૨. ઉદોસિતસિક્ખાપદવણ્ણના

ભિક્ખુનાતિ ભિક્ખુસ્સાતિ અત્થો, સામિઅત્થે ચેતં કરણવચનં. તેનાહ ‘‘પુરિમસિક્ખાપદે વિયા’’તિઆદિ. અથ કસ્મા કરણવસેનેવ કરણવચનસ્સ અત્થં અગ્ગહેત્વા સામિવસેન અત્થો વેદિતબ્બોતિ આહ ‘‘કરણવસેન હી’’તિઆદિ. હીતિ કારણત્થે નિપાતો. છિન્નપલિબોધોતિ છિન્નચીવરાવાસપલિબોધો. એકાવ રત્તિ એકરત્તં, સમાસન્તગતસ્સ અત્થં. તિણ્ણં ચીવરાનં સમાહારોતિ તિચીવરં. તેન તિચીવરેન, તીહિ ચીવરેહીતિ અત્થો. એકેન વિપ્પવુત્થોપિ (પારા. અટ્ઠ. ૨.૪૭૫-૪૭૬) હિ તિચીવરેન વિપ્પવુત્થો નામ હોતિ પટિસિદ્ધપરિયાપન્નેન વિપ્પવુત્થત્તા, અવયવેપિ વા સમુદાયવોહારતો. તેનાહ ‘‘તિચીવરાધિટ્ઠાનનયેના’’તિઆદિ.

ઇદાનિ વિપ્પવાસલક્ખણવવત્થાપનત્થં ‘‘ગામો એકૂપચારો’’તિઆદિમાહ. તત્થ નિવેસનન્તિ ઉદોસિતાદીનં વસેન અકતાય પતિસ્સયવિકતિયા અધિવચનં. ઉદોસિતોતિ (પારા. અટ્ઠ. ૨.૪૮૨-૪૮૭) યાનાદીનં ભણ્ડાનં સાલા. યો ‘‘ઉદવસિતો’’તિપિ વુચ્ચતિ. અટ્ટોતિ પટિરાજાદિપટિબાહનત્થં ઇટ્ઠકાહિ કતો બહલભિત્તિકો ચતુપઞ્ચભૂમિકો પતિસ્સયવિસેસો. ‘‘અટ્ટોતિ બહલભિત્તિકગેહં, યસ્સ ગોપાનસિયો અગ્ગહેત્વા ઇટ્ઠકાહિ એવ છદનં હોતી’’તિ અપરે. ‘‘અટ્ટાકારેન કરીયતી’’તિપિ વદન્તિ. માળોતિ એકકૂટસઙ્ગહિતો ચતુરસ્સપાસાદો, એકકૂટસઙ્ગહિતો વા અનેકકોણવન્તો પતિસ્સયવિસેસો. ‘‘માળોતિ વટ્ટાકારેન કતસેનાસન’’ન્તિ અપરે. પાસાદોતિ દીઘપાસાદો, અડ્ઢયોગાદિભેદો અટ્ટમાળહમ્મિયવજ્જિતો સબ્બો વા પાસાદો. હમ્મિયન્તિ મુણ્ડચ્છદનપાસાદો. ‘‘ચન્દિયઙ્ગણયુત્ત’’ન્તિ અપરે. નાવાતિ થલટ્ઠઉદકટ્ઠવસેન દ્વિધા નાવા. સત્થોતિ જઙ્ઘસત્થો, સકટસત્થો વા. ધઞ્ઞકરણન્તિ (પારા. અટ્ઠ. ૨.૪૯૧-૪૯૪) ખલં વુચ્ચતિ. આરામોતિ પુપ્ફારામો, ફલારામો વા. વિહારોતિ સપરિક્ખિત્તો વા અપરિક્ખિત્તો વા સકલો આવાસો. ‘‘ગેહમ્પી’’તિ કેચિ. નિવેસનાદીનિ ચેત્થ ગામતો બહિ નિવિટ્ઠાનિ ગહિતાનિ. અન્તોગામે ઠિતાનં પન ગામગ્ગહણેનેવ ગહિતત્તા ગામપરિહારોયેવાતિ. ‘‘નિવેસનાદયો હમ્મિયપરિયોસાના ગામપરિક્ખેપતો બહિ નિવિટ્ઠા’’તિ અપરે. હત્થપાસાતિક્કમેતિ એત્થ હત્થપાસો નામ અડ્ઢતેય્યરતનપ્પમાણો પદેસો, તસ્સ અતિક્કમો હત્થપાસાતિક્કમો, તસ્મિં હત્થપાસાતિક્કમે. હત્થપાસબ્ભન્તરે પન વત્થું વટ્ટતિ. તં પમાણં અતિક્કમિત્વા સચેપિ ઇદ્ધિમા ભિક્ખુ આકાસે અરુણં ઉટ્ઠાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયમેવ હોતિ.

