૫. પબ્બતૂપમસુત્તં

૧૩૬. સાવત્થિનિદાનં. એકમન્તં નિસિન્નં ખો રાજાનં પસેનદિં કોસલં ભગવા એતદવોચ – ‘‘હન્દ, કુતો નુ ત્વં, મહારાજ, આગચ્છસિ દિવા દિવસ્સા’’તિ? ‘‘યાનિ તાનિ, ભન્તે, રઞ્ઞં ખત્તિયાનં મુદ્ધાવસિત્તાનં ઇસ્સરિયમદમત્તાનં કામગેધપરિયુટ્ઠિતાનં જનપદત્થાવરિયપ્પત્તાનં મહન્તં પથવિમણ્ડલં અભિવિજિય અજ્ઝાવસન્તાનં રાજકરણીયાનિ ભવન્તિ, તેસુ ખ્વાહં, એતરહિ ઉસ્સુક્કમાપન્નો’’તિ.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, ઇધ તે પુરિસો આગચ્છેય્ય પુરત્થિમાય દિસાય સદ્ધાયિકો પચ્ચયિકો. સો તં ઉપસઙ્કમિત્વા એવં વદેય્ય – ‘યગ્ઘે, મહારાજ, જાનેય્યાસિ, અહં આગચ્છામિ પુરત્થિમાય દિસાય. તત્થદ્દસં મહન્તં પબ્બતં અબ્ભસમં સબ્બે પાણે નિપ્પોથેન્તો આગચ્છતિ. યં તે, મહારાજ, કરણીયં, તં કરોહી’તિ. અથ દુતિયો પુરિસો આગચ્છેય્ય પચ્છિમાય દિસાય…પે… અથ તતિયો પુરિસો આગચ્છેય્ય ઉત્તરાય દિસાય…પે… અથ ચતુત્થો પુરિસો આગચ્છેય્ય દક્ખિણાય દિસાય સદ્ધાયિકો પચ્ચયિકો. સો તં ઉપસઙ્કમિત્વા એવં વદેય્ય – ‘યગ્ઘે મહારાજ, જાનેય્યાસિ, અહં આગચ્છામિ દક્ખિણાય દિસાય. તત્થદ્દસં મહન્તં પબ્બતં અબ્ભસમં સબ્બે પાણે નિપ્પોથેન્તો આગચ્છતિ. યં તે, મહારાજ, કરણીયં તં કરોહી’તિ. એવરૂપે તે, મહારાજ, મહતિ મહબ્ભયે સમુપ્પન્ને દારુણે મનુસ્સક્ખયે [મનુસ્સકાયે (ક.)] દુલ્લભે મનુસ્સત્તે કિમસ્સ કરણીય’’ન્તિ?

‘‘એવરૂપે મે, ભન્તે, મહતિ મહબ્ભયે સમુપ્પન્ને દારુણે મનુસ્સક્ખયે દુલ્લભે મનુસ્સત્તે કિમસ્સ કરણીયં અઞ્ઞત્ર ધમ્મચરિયાય અઞ્ઞત્ર સમચરિયાય અઞ્ઞત્ર કુસલકિરિયાય અઞ્ઞત્ર પુઞ્ઞકિરિયાયા’’તિ?

