૬. પઠમઅનાથપિણ્ડિકસુત્તં

૧૦૨૨. સાવત્થિનિદાનં. તેન ખો પન સમયેન અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ આબાધિકો હોતિ દુક્ખિતો બાળ્હગિલાનો. અથ ખો અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ અઞ્ઞતરં પુરિસં આમન્તેસિ – ‘‘એહિ ત્વં, અમ્ભો પુરિસ, યેનાયસ્મા સારિપુત્તો તેનુપસઙ્કમ; ઉપસઙ્કમિત્વા મમ વચનેન આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ પાદે સિરસા વન્દ – ‘અનાથપિણ્ડિકો, ભન્તે, ગહપતિ આબાધિકો દુક્ખિતો બાળ્હગિલાનો. સો આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ પાદે સિરસા વન્દતી’તિ. એવઞ્ચ વદેહિ – ‘સાધુ કિર, ભન્તે, આયસ્મા સારિપુત્તો યેન અનાથપિણ્ડિકસ્સ ગહપતિસ્સ નિવેસનં તેનુપસઙ્કમતુ અનુકમ્પં ઉપાદાયા’’’તિ.

‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો સો પુરિસો અનાથપિણ્ડિકસ્સ ગહપતિસ્સ પટિસ્સુત્વા યેનાયસ્મા સારિપુત્તો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં સારિપુત્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સો પુરિસો આયસ્મન્તં સારિપુત્તં એતદવોચ –

‘‘અનાથપિણ્ડિકો, ભન્તે, ગહપતિ આબાધિકો દુક્ખિતો બાળ્હગિલાનો. સો આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ પાદે સિરસા વન્દતિ. એવઞ્ચ વદતિ – ‘સાધુ કિર, ભન્તે, આયસ્મા સારિપુત્તો યેન અનાથપિણ્ડિકસ્સ ગહપતિસ્સ નિવેસનં તેનુપસઙ્કમતુ અનુકમ્પં ઉપાદાયા’’’તિ. અધિવાસેસિ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો તુણ્હીભાવેન.

અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય આયસ્મતા આનન્દેન પચ્છાસમણેન યેન અનાથપિણ્ડિકસ્સ ગહપતિસ્સ નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. નિસજ્જ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો અનાથપિણ્ડિકં ગહપતિં એતદવોચ – ‘‘કચ્ચિ તે, ગહપતિ, ખમનીયં કચ્ચિ યાપનીયં? કચ્ચિ દુક્ખા વેદના પટિક્કમન્તિ, નો અભિક્કમન્તિ; પટિક્કમોસાનં પઞ્ઞાયતિ, નો અભિક્કમો’’તિ? ‘‘ન મે, ભન્તે, ખમનીયં, ન યાપનીયં. બાળ્હા મે દુક્ખા વેદના અભિક્કમન્તિ, નો પટિક્કમન્તિ; અભિક્કમોસાનં પઞ્ઞાયતિ, નો પટિક્કમો’’તિ.

‘‘યથારૂપેન ખો, ગહપતિ, બુદ્ધે અપ્પસાદેન સમન્નાગતો અસ્સુતવા પુથુજ્જનો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ તથારૂપો તે બુદ્ધે અપ્પસાદો નત્થિ. અત્થિ ચ ખો તે, ગહપતિ, બુદ્ધે અવેચ્ચપ્પસાદો – ઇતિપિ સો ભગવા…પે… સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવાતિ. તઞ્ચ પન તે બુદ્ધે અવેચ્ચપ્પસાદં અત્તનિ સમનુપસ્સતો ઠાનસો વેદના પટિપ્પસ્સમ્ભેય્ય.

‘‘યથારૂપેન ખો, ગહપતિ, ધમ્મે અપ્પસાદેન સમન્નાગતો અસ્સુતવા પુથુજ્જનો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ, તથારૂપો તે ધમ્મે અપ્પસાદો નત્થિ. અત્થિ ચ ખો તે, ગહપતિ, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદો – સ્વાક્ખાતો ભગવતા ધમ્મો…પે… પચ્ચત્તં વેદિતબ્બો વિઞ્ઞૂહીતિ. તઞ્ચ પન તે ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદં અત્તનિ સમનુપસ્સતો ઠાનસો વેદના પટિપ્પસ્સમ્ભેય્ય.

