નમો તસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ

સંયુત્તનિકાયો

સગાથાવગ્ગો

૧. દેવતાસંયુત્તં

૧. નળવગ્ગો

૧. ઓઘતરણસુત્તં

૧. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો અઞ્ઞતરા દેવતા અભિક્કન્તાય રત્તિયા અભિક્કન્તવણ્ણા કેવલકપ્પં જેતવનં ઓભાસેત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતા ખો સા દેવતા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘‘કથં નુ ત્વં, મારિસ, ઓઘમતરી’તિ? ‘અપ્પતિટ્ઠં ખ્વાહં, આવુસો, અનાયૂહં ઓઘમતરિ’ન્તિ. ‘યથા કથં પન ત્વં, મારિસ, અપ્પતિટ્ઠં અનાયૂહં ઓઘમતરી’તિ? ‘યદાખ્વાહં, આવુસો, સન્તિટ્ઠામિ તદાસ્સુ સંસીદામિ; યદાખ્વાહં, આવુસો, આયૂહામિ તદાસ્સુ નિબ્બુય્હામિ [નિવુય્હામિ (સ્યા. કં. ક.)]. એવં ખ્વાહં, આવુસો, અપ્પતિટ્ઠં અનાયૂહં ઓઘમતરિ’’’ન્તિ.

‘‘ચિરસ્સં વત પસ્સામિ, બ્રાહ્મણં પરિનિબ્બુતં;

અપ્પતિટ્ઠં અનાયૂહં, તિણ્ણં લોકે વિસત્તિક’’ન્તિ. –

ઇદમવોચ સા દેવતા. સમનુઞ્ઞો સત્થા અહોસિ. અથ ખો સા દેવતા – ‘‘સમનુઞ્ઞો મે સત્થા’’તિ ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા તત્થેવન્તરધાયીતિ.

૨. નિમોક્ખસુત્તં

૨. સાવત્થિનિદાનં. અથ ખો અઞ્ઞતરા દેવતા અભિક્કન્તાય રત્તિયા અભિક્કન્તવણ્ણા કેવલકપ્પં જેતવનં ઓભાસેત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતા ખો સા દેવતા ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘જાનાસિ નો ત્વં, મારિસ, સત્તાનં નિમોક્ખં પમોક્ખં વિવેક’’ન્તિ?

‘‘જાનામિ ખ્વાહં, આવુસો, સત્તાનં નિમોક્ખં પમોક્ખં વિવેક’’ન્તિ.

‘‘યથા કથં પન ત્વં, મારિસ, જાનાસિ સત્તાનં નિમોક્ખં પમોક્ખં વિવેક’’ન્તિ?

‘‘નન્દીભવપરિક્ખયા [નન્દિભવપરિક્ખયા (સ્યા. કં.)], સઞ્ઞાવિઞ્ઞાણસઙ્ખયા, વેદનાનં નિરોધા ઉપસમા – એવં ખ્વાહં, આવુસો, જાનામિ સત્તાનં નિમોક્ખં પમોક્ખં વિવેક’’ન્તિ.

૩. ઉપનીયસુત્તં

૩. સાવત્થિનિદાનં. એકમન્તં ઠિતા ખો સા દેવતા ભગવતો સન્તિકે ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘ઉપનીયતિ જીવિતમપ્પમાયુ,

જરૂપનીતસ્સ ન સન્તિ તાણા;

એતં ભયં મરણે પેક્ખમાનો,

પુઞ્ઞાનિ કયિરાથ સુખાવહાની’’તિ.

‘‘ઉપનીયતિ જીવિતમપ્પમાયુ,

જરૂપનીતસ્સ ન સન્તિ તાણા;

એતં ભયં મરણે પેક્ખમાનો,

લોકામિસં પજહે સન્તિપેક્ખો’’તિ.

૪. અચ્ચેન્તિસુત્તં

૪. સાવત્થિનિદાનં. એકમન્તં ઠિતા ખો સા દેવતા ભગવતો સન્તિકે ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘અચ્ચેન્તિ કાલા તરયન્તિ રત્તિયો,

વયોગુણા અનુપુબ્બં જહન્તિ;

એતં ભયં મરણે પેક્ખમાનો,

પુઞ્ઞાનિ કયિરાથ સુખાવહાની’’તિ.

