૩. તતિયવગ્ગો

૧. સમ્બહુલસુત્તં

૧૫૭. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સક્કેસુ વિહરતિ સિલાવતિયં. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ ભગવતો અવિદૂરે અપ્પમત્તા આતાપિનો પહિતત્તા વિહરન્તિ. અથ ખો મારો પાપિમા બ્રાહ્મણવણ્ણં અભિનિમ્મિનિત્વા મહન્તેન જટણ્ડુવેન અજિનક્ખિપનિવત્થો જિણ્ણો ગોપાનસિવઙ્કો ઘુરુઘુરુપસ્સાસી ઉદુમ્બરદણ્ડં ગહેત્વા યેન તે ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘દહરા ભવન્તો પબ્બજિતા સુસૂ કાળકેસા ભદ્રેન યોબ્બનેન સમન્નાગતા પઠમેન વયસા અનિક્કીળિતાવિનો કામેસુ. ભુઞ્જન્તુ ભવન્તો માનુસકે કામે. મા સન્દિટ્ઠિકં હિત્વા કાલિકં અનુધાવિત્થા’’તિ. ‘‘ન ખો મયં, બ્રાહ્મણ, સન્દિટ્ઠિકં હિત્વા કાલિકં અનુધાવામ. કાલિકઞ્ચ ખો મયં, બ્રાહ્મણ, હિત્વા સન્દિટ્ઠિકં અનુધાવામ. કાલિકા હિ, બ્રાહ્મણ, કામા વુત્તા ભગવતા બહુદુક્ખા બહુપાયાસા, આદીનવો એત્થ ભિય્યો. સન્દિટ્ઠિકો અયં ધમ્મો અકાલિકો એહિપસ્સિકો ઓપનેય્યિકો પચ્ચત્તં વેદિતબ્બો વિઞ્ઞૂહી’’તિ. એવં વુત્તે, મારો પાપિમા સીસં ઓકમ્પેત્વા જિવ્હં નિલ્લાલેત્વા તિવિસાખં નલાટે નલાટિકં વુટ્ઠાપેત્વા દણ્ડમોલુબ્ભ પક્કામિ.

અથ ખો તે ભિક્ખૂ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો તે ભિક્ખૂ ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘ઇધ મયં, ભન્તે, ભગવતો અવિદૂરે અપ્પમત્તા આતાપિનો પહિતત્તા વિહરામ. અથ ખો, ભન્તે, અઞ્ઞતરો બ્રાહ્મણો મહન્તેન જટણ્ડુવેન અજિનક્ખિપનિવત્થો જિણ્ણો ગોપાનસિવઙ્કો ઘુરુઘુરુપસ્સાસી ઉદુમ્બરદણ્ડં ગહેત્વા યેન મયં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા અમ્હે એતદવોચ – ‘દહરા ભવન્તો પબ્બજિતા સુસૂ કાળકેસા ભદ્રેન યોબ્બનેન સમન્નાગતા પઠમેન વયસા અનિક્કીળિતાવિનો કામેસુ. ભુઞ્જન્તુ ભવન્તો માનુસકે કામે. મા સન્દિટ્ઠિકં હિત્વા કાલિકં અનુધાવિત્થા’તિ. એવં વુત્તે, મયં, ભન્તે, તં બ્રાહ્મણં એતદવોચુમ્હ – ‘ન ખો મયં, બ્રાહ્મણ, સન્દિટ્ઠિકં હિત્વા કાલિકં અનુધાવામ. કાલિકઞ્ચ ખો મયં, બ્રાહ્મણ, હિત્વા સન્દિટ્ઠિકં અનુધાવામ. કાલિકા હિ, બ્રાહ્મણ, કામા વુત્તા ભગવતા બહુદુક્ખા બહુપાયાસા, આદીનવો એત્થ ભિય્યો. સન્દિટ્ઠિકો અયં ધમ્મો અકાલિકો એહિપસ્સિકો ઓપનેય્યિકો પચ્ચત્તં વેદિતબ્બો વિઞ્ઞૂહી’તિ. એવં વુત્તે, ભન્તે, સો બ્રાહ્મણો સીસં ઓકમ્પેત્વા જિવ્હં નિલ્લાલેત્વા તિવિસાખં નલાટે નલાટિકં વુટ્ઠાપેત્વા દણ્ડમોલુબ્ભ પક્કન્તો’’તિ.

