૩. ગોધિકસુત્તં

૧૫૯. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ગોધિકો ઇસિગિલિપસ્સે વિહરતિ કાળસિલાયં. અથ ખો આયસ્મા ગોધિકો અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરન્તો સામયિકં ચેતોવિમુત્તિં ફુસિ. અથ ખો આયસ્મા ગોધિકો તમ્હા સામયિકાય ચેતોવિમુત્તિયા પરિહાયિ. દુતિયમ્પિ ખો આયસ્મા ગોધિકો અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરન્તો સામયિકં ચેતોવિમુત્તિં ફુસિ. દુતિયમ્પિ ખો આયસ્મા ગોધિકો તમ્હા સામયિકાય ચેતોવિમુત્તિયા પરિહાયિ. તતિયમ્પિ ખો આયસ્મા ગોધિકો અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરન્તો સામયિકં ચેતોવિમુત્તિં ફુસિ. તતિયમ્પિ ખો આયસ્મા ગોધિકો તમ્હા…પે… પરિહાયિ. ચતુત્થમ્પિ ખો આયસ્મા ગોધિકો અપ્પમત્તો…પે… વિમુત્તિં ફુસિ. ચતુત્થમ્પિ ખો આયસ્મા ગોધિકો તમ્હા…પે… પરિહાયિ. પઞ્ચમમ્પિ ખો આયસ્મા ગોધિકો…પે… ચેતોવિમુત્તિં ફુસિ. પઞ્ચમમ્પિ ખો આયસ્મા…પે… વિમુત્તિયા પરિહાયિ. છટ્ઠમ્પિ ખો આયસ્મા ગોધિકો અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરન્તો સામયિકં ચેતોવિમુત્તિં ફુસિ. છટ્ઠમ્પિ ખો આયસ્મા ગોધિકો તમ્હા સામયિકાય ચેતોવિમુત્તિયા પરિહાયિ. સત્તમમ્પિ ખો આયસ્મા ગોધિકો અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરન્તો સામયિકં ચેતોવિમુત્તિં ફુસિ.

અથ ખો આયસ્મતો ગોધિકસ્સ એતદહોસિ – ‘‘યાવ છટ્ઠં ખ્વાહં સામયિકાય ચેતોવિમુત્તિયા પરિહીનો. યંનૂનાહં સત્થં આહરેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો મારો પાપિમા આયસ્મતો ગોધિકસ્સ ચેતસા ચેતોપરિવિતક્કમઞ્ઞાય યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં ગાથાહિ અજ્ઝભાસિ –

‘‘મહાવીર મહાપઞ્ઞ, ઇદ્ધિયા યસસા જલ;

સબ્બવેરભયાતીત, પાદે વન્દામિ ચક્ખુમ.

‘‘સાવકો તે મહાવીર, મરણં મરણાભિભૂ;

આકઙ્ખતિ ચેતયતિ, તં નિસેધ જુતિન્ધર.

‘‘કથઞ્હિ ભગવા તુય્હં, સાવકો સાસને રતો;

અપ્પત્તમાનસો સેક્ખો, કાલં કયિરા જનેસુતા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન આયસ્મતો ગોધિકેન સત્થં આહરિતં હોતિ. અથ ખો ભગવા ‘‘મારો અયં પાપિમા’’ ઇતિ વિદિત્વા મારં પાપિમન્તં ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

‘‘એવઞ્હિ ધીરા કુબ્બન્તિ, નાવકઙ્ખન્તિ જીવિતં;

સમૂલં તણ્હમબ્બુય્હ, ગોધિકો પરિનિબ્બુતો’’તિ.

અથ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘આયામ, ભિક્ખવે, યેન ઇસિગિલિપસ્સં કાળસિલા તેનુપસઙ્કમિસ્સામ યત્થ ગોધિકેન કુલપુત્તેન સત્થં આહરિત’’ન્તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું.

અથ ખો ભગવા સમ્બહુલેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં યેન ઇસિગિલિપસ્સં કાળસિલા તેનુપસઙ્કમિ. અદ્દસા ખો ભગવા આયસ્મન્તં ગોધિકં દૂરતોવ મઞ્ચકે વિવત્તક્ખન્ધં સેમાનં [સેય્યમાનં (સ્યા. કં.), સોપ્પમાનં (ક.)]. તેન ખો પન સમયેન ધૂમાયિતત્તં તિમિરાયિતત્તં ગચ્છતેવ પુરિમં દિસં, ગચ્છતિ પચ્છિમં દિસં, ગચ્છતિ ઉત્તરં દિસં, ગચ્છતિ દક્ખિણં દિસં, ગચ્છતિ ઉદ્ધં, ગચ્છતિ અધો, ગચ્છતિ અનુદિસં.

અથ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘પસ્સથ નો તુમ્હે, ભિક્ખવે, એતં ધૂમાયિતત્તં તિમિરાયિતત્તં ગચ્છતેવ પુરિમં દિસં, ગચ્છતિ પચ્છિમં દિસં, ગચ્છતિ ઉત્તરં દિસં, ગચ્છતિ દક્ખિણં દિસં, ગચ્છતિ ઉદ્ધં, ગચ્છતિ અધો, ગચ્છતિ અનુદિસ’’ન્તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘એસો ખો, ભિક્ખવે, મારો પાપિમા ગોધિકસ્સ કુલપુત્તસ્સ વિઞ્ઞાણં સમન્વેસતિ – ‘કત્થ ગોધિકસ્સ કુલપુત્તસ્સ વિઞ્ઞાણં પતિટ્ઠિત’ન્તિ? અપ્પતિટ્ઠિતેન ચ, ભિક્ખવે, વિઞ્ઞાણેન ગોધિકો કુલપુત્તો પરિનિબ્બુતો’’તિ. અથ ખો મારો પાપિમા બેલુવપણ્ડુવીણં આદાય યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

‘‘ઉદ્ધં અધો ચ તિરિયં, દિસા અનુદિસા સ્વહં;

અન્વેસં નાધિગચ્છામિ, ગોધિકો સો કુહિં ગતો’’તિ.

‘‘યો [સો (સી. પી.)] ધીરો ધિતિસમ્પન્નો, ઝાયી ઝાનરતો સદા;

અહોરત્તં અનુયુઞ્જં, જીવિતં અનિકામયં.

‘‘જેત્વાન મચ્ચુનો [ભેત્વા નમુચિનો (સી.)] સેનં, અનાગન્ત્વા પુનબ્ભવં;

સમૂલં તણ્હમબ્બુય્હ, ગોધિકો પરિનિબ્બુતો’’તિ.

‘‘તસ્સ સોકપરેતસ્સ, વીણા કચ્છા અભસ્સથ;

તતો સો દુમ્મનો યક્ખો, તત્થેવન્તરધાયથા’’તિ [તત્થેવન્તરધાયિથાતિ (સ્યા. કં.), તત્થેવ અન્તરધાયીતિ (ક.)].