‘‘અચ્ચેન્તિ કાલા તરયન્તિ રત્તિયો,

વયોગુણા અનુપુબ્બં જહન્તિ;

એતં ભયં મરણે પેક્ખમાનો,

લોકામિસં પજહે સન્તિપેક્ખો’’તિ.

૫. કતિછિન્દસુત્તં

૫. સાવત્થિનિદાનં. એકમન્તં ઠિતા ખો સા દેવતા ભગવતો સન્તિકે ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘કતિ છિન્દે કતિ જહે, કતિ ચુત્તરિ ભાવયે;

કતિ સઙ્ગાતિગો ભિક્ખુ, ઓઘતિણ્ણોતિ વુચ્ચતી’’તિ.

‘‘પઞ્ચ છિન્દે પઞ્ચ જહે, પઞ્ચ ચુત્તરિ ભાવયે;

પઞ્ચ સઙ્ગાતિગો ભિક્ખુ, ઓઘતિણ્ણોતિ વુચ્ચતી’’તિ.

૬. જાગરસુત્તં

૬. સાવત્થિનિદાનં. એકમન્તં ઠિતા ખો સા દેવતા ભગવતો સન્તિકે ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘કતિ જાગરતં સુત્તા, કતિ સુત્તેસુ જાગરા;

કતિભિ [કતીહિ (સી.)] રજમાદેતિ, કતિભિ [કતીહિ (સી.)] પરિસુજ્ઝતી’’તિ.

‘‘પઞ્ચ જાગરતં સુત્તા, પઞ્ચ સુત્તેસુ જાગરા;

પઞ્ચભિ [પઞ્ચહિ (સી.)] રજમાદેતિ, પઞ્ચભિ [પઞ્ચહિ (સી.)] પરિસુજ્ઝતી’’તિ.

૭. અપ્પટિવિદિતસુત્તં

૭. સાવત્થિનિદાનં. એકમન્તં ઠિતા ખો સા દેવતા ભગવતો સન્તિકે ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘યેસં ધમ્મા અપ્પટિવિદિતા, પરવાદેસુ નીયરે [નિય્યરે (ક.)];

સુત્તા તે નપ્પબુજ્ઝન્તિ, કાલો તેસં પબુજ્ઝિતુ’’ન્તિ.

‘‘યેસં ધમ્મા સુપ્પટિવિદિતા, પરવાદેસુ ન નીયરે;

તે સમ્બુદ્ધા સમ્મદઞ્ઞા, ચરન્તિ વિસમે સમ’’ન્તિ.

૮. સુસમ્મુટ્ઠસુત્તં

૮. સાવત્થિનિદાનં. એકમન્તં ઠિતા ખો સા દેવતા ભગવતો સન્તિકે ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘યેસં ધમ્મા સુસમ્મુટ્ઠા, પરવાદેસુ નીયરે;

સુત્તા તે નપ્પબુજ્ઝન્તિ, કાલો તેસં પબુજ્ઝિતુ’’ન્તિ.

‘‘યેસં ધમ્મા અસમ્મુટ્ઠા, પરવાદેસુ ન નીયરે;

તે સમ્બુદ્ધા સમ્મદઞ્ઞા, ચરન્તિ વિસમે સમ’’ન્તિ.

૯. માનકામસુત્તં

૯. સાવત્થિનિદાનં. એકમન્તં ઠિતા ખો સા દેવતા ભગવતો સન્તિકે ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘ન માનકામસ્સ દમો ઇધત્થિ,

ન મોનમત્થિ અસમાહિતસ્સ;

એકો અરઞ્ઞે વિહરં પમત્તો,

ન મચ્ચુધેય્યસ્સ તરેય્ય પાર’’ન્તિ.

‘‘માનં પહાય સુસમાહિતત્તો,

સુચેતસો સબ્બધિ વિપ્પમુત્તો;

એકો અરઞ્ઞે વિહરં અપ્પમત્તો,

સ મચ્ચુધેય્યસ્સ તરેય્ય પાર’’ન્તિ.

૧૦. અરઞ્ઞસુત્તં

૧૦. સાવત્થિનિદાનં. એકમન્તં ઠિતા ખો સા દેવતા ભગવન્તં ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

‘‘અરઞ્ઞે વિહરન્તાનં, સન્તાનં બ્રહ્મચારિનં;

એકભત્તં ભુઞ્જમાનાનં, કેન વણ્ણો પસીદતી’’તિ.