‘‘નેસો, ભિક્ખવે, બ્રાહ્મણો. મારો એસો પાપિમા તુમ્હાકં વિચક્ખુકમ્માય આગતો’’તિ. અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘યો દુક્ખમદ્દક્ખિ યતોનિદાનં,

કામેસુ સો જન્તુ કથં નમેય્ય;

ઉપધિં વિદિત્વા સઙ્ગોતિ લોકે,

તસ્સેવ જન્તુ વિનયાય સિક્ખે’’તિ.

૨. સમિદ્ધિસુત્તં

૧૫૮. એકં સમયં ભગવા સક્કેસુ વિહરતિ સિલાવતિયં. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા સમિદ્ધિ ભગવતો અવિદૂરે અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરતિ. અથ ખો આયસ્મતો સમિદ્ધિસ્સ રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘‘લાભા વત મે, સુલદ્ધં વત મે, યસ્સ મે સત્થા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો. લાભા વત મે, સુલદ્ધં વત મે, ય્વાહં એવં સ્વાક્ખાતે ધમ્મવિનયે પબ્બજિતો. લાભા વત મે, સુલદ્ધં વત મે, યસ્સ મે સબ્રહ્મચારિનો સીલવન્તો કલ્યાણધમ્મા’’તિ. અથ ખો મારો પાપિમા આયસ્મતો સમિદ્ધિસ્સ ચેતસા ચેતોપરિવિતક્કમઞ્ઞાય યેનાયસ્મા સમિદ્ધિ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મતો સમિદ્ધિસ્સ અવિદૂરે મહન્તં ભયભેરવં સદ્દમકાસિ, અપિસ્સુદં પથવી મઞ્ઞે ઉન્દ્રીયતિ.

અથ ખો આયસ્મા સમિદ્ધિ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો આયસ્મા સમિદ્ધિ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ઇધાહં, ભન્તે, ભગવતો અવિદૂરે અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરામિ. તસ્સ મય્હં, ભન્તે, રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘લાભા વત મે, સુલદ્ધં વત મે, યસ્સ મે સત્થા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો. લાભા વત મે, સુલદ્ધં વત મે, ય્વાહં એવં સ્વાક્ખાતે ધમ્મવિનયે પબ્બજિતો. લાભા વત મે, સુલદ્ધં વત મે, યસ્સ મે સબ્રહ્મચારિનો સીલવન્તો કલ્યાણધમ્મા’તિ. તસ્સ મય્હં, ભન્તે, અવિદૂરે મહાભયભેરવસદ્દો અહોસિ, અપિસ્સુદં પથવી મઞ્ઞે ઉન્દ્રીયતી’’તિ.

‘‘નેસા, સમિદ્ધિ, પથવી ઉન્દ્રીયતિ. મારો એસો પાપિમા તુય્હં વિચક્ખુકમ્માય આગતો. ગચ્છ ત્વં, સમિદ્ધિ, તત્થેવ અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરાહી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો આયસ્મા સમિદ્ધિ ભગવતો પટિસ્સુત્વા ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. દુતિયમ્પિ ખો આયસ્મા સમિદ્ધિ તત્થેવ અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહાસિ. દુતિયમ્પિ ખો આયસ્મતો સમિદ્ધિસ્સ રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ…પે… દુતિયમ્પિ ખો મારો પાપિમા આયસ્મતો સમિદ્ધિસ્સ ચેતસા ચેતોપરિવિતક્કમઞ્ઞાય…પે… અપિસ્સુદં પથવી મઞ્ઞે ઉન્દ્રીયતિ. અથ ખો આયસ્મા સમિદ્ધિ મારં પાપિમન્તં ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

