૪. ઉપાદિન્નત્તિકવણ્ણના

૧૫. ઉપાદિન્નત્તિકે અનુપાદિન્નઅનુપાદાનિયં ધમ્મં પટિચ્ચ અનુપાદિન્નઅનુપાદાનિયો ધમ્મો ઉપ્પજ્જતિ નાધિપતિપચ્ચયાતિ એતેન સયં અધિપતિભૂતત્તા અવિરહિતારમ્મણાધિપતીસુપિ અધિપતિ દુવિધેનપિ અધિપતિપચ્ચયેન ઉપ્પજ્જતીતિ ન વત્તબ્બો, અયમેતસ્સ સભાવોતિ દસ્સેતિ.

૭૨. ઉપાદિન્નુપાદાનિયો કબળીકારાહારો ઉપાદિન્નુપાદાનિયસ્સ કાયસ્સ આહારપચ્ચયેન પચ્ચયોતિ એત્થ કમ્મજાનં રૂપાનં અબ્ભન્તરગતા ઓજા તસ્સેવ કમ્મજકાયસ્સ રૂપજીવિતિન્દ્રિયં વિય કટત્તારૂપાનં અનુપાલનુપત્થમ્ભનવસેન પચ્ચયો, ન જનકવસેનાતિ અયમત્થો અટ્ઠકથાયં વુત્તો. એતસ્મિં પન અત્થે સતિ ઉપાદિન્નુપાદાનિયો ચ અનુપાદિન્નઅનુપાદાનિયો ચ ધમ્મા ઉપાદિન્નુપાદાનિયસ્સ ધમ્મસ્સ અત્થિપચ્ચયેન પચ્ચયો પચ્છાજાતિન્દ્રિયન્તિ એત્થ ‘‘આહાર’’ન્તિપિ વત્તબ્બં, યદિ ચ કમ્મજા ઓજા સકલાપરૂપાનમેવ આહારપચ્ચયો હોતિ, એવં સતિ ‘‘ઉપાદિન્નુપાદાનિયો કબળીકારાહારો અનુપાદિન્નુપાદાનિયસ્સ કાયસ્સ આહારપચ્ચયેન પચ્ચયો’’તિ ન વત્તબ્બં સિયા, વુત્તઞ્ચિદં, તમ્પિ અનજ્ઝોહટાય સસન્તાનગતાય ઉપાદિન્નોજાય અનુપાદિન્નુપાદાનિયસ્સ કાયસ્સ આહારપચ્ચયં સન્ધાય વુત્તં. એવઞ્ચ સતિ ‘‘ઉપાદિન્નુપાદાનિયો ચ અનુપાદિન્નઅનુપાદાનિયો ચ ધમ્મા અનુપાદિન્નુપાદાનિયસ્સ ધમ્મસ્સ અત્થિપચ્ચયેન પચ્ચયો’’તિ (પટ્ઠા. ૧.૪.૮૫) અયમ્પિ પઞ્હો પચ્છાજાતાહારવસેન ઉદ્ધરિતબ્બો સિયા, તસ્મા અજ્ઝોહટસ્સ ઉપાદિન્નાહારસ્સ લોકુત્તરક્ખણે અભાવતો દુમૂલકેસુ પઠમપઞ્હે ‘‘આહાર’’ન્તિ ન વુત્તં. દુતિયપઞ્હો ચ ન ઉદ્ધટો, ન ઇતરસ્સ ઉપાદિન્નાહારસ્સ કામભવે અસમ્ભવાભાવતોતિ અજ્ઝોહટમેવ મણ્ડૂકાદિસરીરગતં ઉપાદિન્નાહારં સન્ધાય ‘‘ઉપાદિન્નુપાદાનિયો કબળીકારાહારો ઉપાદિન્નુપાદાનિયસ્સ ચ અનુપાદિન્નુપાદાનિયસ્સ ચ કાયસ્સ આહારપચ્ચયેન પચ્ચયો’’તિ (પટ્ઠા. ૧.૪.૭૪) વદન્તાનં વાદો બલવતરો. ન હિ અજ્ઝોહટમત્તાવ મણ્ડૂકાદયો કુચ્છિવિત્થતં ન કરોન્તિ, ન ચ બલં ન ઉપજાયન્તિ, ન ચ રૂપવિસેસો ન વિઞ્ઞાયતીતિ.