‘‘અતીતં નાનુસોચન્તિ, નપ્પજપ્પન્તિ નાગતં;

પચ્ચુપ્પન્નેન યાપેન્તિ, તેન વણ્ણો પસીદતિ’’.

‘‘અનાગતપ્પજપ્પાય, અતીતસ્સાનુસોચના;

એતેન બાલા સુસ્સન્તિ, નળોવ હરિતો લુતો’’તિ.

નળવગ્ગો પઠમો.

તસ્સુદ્દાનં –

ઓઘં નિમોક્ખં ઉપનેય્યં, અચ્ચેન્તિ કતિછિન્દિ ચ;

જાગરં અપ્પટિવિદિતા, સુસમ્મુટ્ઠા માનકામિના;

અરઞ્ઞે દસમો વુત્તો, વગ્ગો તેન પવુચ્ચતિ.

૨. નન્દનવગ્ગો

૧. નન્દનસુત્તં

૧૧. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવો’’તિ. ‘‘ભદન્તે’’તિ તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

‘‘ભૂતપુબ્બં, ભિક્ખવે, અઞ્ઞતરા તાવતિંસકાયિકા દેવતા નન્દને વને અચ્છરાસઙ્ઘપરિવુતા દિબ્બેહિ પઞ્ચહિ કામગુણેહિ સમપ્પિતા સમઙ્ગીભૂતા પરિચારિયમાના [પરિચારિયમાના (સ્યા. કં. ક.)] તાયં વેલાયં ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘ન તે સુખં પજાનન્તિ, યે ન પસ્સન્તિ નન્દનં;

આવાસં નરદેવાનં, તિદસાનં યસસ્સિન’’ન્તિ.

‘‘એવં વુત્તે, ભિક્ખવે, અઞ્ઞતરા દેવતા તં દેવતં ગાથાય પચ્ચભાસિ –

‘‘ન ત્વં બાલે પજાનાસિ, યથા અરહતં વચો;

અનિચ્ચા સબ્બસઙ્ખારા [સબ્બે સઙ્ખારા (સી. સ્યા. કં.)], ઉપ્પાદવયધમ્મિનો;

ઉપ્પજ્જિત્વા નિરુજ્ઝન્તિ, તેસં વૂપસમો સુખો’’તિ.

૨. નન્દતિસુત્તં

૧૨. સાવત્થિનિદાનં. એકમન્તં ઠિતા ખો સા દેવતા ભગવતો સન્તિકે ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘નન્દતિ પુત્તેહિ પુત્તિમા,

ગોમા [ગોમિકો (સી. સ્યા. કં. પી.)] ગોહિ તથેવ નન્દતિ;

ઉપધીહિ નરસ્સ નન્દના,

ન હિ સો નન્દતિ યો નિરૂપધી’’તિ.

‘‘સોચતિ પુત્તેહિ પુત્તિમા,

ગોમા ગોહિ તથેવ સોચતિ;

ઉપધીહિ નરસ્સ સોચના,

ન હિ સો સોચતિ યો નિરૂપધી’’તિ.

૩. નત્થિપુત્તસમસુત્તં

૧૩. સાવત્થિનિદાનં. એકમન્તં ઠિતા ખો સા દેવતા ભગવતો સન્તિકે ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘નત્થિ પુત્તસમં પેમં, નત્થિ ગોસમિતં ધનં;

નત્થિ સૂરિયસમા [સુરિયસમા (સી. સ્યા. કં. પી.)] આભા, સમુદ્દપરમા સરા’’તિ.

‘‘નત્થિ અત્તસમં પેમં, નત્થિ ધઞ્ઞસમં ધનં;

નત્થિ પઞ્ઞાસમા આભા, વુટ્ઠિ વે પરમા સરા’’તિ.

૪. ખત્તિયસુત્તં

૧૪. ‘‘ખત્તિયો દ્વિપદં સેટ્ઠો, બલીબદ્દો [બલિવદ્દો (સી. પી.), બલિબદ્દો (સ્યા. કં. ક.)] ચતુપ્પદં.

કોમારી સેટ્ઠા ભરિયાનં, યો ચ પુત્તાન પુબ્બજો’’તિ.