‘‘સદ્ધાયાહં પબ્બજિતો, અગારસ્મા અનગારિયં;

સતિ પઞ્ઞા ચ મે બુદ્ધા, ચિત્તઞ્ચ સુસમાહિતં;

કામં કરસ્સુ રૂપાનિ, નેવ મં બ્યાધયિસ્સસી’’તિ.

અથ ખો મારો પાપિમા ‘‘જાનાતિ મં સમિદ્ધિ ભિક્ખૂ’’તિ દુક્ખી દુમ્મનો તત્થેવન્તરધાયીતિ.

૩. ગોધિકસુત્તં

૧૫૯. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ગોધિકો ઇસિગિલિપસ્સે વિહરતિ કાળસિલાયં. અથ ખો આયસ્મા ગોધિકો અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરન્તો સામયિકં ચેતોવિમુત્તિં ફુસિ. અથ ખો આયસ્મા ગોધિકો તમ્હા સામયિકાય ચેતોવિમુત્તિયા પરિહાયિ. દુતિયમ્પિ ખો આયસ્મા ગોધિકો અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરન્તો સામયિકં ચેતોવિમુત્તિં ફુસિ. દુતિયમ્પિ ખો આયસ્મા ગોધિકો તમ્હા સામયિકાય ચેતોવિમુત્તિયા પરિહાયિ. તતિયમ્પિ ખો આયસ્મા ગોધિકો અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરન્તો સામયિકં ચેતોવિમુત્તિં ફુસિ. તતિયમ્પિ ખો આયસ્મા ગોધિકો તમ્હા…પે… પરિહાયિ. ચતુત્થમ્પિ ખો આયસ્મા ગોધિકો અપ્પમત્તો…પે… વિમુત્તિં ફુસિ. ચતુત્થમ્પિ ખો આયસ્મા ગોધિકો તમ્હા…પે… પરિહાયિ. પઞ્ચમમ્પિ ખો આયસ્મા ગોધિકો…પે… ચેતોવિમુત્તિં ફુસિ. પઞ્ચમમ્પિ ખો આયસ્મા…પે… વિમુત્તિયા પરિહાયિ. છટ્ઠમ્પિ ખો આયસ્મા ગોધિકો અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરન્તો સામયિકં ચેતોવિમુત્તિં ફુસિ. છટ્ઠમ્પિ ખો આયસ્મા ગોધિકો તમ્હા સામયિકાય ચેતોવિમુત્તિયા પરિહાયિ. સત્તમમ્પિ ખો આયસ્મા ગોધિકો અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરન્તો સામયિકં ચેતોવિમુત્તિં ફુસિ.

અથ ખો આયસ્મતો ગોધિકસ્સ એતદહોસિ – ‘‘યાવ છટ્ઠં ખ્વાહં સામયિકાય ચેતોવિમુત્તિયા પરિહીનો. યંનૂનાહં સત્થં આહરેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો મારો પાપિમા આયસ્મતો ગોધિકસ્સ ચેતસા ચેતોપરિવિતક્કમઞ્ઞાય યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં ગાથાહિ અજ્ઝભાસિ –

‘‘મહાવીર મહાપઞ્ઞ, ઇદ્ધિયા યસસા જલ;

સબ્બવેરભયાતીત, પાદે વન્દામિ ચક્ખુમ.

‘‘સાવકો તે મહાવીર, મરણં મરણાભિભૂ;

આકઙ્ખતિ ચેતયતિ, તં નિસેધ જુતિન્ધર.

