઠિમતલેન ભૂમિસમ્બન્ધો, વિકોપેતું ન વટ્ટતિ. ભિજ્જિત્વા પતિતનદિતટન્તિ ભિજ્જિત્વા નદિસામન્તા પતિતં ઓમકચાતુમાસં ઓવટ્ઠં નદિતટં. સચે પન ભિજ્જિત્વા ઉદકેયેવ પકતિ, દેવે અતિરેકચાતુમાસં ઓવટ્ઠેપિ ઉદકેયેવ ઉદકસ્સ પતિતત્તા વટ્ટતિ. મહન્તમ્પિ નઙ્ગલચ્છિન્નમત્તિકાપિણ્ડન્તિ મહન્તમ્પિ કસિતટ્ઠાને હેટ્ઠા પથવિયા અસમ્બદ્ધં નઙ્ગલચ્છિન્નમત્તિકાપિણ્ડં. એવમાદિસદ્દેન કૂટાસિઞ્ચનયોગ્ગતનુકકદ્દમાદીનં ગહણં. અસઞ્ચિચ્ચ રુક્ખાદિપવટ્ટનેન ભિન્દન્તસ્સાતિ પાસાણરુક્ખાદીનિ વા પવટ્ટેન્તસ્સ, કત્તરદણ્ડેન વા આહચ્ચ આહચ્ચ ગચ્છન્તસ્સ પથવી ભિજ્જતિ, સા ‘‘તેન ભિન્દિસ્સામી’’તિ એવં સઞ્ચિચ્ચ અભિન્નત્તા અસઞ્ચિચ્ચ ભિન્ના નામ હોતિ, ઇતિ અસઞ્ચિચ્ચ રુક્ખાદિપ્પવટ્ટનેન ભિન્દન્તસ્સ અનાપત્તિ. અસતિયા પાદઙ્ગુટ્ઠકાદીહિ વિલિખન્તસ્સાતિ યો અઞ્ઞવિહિતો કેનચિ સદ્ધિં કિઞ્ચિ કથેન્તો પાદઙ્ગુટ્ઠકેન વા કત્તરયટ્ઠિયા વા પથવિં વિલિખન્તો તિટ્ઠતિ, તસ્સ એવં અસતિયા પાદઙ્ગુટ્ઠકાદીહિ વિલિખન્તસ્સ અનાપત્તિ.

પથવીખણનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

મુસાવાદવગ્ગો પઠમો.