૫. મારધીતુસુત્તં

૧૬૧. અથ ખો મારો પાપિમા ભગવતો સન્તિકે ઇમા નિબ્બેજનીયા ગાથાયો અભાસિત્વા તમ્હા ઠાના અપક્કમ્મ ભગવતો અવિદૂરે પથવિયં પલ્લઙ્કેન નિસીદિ તુણ્હીભૂતો મઙ્કુભૂતો પત્તક્ખન્ધો અધોમુખો પજ્ઝાયન્તો અપ્પટિભાનો કટ્ઠેન ભૂમિં વિલિખન્તો. અથ ખો તણ્હા ચ અરતિ ચ રગા ચ મારધીતરો યેન મારો પાપિમા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા મારં પાપિમન્તં ગાથાય અજ્ઝભાસિંસુ –

‘‘કેનાસિ દુમ્મનો તાત, પુરિસં કં નુ સોચસિ;

મયં તં રાગપાસેન, આરઞ્ઞમિવ કુઞ્જરં;

બન્ધિત્વા આનયિસ્સામ, વસગો તે ભવિસ્સતી’’તિ.

‘‘અરહં સુગતો લોકે, ન રાગેન સુવાનયો;

મારધેય્યં અતિક્કન્તો, તસ્મા સોચામહં ભુસ’’ન્તિ.

અથ ખો તણ્હા ચ અરતિ ચ રગા ચ મારધીતરો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘પાદે તે, સમણ, પરિચારેમા’’તિ. અથ ખો ભગવા ન મનસાકાસિ, યથા તં અનુત્તરે ઉપધિસઙ્ખયે વિમુત્તો.

અથ ખો તણ્હા ચ અરતિ ચ રગા ચ મારધીતરો એકમન્તં અપક્કમ્મ એવં સમચિન્તેસું – ‘‘ઉચ્ચાવચા ખો પુરિસાનં અધિપ્પાયા. યંનૂન મયં એકસતં એકસતં કુમારિવણ્ણસતં અભિનિમ્મિનેય્યામા’’તિ. અથ ખો તણ્હા ચ અરતિ ચ રગા ચ મારધીતરો એકસતં એકસતં કુમારિવણ્ણસતં અભિનિમ્મિનિત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘પાદે તે, સમણ, પરિચારેમા’’તિ. તમ્પિ ભગવા ન મનસાકાસિ, યથા તં અનુત્તરે ઉપધિસઙ્ખયે વિમુત્તો.

અથ ખો તણ્હા ચ અરતિ ચ રગા ચ મારધીતરો એકમન્તં અપક્કમ્મ એવં સમચિન્તેસું – ‘‘ઉચ્ચાવચા ખો પુરિસાનં અધિપ્પાયા. યંનૂન મયં એકસતં એકસતં અવિજાતવણ્ણસતં અભિનિમ્મિનેય્યામા’’તિ. અથ ખો તણ્હા ચ અરતિ ચ રગા ચ મારધીતરો એકસતં એકસતં અવિજાતવણ્ણસતં અભિનિમ્મિનિત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘પાદે તે, સમણ, પરિચારેમા’’તિ. તમ્પિ ભગવા ન મનસાકાસિ, યથા તં અનુત્તરે ઉપધિસઙ્ખયે વિમુત્તો.

અથ ખો તણ્હા ચ…પે… યંનૂન મયં એકસતં એકસતં સકિં વિજાતવણ્ણસતં અભિનિમ્મિનેય્યામાતિ. અથ ખો તણ્હા ચ…પે… સકિં વિજાતવણ્ણસતં અભિનિમ્મિનિત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘પાદે તે, સમણ, પરિચારેમા’’તિ. તમ્પિ ભગવા ન મનસાકાસિ, યથા તં અનુત્તરે ઉપધિસઙ્ખયે વિમુત્તો.

અથ ખો તણ્હા ચ…પે… યંનૂન મયં એકસતં એકસતં દુવિજાતવણ્ણસતં અભિનિમ્મિનેય્યામાતિ. અથ ખો તણ્હા ચ…પે… દુવિજાતવણ્ણસતં અભિનિમ્મિનિત્વા યેન ભગવા…પે… યથા તં અનુત્તરે ઉપધિસઙ્ખયે વિમુત્તો. અથ ખો તણ્હા ચ…પે… મજ્ઝિમિત્થિવણ્ણસતં અભિનિમ્મિનેય્યામાતિ. અથ ખો તણ્હા ચ…પે… મજ્ઝિમિત્થિવણ્ણસતં અભિનિમ્મિનિત્વા…પે… અનુત્તરે ઉપધિસઙ્ખયે વિમુત્તો.

અથ ખો તણ્હા ચ…પે… મહિત્થિવણ્ણસતં અભિનિમ્મિનેય્યામાતિ. અથ ખો તણ્હા ચ…પે… મહિત્થિવણ્ણસતં અભિનિમ્મિનિત્વા યેન ભગવા…પે… અનુત્તરે ઉપધિસઙ્ખયે વિમુત્તો. અથ ખો તણ્હા ચ અરતિ ચ રગા ચ મારધીતરો એકમન્તં અપક્કમ્મ એતદવોચું – સચ્ચં કિર નો પિતા અવોચ –

‘‘અરહં સુગતો લોકે, ન રાગેન સુવાનયો;

મારધેય્યં અતિક્કન્તો, તસ્મા સોચામહં ભુસ’’ન્તિ.