‘‘યથારૂપેન ખો, ગહપતિ, સઙ્ઘે અપ્પસાદેન સમન્નાગતો અસ્સુતવા પુથુજ્જનો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ, તથારૂપો તે સઙ્ઘે અપ્પસાદો નત્થિ. અત્થિ ચ ખો તે, ગહપતિ, સઙ્ઘે અવેચ્ચપ્પસાદો – સુપ્પટિપન્નો ભગવતો સાવકસઙ્ઘો…પે… અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સાતિ. તઞ્ચ પન તે સઙ્ઘે અવેચ્ચપ્પસાદં અત્તનિ સમનુપસ્સતો ઠાનસો વેદના પટિપ્પસ્સમ્ભેય્ય.

‘‘યથારૂપેન ખો, ગહપતિ, દુસ્સીલ્યેન સમન્નાગતો અસ્સુતવા પુથુજ્જનો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ, તથારૂપં તે દુસ્સીલ્યં નત્થિ. અત્થિ ચ ખો તે, ગહપતિ, અરિયકન્તાનિ સીલાનિ…પે… સમાધિસંવત્તનિકાનિ. તાનિ ચ પન તે અરિયકન્તાનિ સીલાનિ અત્તનિ સમનુપસ્સતો ઠાનસો વેદના પટિપ્પસ્સમ્ભેય્ય.

‘‘યથારૂપાય ખો, ગહપતિ, મિચ્છાદિટ્ઠિયા સમન્નાગતો અસ્સુતવા પુથુજ્જનો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ, તથારૂપા તે મિચ્છાદિટ્ઠિ નત્થિ. અત્થિ ચ ખો તે, ગહપતિ, સમ્માદિટ્ઠિ. તઞ્ચ પન તે સમ્માદિટ્ઠિં અત્તનિ સમનુપસ્સતો ઠાનસો વેદના પટિપ્પસ્સમ્ભેય્ય.

‘‘યથારૂપેન ખો, ગહપતિ, મિચ્છાસઙ્કપ્પેન સમન્નાગતો અસ્સુતવા પુથુજ્જનો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ, તથારૂપો તે મિચ્છાસઙ્કપ્પો નત્થિ. અત્થિ ચ ખો તે, ગહપતિ, સમ્માસઙ્કપ્પો. તઞ્ચ પન તે સમ્માસઙ્કપ્પં અત્તનિ સમનુપસ્સતો ઠાનસો વેદના પટિપ્પસ્સમ્ભેય્ય.

‘‘યથારૂપાય ખો, ગહપતિ, મિચ્છાવાચાય સમન્નાગતો અસ્સુતવા પુથુજ્જનો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ, તથારૂપા તે મિચ્છાવાચા નત્થિ. અત્થિ ચ ખો તે, ગહપતિ, સમ્માવાચા. તઞ્ચ પન તે સમ્માવાચં અત્તનિ સમનુપસ્સતો ઠાનસો વેદના પટિપ્પસ્સમ્ભેય્ય.

‘‘યથારૂપેન ખો, ગહપતિ, મિચ્છાકમ્મન્તેન સમન્નાગતો અસ્સુતવા પુથુજ્જનો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ, તથારૂપો તે મિચ્છાકમ્મન્તો નત્થિ. અત્થિ ચ ખો તે, ગહપતિ, સમ્માકમ્મન્તો. તઞ્ચ પન તે સમ્માકમ્મન્તં અત્તનિ સમનુપસ્સતો ઠાનસો વેદના પટિપ્પસ્સમ્ભેય્ય.

‘‘યથારૂપેન ખો, ગહપતિ, મિચ્છાઆજીવેન સમન્નાગતો અસ્સુતવા પુથુજ્જનો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ, તથારૂપો તે મિચ્છાઆજીવો નત્થિ. અત્થિ ચ ખો તે, ગહપતિ, સમ્માઆજીવો. તઞ્ચ પન તે સમ્માઆજીવં અત્તનિ સમનુપસ્સતો ઠાનસો વેદના પટિપ્પસ્સમ્ભેય્ય.

‘‘યથારૂપેન ખો, ગહપતિ, મિચ્છાવાયામેન સમન્નાગતો અસ્સુતવા પુથુજ્જનો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ, તથારૂપો તે મિચ્છાવાયામો નત્થિ. અત્થિ ચ ખો તે, ગહપતિ, સમ્માવાયામો. તઞ્ચ પન તે સમ્માવાયામં અત્તનિ સમનુપસ્સતો ઠાનસો વેદના પટિપ્પસ્સમ્ભેય્ય.