‘‘કથઞ્હિ ભગવા તુય્હં, સાવકો સાસને રતો;

અપ્પત્તમાનસો સેક્ખો, કાલં કયિરા જનેસુતા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન આયસ્મતો ગોધિકેન સત્થં આહરિતં હોતિ. અથ ખો ભગવા ‘‘મારો અયં પાપિમા’’ ઇતિ વિદિત્વા મારં પાપિમન્તં ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

‘‘એવઞ્હિ ધીરા કુબ્બન્તિ, નાવકઙ્ખન્તિ જીવિતં;

સમૂલં તણ્હમબ્બુય્હ, ગોધિકો પરિનિબ્બુતો’’તિ.

અથ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘આયામ, ભિક્ખવે, યેન ઇસિગિલિપસ્સં કાળસિલા તેનુપસઙ્કમિસ્સામ યત્થ ગોધિકેન કુલપુત્તેન સત્થં આહરિત’’ન્તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું.

અથ ખો ભગવા સમ્બહુલેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં યેન ઇસિગિલિપસ્સં કાળસિલા તેનુપસઙ્કમિ. અદ્દસા ખો ભગવા આયસ્મન્તં ગોધિકં દૂરતોવ મઞ્ચકે વિવત્તક્ખન્ધં સેમાનં [સેય્યમાનં (સ્યા. કં.), સોપ્પમાનં (ક.)]. તેન ખો પન સમયેન ધૂમાયિતત્તં તિમિરાયિતત્તં ગચ્છતેવ પુરિમં દિસં, ગચ્છતિ પચ્છિમં દિસં, ગચ્છતિ ઉત્તરં દિસં, ગચ્છતિ દક્ખિણં દિસં, ગચ્છતિ ઉદ્ધં, ગચ્છતિ અધો, ગચ્છતિ અનુદિસં.

અથ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘પસ્સથ નો તુમ્હે, ભિક્ખવે, એતં ધૂમાયિતત્તં તિમિરાયિતત્તં ગચ્છતેવ પુરિમં દિસં, ગચ્છતિ પચ્છિમં દિસં, ગચ્છતિ ઉત્તરં દિસં, ગચ્છતિ દક્ખિણં દિસં, ગચ્છતિ ઉદ્ધં, ગચ્છતિ અધો, ગચ્છતિ અનુદિસ’’ન્તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘એસો ખો, ભિક્ખવે, મારો પાપિમા ગોધિકસ્સ કુલપુત્તસ્સ વિઞ્ઞાણં સમન્વેસતિ – ‘કત્થ ગોધિકસ્સ કુલપુત્તસ્સ વિઞ્ઞાણં પતિટ્ઠિત’ન્તિ? અપ્પતિટ્ઠિતેન ચ, ભિક્ખવે, વિઞ્ઞાણેન ગોધિકો કુલપુત્તો પરિનિબ્બુતો’’તિ. અથ ખો મારો પાપિમા બેલુવપણ્ડુવીણં આદાય યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

‘‘ઉદ્ધં અધો ચ તિરિયં, દિસા અનુદિસા સ્વહં;

અન્વેસં નાધિગચ્છામિ, ગોધિકો સો કુહિં ગતો’’તિ.

‘‘યો [સો (સી. પી.)] ધીરો ધિતિસમ્પન્નો, ઝાયી ઝાનરતો સદા;

અહોરત્તં અનુયુઞ્જં, જીવિતં અનિકામયં.

‘‘જેત્વાન મચ્ચુનો [ભેત્વા નમુચિનો (સી.)] સેનં, અનાગન્ત્વા પુનબ્ભવં;

સમૂલં તણ્હમબ્બુય્હ, ગોધિકો પરિનિબ્બુતો’’તિ.

‘‘તસ્સ સોકપરેતસ્સ, વીણા કચ્છા અભસ્સથ;

તતો સો દુમ્મનો યક્ખો, તત્થેવન્તરધાયથા’’તિ [તત્થેવન્તરધાયિથાતિ (સ્યા. કં.), તત્થેવ અન્તરધાયીતિ (ક.)].