‘‘યઞ્હિ મયં સમણં વા બ્રાહ્મણં વા અવીતરાગં ઇમિના ઉપક્કમેન ઉપક્કમેય્યામ હદયં વાસ્સ ફલેય્ય, ઉણ્હં લોહિતં વા મુખતો ઉગ્ગચ્છેય્ય, ઉમ્માદં વા પાપુણેય્ય ચિત્તક્ખેપં વા. સેય્યથા વા પન નળો હરિતો લુતો ઉસ્સુસ્સતિ વિસુસ્સતિ મિલાયતિ; એવમેવ ઉસ્સુસ્સેય્ય વિસુસ્સેય્ય મિલાયેય્યા’’તિ.

અથ ખો તણ્હા ચ અરતિ ચ રગા ચ મારધીતરો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા એકમન્તં અટ્ઠંસુ. એકમન્તં ઠિતા ખો તણ્હા મારધીતા ભગવન્તં ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

‘‘સોકાવતિણ્ણો નુ વનમ્હિ ઝાયસિ,

વિત્તં નુ જીનો ઉદ પત્થયાનો;

આગું નુ ગામસ્મિમકાસિ કિઞ્ચિ,

કસ્મા જનેન ન કરોસિ સક્ખિં;

સક્ખી ન સમ્પજ્જતિ કેનચિ તે’’તિ.

‘‘અત્થસ્સ પત્તિં હદયસ્સ સન્તિં,

જેત્વાન સેનં પિયસાતરૂપં;

એકોહં [એકાહં (સ્યા. કં. પી. ક.)] ઝાયં સુખમનુબોધિં,

તસ્મા જનેન ન કરોમિ સક્ખિં;

સક્ખી ન સમ્પજ્જતિ કેનચિ મે’’તિ.

અથ ખો અરતિ [અરતિ ચ (ક.)] મારધીતા ભગવન્તં ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

‘‘કથં વિહારીબહુલોધ ભિક્ખુ,

પઞ્ચોઘતિણ્ણો અતરીધ છટ્ઠં;

કથં ઝાયિં [કથં ઝાયં (સ્યા. કં. પી.), કથજ્ઝાયં (ક.)] બહુલં કામસઞ્ઞા,

પરિબાહિરા હોન્તિ અલદ્ધ યો ત’’ન્તિ.

‘‘પસ્સદ્ધકાયો સુવિમુત્તચિત્તો,

અસઙ્ખરાનો સતિમા અનોકો;

અઞ્ઞાય ધમ્મં અવિતક્કઝાયી,

ન કુપ્પતિ ન સરતિ ન થિનો [ન કુપ્પતી નસ્સરતી ન થીનો (સી.)].

‘‘એવંવિહારીબહુલોધ ભિક્ખુ,

પઞ્ચોઘતિણ્ણો અતરીધ છટ્ઠં;

એવં ઝાયિં બહુલં કામસઞ્ઞા,

પરિબાહિરા હોન્તિ અલદ્ધ યો ત’’ન્તિ.

અથ ખો રગા [રગાચ (ક.)] મારધીતા ભગવતો સન્તિકે ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

‘‘અચ્છેજ્જ તણ્હં ગણસઙ્ઘચારી,

અદ્ધા ચરિસ્સન્તિ [તરિસ્સન્તિ (સી.)] બહૂ ચ સદ્ધા;

બહું વતાયં જનતં અનોકો,

અચ્છેજ્જ નેસ્સતિ મચ્ચુરાજસ્સ પાર’’ન્તિ.

‘‘નયન્તિ વે મહાવીરા, સદ્ધમ્મેન તથાગતા;

ધમ્મેન નયમાનાનં, કા ઉસૂયા વિજાનત’’ન્તિ.

અથ ખો તણ્હા ચ અરતિ ચ રગા ચ મારધીતરો યેન મારો પાપિમા તેનુપસઙ્કમિંસુ. અદ્દસા ખો મારો પાપિમા તણ્હઞ્ચ અરતિઞ્ચ રગઞ્ચ મારધીતરો દૂરતોવ આગચ્છન્તિયો. દિસ્વાન ગાથાહિ અજ્ઝભાસિ –

‘‘બાલા કુમુદનાળેહિ, પબ્બતં અભિમત્થથ [અભિમન્થથ (સી.)];

ગિરિં નખેન ખનથ, અયો દન્તેહિ ખાદથ.

‘‘સેલંવ સિરસૂહચ્ચ [સિરસિ ઊહચ્ચ (સી.), સિરસિ ઓહચ્ચ (સ્યા. કં.)], પાતાલે ગાધમેસથ;

ખાણુંવ ઉરસાસજ્જ, નિબ્બિજ્જાપેથ ગોતમા’’તિ.

‘‘દદ્દલ્લમાના આગઞ્છું, તણ્હા ચ અરતી રગા;

તા તત્થ પનુદી સત્થા, તૂલં ભટ્ઠંવ માલુતો’’તિ.

તતિયો વગ્ગો.

તસ્સુદ્દાનં –

સમ્બહુલા સમિદ્ધિ ચ, ગોધિકં સત્તવસ્સાનિ;

ધીતરં દેસિતં બુદ્ધ, સેટ્ઠેન ઇમં મારપઞ્ચકન્તિ.

મારસંયુત્તં સમત્તં.