અયં પનેત્થ વિનિચ્છયો – સચે (પારા. અટ્ઠ. ૨.૪૭૭-૪૭૮) ગામો એકસ્સ રઞ્ઞો વા ભોજકસ્સ વા વસેન એકકુલસ્સ હોતિ, પાકારાદિના પરિક્ખિત્તત્તા એકૂપચારો ચ, એવરૂપે ગામે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા તસ્મિં ગામબ્ભન્તરે યથારુચિતટ્ઠાને વસિતબ્બં, સચે અપરિક્ખિત્તો, યસ્મિં ઘરે ચીવરં નિક્ખિત્તં હોતિ, તસ્મિં ઘરે વસિતબ્બં, તસ્સ ઘરસ્સ સમન્તતો હત્થપાસા વા ન વિજહિતબ્બં.

સચે ગામો વેસાલિકુસિનારાદયો વિય નાનારાજૂનં વા ભોજકાનં વા હોતિ, વુત્તપ્પકારેન પરિક્ખિત્તો ચ, એવરૂપે ગામે યસ્મિં ઘરે ચીવરં નિક્ખિત્તં હોતિ, તસ્મિં ઘરે વા વત્થબ્બં, તસ્સ ઘરસ્સ હત્થપાસા વા ન વિજહિતબ્બં. યસ્સા વીથિયા ઘરં હોતિ, તસ્સા વીથિયા તસ્સ ઘરસ્સ સમ્મુખાટ્ઠાને સભાયં વા ઘરદ્વારે વા વત્થબ્બં, તેસં સભાદ્વારાનં હત્થપાસા વા ન વિજહિતબ્બં.

સચે સો ગામો અપરિક્ખિત્તો, યસ્મિં ઘરે ચીવરં નિક્ખિત્તં, તત્થ વા તસ્સ હત્થપાસે વા વત્થબ્બં. નિવેસને પન સચે એકકુલસ્સ નિવેસનં હોતિ, પરિક્ખિત્તઞ્ચ, અન્તોનિવેસને ચીવરં નિક્ખિપિત્વા અન્તોનિવેસને વત્થબ્બં. અપરિક્ખિત્તં ચે હોતિ, યસ્મિં ગબ્ભે ચીવરં નિક્ખિત્તં, તસ્મિં વત્થબ્બં, તસ્સ ગબ્ભસ્સ હત્થપાસા વા ન વિજહિતબ્બં.

સચે નાનાકુલસ્સ નિવેસનં હોતિ, પરિક્ખિત્તઞ્ચ, યસ્મિં ગબ્ભે ચીવરં નિક્ખિત્તં, તસ્મિં ગબ્ભે વત્થબ્બં, સબ્બેસં સાધારણદ્વારમૂલે વા તેસં ગબ્ભદ્વારમૂલાનં હત્થપાસા વા ન વિજહિતબ્બં. અપરિક્ખિત્તં ચે, યસ્મિં ગબ્ભે ચીવરં નિક્ખિત્તં, તસ્મિં ગબ્ભે વત્થબ્બં, તસ્સ ગબ્ભસ્સ હત્થપાસા વા ન વિજહિતબ્બં. એસ નયો ઉદોસિતાદીસુપિ.

સત્થો પન જઙ્ઘસત્થો વા હોતુ, સકટસત્થો વા. સચે એકકુલસ્સ સત્થો હોતિ, સત્થે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા પુરતો વા પચ્છતો વા સત્તબ્ભન્તરા ન વિજહિતબ્બા, પસ્સતો અબ્ભન્તરં ન વિજહિતબ્બં. સચે (પારા. અટ્ઠ. ૨.૪૮૯) સત્થો ગચ્છન્તો ગામં વા નદિં વા પરિયાદિયિત્વા તિટ્ઠતિ, અન્તોપવિટ્ઠેન સદ્ધિં એકાબદ્ધો હુત્વા ઓરઞ્ચ પારઞ્ચ ફરિત્વા ઠિતો હોતિ, સત્થપરિહારોવ લબ્ભતિ. અથ ગામે વા નદિયા વા પરિયાપન્નો હોતિ અન્તોપવિટ્ઠો, ગામપરિહારો ચેવ નદિપરિહારો ચ લબ્ભતિ. સચે વિહારસીમં અતિક્કમિત્વા તિટ્ઠતિ, અન્તોસીમાય ચ ચીવરં હોતિ, વિહારં ગન્ત્વા વસિતબ્બં. સચે બહિસીમાય ચીવરં હોતિ, સત્થસમીપેયેવ વસિતબ્બં. સચે ગચ્છન્તો સકટે વા ભગ્ગે, ગોણે વા નટ્ઠે અન્તરા છિજ્જતિ, યસ્મિં કોટ્ઠાસે ચીવરં નિક્ખિત્તં, તત્થ વસિતબ્બં.