૪. સત્તવસ્સાનુબન્ધસુત્તં

૧૬૦. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા ઉરુવેલાયં વિહરતિ નજ્જા નેરઞ્જરાય તીરે અજપાલનિગ્રોધે. તેન ખો પન સમયેન મારો પાપિમા સત્તવસ્સાનિ ભગવન્તં અનુબન્ધો હોતિ ઓતારાપેક્ખો ઓતારં અલભમાનો. અથ ખો મારો પાપિમા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

‘‘સોકાવતિણ્ણો નુ વનમ્હિ ઝાયસિ,

વિત્તં નુ જીનો ઉદ પત્થયાનો;

આગું નુ ગામસ્મિમકાસિ કિઞ્ચિ,

કસ્મા જનેન ન કરોસિ સક્ખિં;

સક્ખી ન સમ્પજ્જતિ કેનચિ તે’’તિ.

‘‘સોકસ્સ મૂલં પલિખાય સબ્બં,

અનાગુ ઝાયામિ અસોચમાનો;

છેત્વાન સબ્બં ભવલોભજપ્પં,

અનાસવો ઝાયામિ પમત્તબન્ધૂ’’તિ.

‘‘યં વદન્તિ મમ યિદન્તિ, યે વદન્તિ મમન્તિ ચ;

એત્થ ચે તે મનો અત્થિ, ન મે સમણ મોક્ખસી’’તિ.

‘‘યં વદન્તિ ન તં મય્હં, યે વદન્તિ ન તે અહં;

એવં પાપિમ જાનાહિ, ન મે મગ્ગમ્પિ દક્ખસી’’તિ.

‘‘સચે મગ્ગં અનુબુદ્ધં, ખેમં અમતગામિનં;

અપેહિ ગચ્છ ત્વમેવેકો, કિમઞ્ઞમનુસાસસી’’તિ.

‘‘અમચ્ચુધેય્યં પુચ્છન્તિ, યે જના પારગામિનો;

તેસાહં પુટ્ઠો અક્ખામિ, યં સચ્ચં તં નિરૂપધિ’’ન્તિ.

‘‘સેય્યથાપિ, ભન્તે, ગામસ્સ વા નિગમસ્સ વા અવિદૂરે પોક્ખરણી. તત્રસ્સ કક્કટકો. અથ ખો, ભન્તે, સમ્બહુલા કુમારકા વા કુમારિકાયો વા તમ્હા ગામા વા નિગમા વા નિક્ખમિત્વા યેન સા પોક્ખરણી તેનુપસઙ્કમેય્યું; ઉપસઙ્કમિત્વા તં કક્કટકં ઉદકા ઉદ્ધરિત્વા થલે પતિટ્ઠપેય્યું. યં યદેવ હિ સો, ભન્તે, કક્કટકો અળં અભિનિન્નામેય્ય તં તદેવ તે કુમારકા વા કુમારિકાયો વા કટ્ઠેન વા કથલાય વા સઞ્છિન્દેય્યું સમ્ભઞ્જેય્યું સમ્પલિભઞ્જેય્યું. એવઞ્હિ સો, ભન્તે, કક્કટકો સબ્બેહિ અળેહિ સઞ્છિન્નેહિ સમ્ભગ્ગેહિ સમ્પલિભગ્ગેહિ અભબ્બો તં પોક્ખરણિં ઓતરિતું. એવમેવ ખો, ભન્તે, યાનિ કાનિચિ વિસૂકાયિકાનિ [યાનિ વિસુકાયિકાનિ (સી. પી. ક.)] વિસેવિતાનિ વિપ્ફન્દિતાનિ, સબ્બાનિ તાનિ [કાનિચિ કાનિચિ સબ્બાનિ (સી. પી. ક.)] ભગવતા સઞ્છિન્નાનિ સમ્ભગ્ગાનિ સમ્પલિભગ્ગાનિ. અભબ્બો દાનાહં, ભન્તે, પુન ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિતું યદિદં ઓતારાપેક્ખો’’તિ. અથ ખો મારો પાપિમા ભગવતો સન્તિકે ઇમા નિબ્બેજનીયા ગાથાયો અભાસિ –