‘‘અનુપાદિન્નઅનુપાદાનિયો ધમ્મો ઉપાદિન્નુપાદાનિયસ્સ ચ અનુપાદિન્નઅનુપાદાનિયસ્સ ચ ધમ્મસ્સ અત્થિપચ્ચયેન પચ્ચયો સહજાતં પચ્છાજાત’’ન્તિ (પટ્ઠા. ૧.૪.૮૩) એવમાદીહિ ઇધ વુત્તેહિ એકમૂલકદુકતિકાવસાનપઞ્હવિસ્સજ્જનેહિ ‘‘કુસલો ધમ્મો કુસલસ્સ ચ અબ્યાકતસ્સ ચ ધમ્મસ્સ અત્થિપચ્ચયેન પચ્ચયો સહજાત’’ન્તિઆદિના ઇધ દુતિયદુકાવસાને વિય વિસ્સજ્જનં લબ્ભતીતિ વિઞ્ઞાયતિ. સુખાવબોધનત્થં પન તત્થ સહજાતવસેનેવ વિસ્સજ્જનં કતં. પચ્ચનીયે પન સહજાતસ્સેવ અપટિક્ખેપે લાભતો, પટિક્ખેપે ચ અલાભતો સહજાતપચ્ચયવસેનેવ એકમૂલકદુકાવસાના તત્થ ઉદ્ધટા, ઇધ પનેતેહિ વિસ્સજ્જનેહિ એકો ધમ્મો સહજાતાદીસુ અત્થિપચ્ચયવિસેસેસુ અનેકેહિપિ અનેકેસં ધમ્માનં એકો અત્થિપચ્ચયો હોતીતિ દસ્સિતં હોતિ. એકો હિ ધમ્મો એકસ્સ ધમ્મસ્સ એકેનેવ અત્થિપચ્ચયવિસેસેન અત્થિપચ્ચયો હોતિ, એકો અનેકેસં એકેનપિ અનેકેહિપિ, તથા અનેકો એકસ્સ, અનેકો અનેકેસં સમાનત્તે પચ્ચયુપ્પન્નધમ્માનં, અત્થિપચ્ચયવિસેસેસુ પન પઞ્ચસુ સહજાતં પુરેજાતેનેવ સહ અત્થિપચ્ચયો હોતિ, અનઞ્ઞધમ્મત્તે પચ્છાજાતેન ચ, ન નાનાધમ્મત્તે.

યદિ સિયા, ‘‘ઉપાદિન્નુપાદાનિયો ચ અનુપાદિન્નઅનુપાદાનિયો ચ ધમ્મા ઉપાદિન્નુપાદાનિયસ્સ ધમ્મસ્સ અત્થિપચ્ચયેન પચ્ચયો પચ્છાજાતં ઇન્દ્રિય’’ન્તિ એત્થ ‘‘સહજાત’’ન્તિપિ વત્તબ્બં સિયા. કમ્મજાનઞ્હિ ભૂતાનં સહજાતાનં પચ્છાજાતાનઞ્ચ લોકુત્તરાનં એકક્ખણે લબ્ભમાનાનમ્પિ એકો અત્થિપચ્ચયભાવો નત્થિ સહજાતપચ્છાજાતાનં નાનાધમ્માનં વિરુદ્ધસભાવત્તાતિ તં ન વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં. એવઞ્ચ કત્વા પચ્ચનીયે ચ ‘‘નઇન્દ્રિયે બાવીસા’’તિ વુત્તં. અઞ્ઞથા હિ ઇન્દ્રિયપટિક્ખેપેપિ સહજાતપચ્છાજાતવસેન તસ્સ પઞ્હસ્સ લાભતો ‘‘તેવીસા’’તિ વત્તબ્બં સિયાતિ. પુરેજાતં સહજાતેનેવ સહ અત્થિપચ્ચયો હોતિ, ન ઇતરેહિ, તમ્પિ વત્થુ તંસહિતપુરેજાતમેવ, ન ઇતરં. કુસલત્તિકે હિ પઞ્હાવારે ‘‘નવિપ્પયુત્તપચ્ચયા અત્થિયા પઞ્ચા’’તિ (પટ્ઠા. ૧.૧.૬૪૯) વુત્તં, સનિદસ્સનત્તિકે પન ‘‘વિપ્પયુત્તે બાવીસા’’તિ. યં પન તત્થ અત્થિવિભઙ્ગે પચ્ચયુદ્ધારે ચ તિમૂલકેકાવસાનં ઉદ્ધટં, તં વત્થુસહિતસ્સ આરમ્મણપુરેજાતસ્સ સહજાતેન, સહ પચ્ચયભાવતોતિ પચ્છાજાતં આહારિન્દ્રિયેહેવ, અનઞ્ઞધમ્મત્તે ચ સહજાતેન ચ, આહારો પચ્છાજાતિન્દ્રિયેહેવ, ઇન્દ્રિયં પચ્છાજાતાહારેનાતિ એવમેતં અત્થિપચ્ચયવિભાગં સલ્લક્ખેત્વા અનુલોમે પચ્ચનીયાદીસુ ચ લબ્ભમાના પઞ્હા ઉદ્ધરિતબ્બા.

ઉપાદિન્નત્તિકવણ્ણના નિટ્ઠિતા.