‘‘સમ્બુદ્ધો દ્વિપદં સેટ્ઠો, આજાનીયો ચતુપ્પદં;

સુસ્સૂસા સેટ્ઠા ભરિયાનં, યો ચ પુત્તાનમસ્સવો’’તિ.

૫. સણમાનસુત્તં

૧૫. ‘‘ઠિતે મજ્ઝન્હિકે [મજ્ઝન્તિકે (સબ્બત્થ)] કાલે, સન્નિસીવેસુ પક્ખિસુ.

સણતેવ બ્રહારઞ્ઞં [મહારઞ્ઞં (ક. સી. સ્યા. કં. ક.)], તં ભયં પટિભાતિ મ’’ન્તિ.

‘‘ઠિતે મજ્ઝન્હિકે કાલે, સન્નિસીવેસુ પક્ખિસુ;

સણતેવ બ્રહારઞ્ઞં, સા રતિ પટિભાતિ મ’’ન્તિ.

૬. નિદ્દાતન્દીસુત્તં

૧૬. ‘‘નિદ્દા તન્દી વિજમ્ભિતા [તન્દિ વિજમ્ભિકા (સી. પી.)], અરતી ભત્તસમ્મદો.

એતેન નપ્પકાસતિ, અરિયમગ્ગો ઇધ પાણિન’’ન્તિ.

‘‘નિદ્દં તન્દિં વિજમ્ભિતં, અરતિં ભત્તસમ્મદં;

વીરિયેન [વિરિયેન (સી. સ્યા. કં. પી.)] નં પણામેત્વા, અરિયમગ્ગો વિસુજ્ઝતી’’તિ.

૭. દુક્કરસુત્તં

૧૭. ‘‘દુક્કરં દુત્તિતિક્ખઞ્ચ, અબ્યત્તેન ચ સામઞ્ઞં.

બહૂહિ તત્થ સમ્બાધા, યત્થ બાલો વિસીદતી’’તિ.

‘‘કતિહં ચરેય્ય સામઞ્ઞં, ચિત્તં ચે ન નિવારયે;

પદે પદે વિસીદેય્ય, સઙ્કપ્પાનં વસાનુગો’’તિ.

‘‘કુમ્મોવ અઙ્ગાનિ સકે કપાલે,

સમોદહં ભિક્ખુ મનોવિતક્કે;

અનિસ્સિતો અઞ્ઞમહેઠયાનો,

પરિનિબ્બુતો નૂપવદેય્ય કઞ્ચી’’તિ.

૮. હિરીસુત્તં

૧૮. ‘‘હિરીનિસેધો પુરિસો, કોચિ લોકસ્મિં વિજ્જતિ.

યો નિન્દં અપબોધતિ [અપબોધેતિ (સ્યા. કં. ક.)], અસ્સો ભદ્રો કસામિવા’’તિ.

‘‘હિરીનિસેધા તનુયા, યે ચરન્તિ સદા સતા;

અન્તં દુક્ખસ્સ પપ્પુય્ય, ચરન્તિ વિસમે સમ’’ન્તિ.

૯. કુટિકાસુત્તં

૧૯. ‘‘કચ્ચિ તે કુટિકા નત્થિ, કચ્ચિ નત્થિ કુલાવકા;

કચ્ચિ સન્તાનકા નત્થિ, કચ્ચિ મુત્તોસિ બન્ધના’’તિ.

‘‘તગ્ઘ મે કુટિકા નત્થિ, તગ્ઘ નત્થિ કુલાવકા;

તગ્ઘ સન્તાનકા નત્થિ, તગ્ઘ મુત્તોમ્હિ બન્ધના’’તિ.

‘‘કિન્તાહં કુટિકં બ્રૂમિ, કિં તે બ્રૂમિ કુલાવકં;

કિં તે સન્તાનકં બ્રૂમિ, કિન્તાહં બ્રૂમિ બન્ધન’’ન્તિ.

‘‘માતરં કુટિકં બ્રૂસિ, ભરિયં બ્રૂસિ કુલાવકં;

પુત્તે સન્તાનકે બ્રૂસિ, તણ્હં મે બ્રૂસિ બન્ધન’’ન્તિ.

‘‘સાહુ તે કુટિકા નત્થિ, સાહુ નત્થિ કુલાવકા;

સાહુ સન્તાનકા નત્થિ, સાહુ મુત્તોસિ બન્ધના’’તિ.

૧૦. સમિદ્ધિસુત્તં