‘‘મેદવણ્ણઞ્ચ પાસાણં, વાયસો અનુપરિયગા;

અપેત્થ મુદું વિન્દેમ, અપિ અસ્સાદના સિયા.

‘‘અલદ્ધા તત્થ અસ્સાદં, વાયસેત્તો અપક્કમે;

કાકોવ સેલમાસજ્જ, નિબ્બિજ્જાપેમ ગોતમા’’તિ.

૫. મારધીતુસુત્તં

૧૬૧. અથ ખો મારો પાપિમા ભગવતો સન્તિકે ઇમા નિબ્બેજનીયા ગાથાયો અભાસિત્વા તમ્હા ઠાના અપક્કમ્મ ભગવતો અવિદૂરે પથવિયં પલ્લઙ્કેન નિસીદિ તુણ્હીભૂતો મઙ્કુભૂતો પત્તક્ખન્ધો અધોમુખો પજ્ઝાયન્તો અપ્પટિભાનો કટ્ઠેન ભૂમિં વિલિખન્તો. અથ ખો તણ્હા ચ અરતિ ચ રગા ચ મારધીતરો યેન મારો પાપિમા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા મારં પાપિમન્તં ગાથાય અજ્ઝભાસિંસુ –

‘‘કેનાસિ દુમ્મનો તાત, પુરિસં કં નુ સોચસિ;

મયં તં રાગપાસેન, આરઞ્ઞમિવ કુઞ્જરં;

બન્ધિત્વા આનયિસ્સામ, વસગો તે ભવિસ્સતી’’તિ.

‘‘અરહં સુગતો લોકે, ન રાગેન સુવાનયો;

મારધેય્યં અતિક્કન્તો, તસ્મા સોચામહં ભુસ’’ન્તિ.

અથ ખો તણ્હા ચ અરતિ ચ રગા ચ મારધીતરો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘પાદે તે, સમણ, પરિચારેમા’’તિ. અથ ખો ભગવા ન મનસાકાસિ, યથા તં અનુત્તરે ઉપધિસઙ્ખયે વિમુત્તો.

અથ ખો તણ્હા ચ અરતિ ચ રગા ચ મારધીતરો એકમન્તં અપક્કમ્મ એવં સમચિન્તેસું – ‘‘ઉચ્ચાવચા ખો પુરિસાનં અધિપ્પાયા. યંનૂન મયં એકસતં એકસતં કુમારિવણ્ણસતં અભિનિમ્મિનેય્યામા’’તિ. અથ ખો તણ્હા ચ અરતિ ચ રગા ચ મારધીતરો એકસતં એકસતં કુમારિવણ્ણસતં અભિનિમ્મિનિત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘પાદે તે, સમણ, પરિચારેમા’’તિ. તમ્પિ ભગવા ન મનસાકાસિ, યથા તં અનુત્તરે ઉપધિસઙ્ખયે વિમુત્તો.

અથ ખો તણ્હા ચ અરતિ ચ રગા ચ મારધીતરો એકમન્તં અપક્કમ્મ એવં સમચિન્તેસું – ‘‘ઉચ્ચાવચા ખો પુરિસાનં અધિપ્પાયા. યંનૂન મયં એકસતં એકસતં અવિજાતવણ્ણસતં અભિનિમ્મિનેય્યામા’’તિ. અથ ખો તણ્હા ચ અરતિ ચ રગા ચ મારધીતરો એકસતં એકસતં અવિજાતવણ્ણસતં અભિનિમ્મિનિત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘પાદે તે, સમણ, પરિચારેમા’’તિ. તમ્પિ ભગવા ન મનસાકાસિ, યથા તં અનુત્તરે ઉપધિસઙ્ખયે વિમુત્તો.