ખેત્તેપિ (પારા. અટ્ઠ. ૨.૪૯૦) સચે એકકુલસ્સ ખેત્તં હોતિ, પરિક્ખિત્તઞ્ચ, અન્તોખેત્તે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા અન્તોખેત્તે વત્થબ્બં. સચે અપરિક્ખિત્તં, હત્થપાસા ચીવરં ન વિજહિતબ્બં. સચે નાનાકુલસ્સ ખેત્તં હોતિ, પરિક્ખિત્તઞ્ચ, અન્તોખેત્તે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા ખેત્તદ્વારમૂલે વા વત્થબ્બં, તસ્સ હત્થપાસા વા ન વિજહિતબ્બં. સચે અપરિક્ખિત્તં, ચીવરં હત્થપાસા ન વિજહિતબ્બં. એસ નયો ધઞ્ઞકરણારામેસુ દ્વીસુપિ. વિહારે પન નિવેસને વુત્તસદિસોવ વિનિચ્છયો.

રુક્ખમૂલે પન યં મજ્ઝન્હિકે કાલે સમન્તા છાયા ફરતિ, તસ્મિં ઠાને અવિરળે પદેસે તસ્સ છાયાય ફુટ્ઠોકાસસ્સ અન્તોયેવ નિક્ખિપિતબ્બં. સચે વિરળસાખસ્સ રુક્ખસ્સ આતપેન ફુટ્ઠોકાસે ઠપેતિ, અરુણુગ્ગમને ચ સો ભિક્ખુ તસ્સ હત્થપાસે ન હોતિ, અઞ્ઞસ્મિં ઠાને તસ્સ છાયાયપિ હોતિ, નિસ્સગ્ગિયં હોતિ. સચે નાનાકુલસ્સ રુક્ખો હોતિ, ચીવરસ્સ હત્થપાસા ન વિજહિતબ્બં.

અજ્ઝોકાસે પન વિઞ્ઝાટવિઆદીસુ અરઞ્ઞેસુપિ સમુદ્દમજ્ઝે મચ્છબન્ધાનં અગમનપથદીપકેસુપિ ચીવરં ઠપેત્વા તતો સમન્તા સત્તબ્ભન્તરે પદેસે યત્થ કત્થચિ વસિતબ્બં, ઇતો અઞ્ઞત્થ વસન્તો વિપ્પવુત્થો નામ હોતીતિ દટ્ઠબ્બં.

ઇમસ્સ પન વિત્થારસ્સ ઇધ અવુત્તત્તા, સમન્તપાસાદિકાયઞ્ચ વુત્તત્તા ‘‘અયમેત્થ સઙ્ખેપો’’તિઆદિ વુત્તં. એત્થાતિ ‘‘તિચીવરેન વિપ્પવસેય્યા’’તિ એતસ્મિં પદે. સઙ્ખેપોતિ સઙ્ખેપવણ્ણના. એત્થ પન પાળિયં (પારા. ૪૭૭) ‘‘ગામો એકૂપચારો નાનૂપચારો’’તિઆદિના અવિસેસેન માતિકં નિક્ખિપિત્વાપિ ગામનિવેસનઉદોસિતખેત્તધઞ્ઞકરણઆરામવિહારાનં એકૂપચારનાનૂપચારતા ‘‘ગામો એકૂપચારો નામ એકકુલસ્સ ગામો હોતિ પરિક્ખિત્તો ચ અપરિક્ખિત્તો ચા’’તિઆદિના (પારા. ૪૭૮) પરિક્ખિત્તાપરિક્ખિત્તવસેન વિભત્તા. અટ્ટમાળપાસાદહમ્મિયનાવાસત્થરુક્ખમૂલઅજ્ઝોકાસાનં પન એવં અવત્વા ‘‘એકકુલસ્સ અટ્ટો હોતિ, નાનાકુલસ્સ અટ્ટો હોતી’’તિઆદિના (પારા. ૪૮૪) નયેન એકકુલનાનાકુલવસેન ચ અન્તે ‘‘અજ્ઝોકાસો એકૂપચારો નામ અગામકે અરઞ્ઞે સમન્તા સત્તબ્ભન્તરા એકૂપચારો, તતો પરં નાનૂપચારોતિ (પારા. ૪૯૪) ચ એવં એકૂપચારનાનૂપચારતા વિભત્તા. તસ્મા ગામાદીસુ પરિક્ખિત્તં એકૂપચારં, અપરિક્ખિત્તં નાનૂપચારન્તિ ચ, અટ્ટાદિસુ યં એકકુલસ્સ, તં એકૂપચારં, યં નાનાકુલસ્સ, તં નાનૂપચારન્તિ ચ ગહેતબ્બં. અજ્ઝોકાસે વુત્તનયેન ગહેતબ્બં. ઉપચારોતિ હિ ‘‘ગામો એકૂપચારો નાનૂપચારો’’તિઆદીસુ દ્વારં, ‘‘અજ્ઝોકાસો એકૂપચારો’’તિ એત્થ સમન્તા સત્તબ્ભન્તરસઙ્ખાતં પમાણન્તિ અપરે.