‘‘યથારૂપાય ખો, ગહપતિ, મિચ્છાસતિયા સમન્નાગતો અસ્સુતવા પુથુજ્જનો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ, તથારૂપા તે મિચ્છાસતિ નત્થિ. અત્થિ ચ ખો તે, ગહપતિ, સમ્માસતિ. તઞ્ચ પન તે સમ્માસતિં અત્તનિ સમનુપસ્સતો ઠાનસો વેદના પટિપ્પસ્સમ્ભેય્ય.

‘‘યથારૂપેન ખો, ગહપતિ, મિચ્છાસમાધિના સમન્નાગતો અસ્સુતવા પુથુજ્જનો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ, તથારૂપો તે મિચ્છાસમાધિ નત્થિ. અત્થિ ચ ખો તે, ગહપતિ, સમ્માસમાધિ. તઞ્ચ પન તે સમ્માસમાધિં અત્તનિ સમનુપસ્સતો ઠાનસો વેદના પટિપ્પસ્સમ્ભેય્ય.

‘‘યથારૂપેન ખો, ગહપતિ, મિચ્છાઞાણેન સમન્નાગતો અસ્સુતવા પુથુજ્જનો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ, તથારૂપં તે મિચ્છાઞાણં નત્થિ. અત્થિ ચ ખો તે, ગહપતિ, સમ્માઞાણં. તઞ્ચ પન તે સમ્માઞાણં અત્તનિ સમનુપસ્સતો ઠાનસો વેદના પટિપ્પસ્સમ્ભેય્ય.

‘‘યથારૂપાય ખો, ગહપતિ, મિચ્છાવિમુત્તિયા સમન્નાગતો અસ્સુતવા પુથુજ્જનો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ, તથારૂપા તે મિચ્છાવિમુત્તિ નત્થિ. અત્થિ ચ ખો તે, ગહપતિ, સમ્માવિમુત્તિ. તઞ્ચ પન તે સમ્માવિમુત્તિં અત્તનિ સમનુપસ્સતો ઠાનસો વેદના પટિપ્પસ્સમ્ભેય્યા’’તિ.

અથ ખો અનાથપિણ્ડિકસ્સ ગહપતિસ્સ ઠાનસો વેદના પટિપ્પસ્સમ્ભિંસુ. અથ ખો અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ આયસ્મન્તઞ્ચ સારિપુત્તં આયસ્મન્તઞ્ચ આનન્દં સકેનેવ થાલિપાકેન પરિવિસિ. અથ ખો અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ આયસ્મન્તં સારિપુત્તં ભુત્તાવિં ઓનીતપત્તપાણિં અઞ્ઞતરં નીચાસનં ગહેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો અનાથપિણ્ડિકં ગહપતિં આયસ્મા સારિપુત્તો ઇમાહિ ગાથાહિ અનુમોદિ –

‘‘યસ્સ સદ્ધા તથાગતે, અચલા સુપ્પતિટ્ઠિતા;

સીલઞ્ચ યસ્સ કલ્યાણં, અરિયકન્તં પસંસિતં.

‘‘સઙ્ઘે પસાદો યસ્સત્થિ, ઉજુભૂતઞ્ચ દસ્સનં;

અદલિદ્દોતિ [અદળિદ્દોતિ (સી. સ્યા. કં.)] તં આહુ, અમોઘં તસ્સ જીવિતં.

‘‘તસ્મા સદ્ધઞ્ચ સીલઞ્ચ, પસાદં ધમ્મદસ્સનં;

અનુયુઞ્જેથ મેધાવી, સરં બુદ્ધાનસાસન’’ન્તિ.

અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો અનાથપિણ્ડિકં ગહપતિં ઇમાહિ ગાથાહિ અનુમોદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કામિ.

અથ ખો આયસ્મા આનન્દો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો આયસ્મન્તં આનન્દં ભગવા એતદવોચ – ‘‘હન્દ! કુતો નુ ત્વં, આનન્દ, આગચ્છસિ દિવાદિવસ્સા’’તિ? ‘‘આયસ્મતા, ભન્તે, સારિપુત્તેન અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ ઇમિના ચ ઇમિના ચ ઓવાદેન ઓવદિતો’’તિ. ‘‘પણ્ડિતો, આનન્દ, સારિપુત્તો; મહાપઞ્ઞો, આનન્દ, સારિપુત્તો, યત્ર હિ નામ ચત્તારિ સોતાપત્તિયઙ્ગાનિ દસહાકારેહિ વિભજિસ્સતી’’તિ. છટ્ઠં.