અથ ખો તણ્હા ચ…પે… યંનૂન મયં એકસતં એકસતં સકિં વિજાતવણ્ણસતં અભિનિમ્મિનેય્યામાતિ. અથ ખો તણ્હા ચ…પે… સકિં વિજાતવણ્ણસતં અભિનિમ્મિનિત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘પાદે તે, સમણ, પરિચારેમા’’તિ. તમ્પિ ભગવા ન મનસાકાસિ, યથા તં અનુત્તરે ઉપધિસઙ્ખયે વિમુત્તો.

અથ ખો તણ્હા ચ…પે… યંનૂન મયં એકસતં એકસતં દુવિજાતવણ્ણસતં અભિનિમ્મિનેય્યામાતિ. અથ ખો તણ્હા ચ…પે… દુવિજાતવણ્ણસતં અભિનિમ્મિનિત્વા યેન ભગવા…પે… યથા તં અનુત્તરે ઉપધિસઙ્ખયે વિમુત્તો. અથ ખો તણ્હા ચ…પે… મજ્ઝિમિત્થિવણ્ણસતં અભિનિમ્મિનેય્યામાતિ. અથ ખો તણ્હા ચ…પે… મજ્ઝિમિત્થિવણ્ણસતં અભિનિમ્મિનિત્વા…પે… અનુત્તરે ઉપધિસઙ્ખયે વિમુત્તો.

અથ ખો તણ્હા ચ…પે… મહિત્થિવણ્ણસતં અભિનિમ્મિનેય્યામાતિ. અથ ખો તણ્હા ચ…પે… મહિત્થિવણ્ણસતં અભિનિમ્મિનિત્વા યેન ભગવા…પે… અનુત્તરે ઉપધિસઙ્ખયે વિમુત્તો. અથ ખો તણ્હા ચ અરતિ ચ રગા ચ મારધીતરો એકમન્તં અપક્કમ્મ એતદવોચું – સચ્ચં કિર નો પિતા અવોચ –

‘‘અરહં સુગતો લોકે, ન રાગેન સુવાનયો;

મારધેય્યં અતિક્કન્તો, તસ્મા સોચામહં ભુસ’’ન્તિ.

‘‘યઞ્હિ મયં સમણં વા બ્રાહ્મણં વા અવીતરાગં ઇમિના ઉપક્કમેન ઉપક્કમેય્યામ હદયં વાસ્સ ફલેય્ય, ઉણ્હં લોહિતં વા મુખતો ઉગ્ગચ્છેય્ય, ઉમ્માદં વા પાપુણેય્ય ચિત્તક્ખેપં વા. સેય્યથા વા પન નળો હરિતો લુતો ઉસ્સુસ્સતિ વિસુસ્સતિ મિલાયતિ; એવમેવ ઉસ્સુસ્સેય્ય વિસુસ્સેય્ય મિલાયેય્યા’’તિ.

અથ ખો તણ્હા ચ અરતિ ચ રગા ચ મારધીતરો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા એકમન્તં અટ્ઠંસુ. એકમન્તં ઠિતા ખો તણ્હા મારધીતા ભગવન્તં ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

‘‘સોકાવતિણ્ણો નુ વનમ્હિ ઝાયસિ,

વિત્તં નુ જીનો ઉદ પત્થયાનો;

આગું નુ ગામસ્મિમકાસિ કિઞ્ચિ,

કસ્મા જનેન ન કરોસિ સક્ખિં;

સક્ખી ન સમ્પજ્જતિ કેનચિ તે’’તિ.