અઞ્ઞત્ર ભિક્ખુસમ્મુતિયાતિ ભિક્ખુનો સઙ્ઘેન દિન્ના સમ્મુતિ ભિક્ખુસમ્મુતિ, તં વિનાતિ અત્થો. તેનાહ ‘‘યં સઙ્ઘો’’તિઆદિ. અવિપ્પવાસસમ્મુતિં દેતીતિ અવિપ્પવાસા સમ્મુતિ, અવિપ્પવાસાય વા સમ્મુતિ અવિપ્પવાસસમ્મુતિ, તં ઞત્તિદુતિયેન કમ્મેન દેતીતિ અત્થો.

સન્તરુત્તરેનાતિ ‘‘અન્તર’’ન્તિ અન્તરવાસકો વુચ્ચતિ, ‘‘ઉત્તર’’ન્તિ ઉત્તરાસઙ્ગો, સહ અન્તરેન ઉત્તરં સન્તરુત્તરં, તેન સન્તરુત્તરેન, સહ અન્તરવાસકેન ઉત્તરાસઙ્ગેનાતિ અત્થો. અન્તોઅરુણે પચ્ચુદ્ધટેતિ નિવત્તિત્વા સમ્પાપુણિતુમસક્કોન્તેન તત્થેવ ઠત્વા અન્તો અરુણે પચ્ચુદ્ધટે. પચ્ચાગન્તબ્બન્તિ યથા રોગો ન કુપ્પતિ, તથા પુન ચીવરસ્સ ઠપિતટ્ઠાનં આગન્તબ્બં. યતો પટ્ઠાય હિ સત્થં વા પરિયેસતિ, ‘‘ગચ્છામી’’તિ આભોગં વા કરોતિ, તતો પટ્ઠાય વટ્ટતિ. ‘‘ન દાનિ ગમિસ્સામી’’તિ એવં પન ધુરનિક્ખેપં કરોન્તેન પચ્ચુદ્ધરિતબ્બં ‘‘અતિરેકચીવરટ્ઠાને ઠસ્સતી’’તિ. તેનાહ ‘‘તત્થેવ વા ઠિતેન પચ્ચુદ્ધરિતબ્બ’’ન્તિ. સોતિ યસ્સ સમ્મુતિ દિન્ના, સો રોગો. લદ્ધકપ્પિયમેવ પુન સમ્મુતિદાનકિચ્ચં નત્થીતિ અધિપ્પાયો.

અધિટ્ઠિતચીવરતાતિ તિચીવરાધિટ્ઠાનનયેન અધિટ્ઠિતચીવરતા. વિપ્પવાસો નામ યદિ બદ્ધસીમાયં ચીવરં હોતિ, તતો બહિ અરુણુટ્ઠાપનં. અથ અબદ્ધસીમાયં, યથાવુત્તગામાદીનં બહિ હત્થપાસાતિક્કમે અરુણુટ્ઠાપનં. બદ્ધસીમાયં પન યત્થ કત્થચિ ચીવરં ઠપેત્વા અન્તોસીમાયમેવ યત્થ કત્થચિ વસિતું વટ્ટતિ. ઇધ અપચ્ચુદ્ધરણં અકિરિયાતિ સમ્બન્ધો.

ઉદોસિતસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.