‘‘અત્થસ્સ પત્તિં હદયસ્સ સન્તિં,

જેત્વાન સેનં પિયસાતરૂપં;

એકોહં [એકાહં (સ્યા. કં. પી. ક.)] ઝાયં સુખમનુબોધિં,

તસ્મા જનેન ન કરોમિ સક્ખિં;

સક્ખી ન સમ્પજ્જતિ કેનચિ મે’’તિ.

અથ ખો અરતિ [અરતિ ચ (ક.)] મારધીતા ભગવન્તં ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

‘‘કથં વિહારીબહુલોધ ભિક્ખુ,

પઞ્ચોઘતિણ્ણો અતરીધ છટ્ઠં;

કથં ઝાયિં [કથં ઝાયં (સ્યા. કં. પી.), કથજ્ઝાયં (ક.)] બહુલં કામસઞ્ઞા,

પરિબાહિરા હોન્તિ અલદ્ધ યો ત’’ન્તિ.

‘‘પસ્સદ્ધકાયો સુવિમુત્તચિત્તો,

અસઙ્ખરાનો સતિમા અનોકો;

અઞ્ઞાય ધમ્મં અવિતક્કઝાયી,

ન કુપ્પતિ ન સરતિ ન થિનો [ન કુપ્પતી નસ્સરતી ન થીનો (સી.)].

‘‘એવંવિહારીબહુલોધ ભિક્ખુ,

પઞ્ચોઘતિણ્ણો અતરીધ છટ્ઠં;

એવં ઝાયિં બહુલં કામસઞ્ઞા,

પરિબાહિરા હોન્તિ અલદ્ધ યો ત’’ન્તિ.

અથ ખો રગા [રગાચ (ક.)] મારધીતા ભગવતો સન્તિકે ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

‘‘અચ્છેજ્જ તણ્હં ગણસઙ્ઘચારી,

અદ્ધા ચરિસ્સન્તિ [તરિસ્સન્તિ (સી.)] બહૂ ચ સદ્ધા;

બહું વતાયં જનતં અનોકો,

અચ્છેજ્જ નેસ્સતિ મચ્ચુરાજસ્સ પાર’’ન્તિ.

‘‘નયન્તિ વે મહાવીરા, સદ્ધમ્મેન તથાગતા;

ધમ્મેન નયમાનાનં, કા ઉસૂયા વિજાનત’’ન્તિ.

અથ ખો તણ્હા ચ અરતિ ચ રગા ચ મારધીતરો યેન મારો પાપિમા તેનુપસઙ્કમિંસુ. અદ્દસા ખો મારો પાપિમા તણ્હઞ્ચ અરતિઞ્ચ રગઞ્ચ મારધીતરો દૂરતોવ આગચ્છન્તિયો. દિસ્વાન ગાથાહિ અજ્ઝભાસિ –

‘‘બાલા કુમુદનાળેહિ, પબ્બતં અભિમત્થથ [અભિમન્થથ (સી.)];

ગિરિં નખેન ખનથ, અયો દન્તેહિ ખાદથ.

‘‘સેલંવ સિરસૂહચ્ચ [સિરસિ ઊહચ્ચ (સી.), સિરસિ ઓહચ્ચ (સ્યા. કં.)], પાતાલે ગાધમેસથ;

ખાણુંવ ઉરસાસજ્જ, નિબ્બિજ્જાપેથ ગોતમા’’તિ.

‘‘દદ્દલ્લમાના આગઞ્છું, તણ્હા ચ અરતી રગા;

તા તત્થ પનુદી સત્થા, તૂલં ભટ્ઠંવ માલુતો’’તિ.

તતિયો વગ્ગો.

તસ્સુદ્દાનં –

સમ્બહુલા સમિદ્ધિ ચ, ગોધિકં સત્તવસ્સાનિ;

ધીતરં દેસિતં બુદ્ધ, સેટ્ઠેન ઇમં મારપઞ્ચકન્તિ.

મારસંયુત્તં સમત્તં.