‘‘આરોચેમિ ખો તે, મહારાજ, પટિવેદેમિ ખો તે, મહારાજ, અધિવત્તતિ ખો તં, મહારાજ, જરામરણં. અધિવત્તમાને ચે તે, મહારાજ, જરામરણે કિમસ્સ કરણીય’’ન્તિ? ‘‘અધિવત્તમાને ચ મે, ભન્તે, જરામરણે કિમસ્સ કરણીયં અઞ્ઞત્ર ધમ્મચરિયાય સમચરિયાય કુસલકિરિયાય પુઞ્ઞકિરિયાય? યાનિ તાનિ, ભન્તે, રઞ્ઞં ખત્તિયાનં મુદ્ધાવસિત્તાનં ઇસ્સરિયમદમત્તાનં કામગેધપરિયુટ્ઠિતાનં જનપદત્થાવરિયપ્પત્તાનં મહન્તં પથવિમણ્ડલં અભિવિજિય અજ્ઝાવસન્તાનં હત્થિયુદ્ધાનિ ભવન્તિ; તેસમ્પિ, ભન્તે, હત્થિયુદ્ધાનં નત્થિ ગતિ નત્થિ વિસયો અધિવત્તમાને જરામરણે. યાનિપિ તાનિ, ભન્તે, રઞ્ઞં ખત્તિયાનં મુદ્ધાવસિત્તાનં…પે… અજ્ઝાવસન્તાનં અસ્સયુદ્ધાનિ ભવન્તિ…પે… રથયુદ્ધાનિ ભવન્તિ …પે… પત્તિયુદ્ધાનિ ભવન્તિ; તેસમ્પિ, ભન્તે, પત્તિયુદ્ધાનં નત્થિ ગતિ નત્થિ વિસયો અધિવત્તમાને જરામરણે. સન્તિ ખો પન, ભન્તે, ઇમસ્મિં રાજકુલે મન્તિનો મહામત્તા, યે પહોન્તિ [યેસં હોન્તિ (ક.)] આગતે પચ્ચત્થિકે મન્તેહિ ભેદયિતું. તેસમ્પિ, ભન્તે, મન્તયુદ્ધાનં નત્થિ ગતિ નત્થિ વિસયો અધિવત્તમાને જરામરણે. સંવિજ્જતિ ખો પન, ભન્તે, ઇમસ્મિં રાજકુલે પહૂતં હિરઞ્ઞસુવણ્ણં ભૂમિગતઞ્ચેવ વેહાસટ્ઠઞ્ચ, યેન મયં પહોમ આગતે પચ્ચત્થિકે ધનેન ઉપલાપેતું. તેસમ્પિ, ભન્તે, ધનયુદ્ધાનં નત્થિ ગતિ નત્થિ વિસયો અધિવત્તમાને જરામરણે. અધિવત્તમાને ચ મે, ભન્તે, જરામરણે કિમસ્સ કરણીયં અઞ્ઞત્ર ધમ્મચરિયાય સમચરિયાય કુસલકિરિયાય પુઞ્ઞકિરિયાયા’’તિ?

‘‘એવમેતં, મહારાજ, એવમેતં, મહારાજ! અધિવત્તમાને જરામરણે કિમસ્સ કરણીયં અઞ્ઞત્ર ધમ્મચરિયાય સમચરિયાય કુસલકિરિયાય પુઞ્ઞકિરિયાયા’’તિ? ઇદમવોચ ભગવા…પે… સત્થા –

‘‘યથાપિ સેલા વિપુલા, નભં આહચ્ચ પબ્બતા;

સમન્તાનુપરિયાયેય્યું, નિપ્પોથેન્તો ચતુદ્દિસા.

‘‘એવં જરા ચ મચ્ચુ ચ, અધિવત્તન્તિ પાણિને [પાણિનો (સી. સ્યા. કં. પી.)];

ખત્તિયે બ્રાહ્મણે વેસ્સે, સુદ્દે ચણ્ડાલપુક્કુસે;

ન કિઞ્ચિ [ન કઞ્ચિ (?)] પરિવજ્જેતિ, સબ્બમેવાભિમદ્દતિ.

‘‘ન તત્થ હત્થીનં ભૂમિ, ન રથાનં ન પત્તિયા;

ન ચાપિ મન્તયુદ્ધેન, સક્કા જેતું ધનેન વા.

‘‘તસ્મા હિ પણ્ડિતો પોસો, સમ્પસ્સં અત્થમત્તનો;

બુદ્ધે ધમ્મે ચ સઙ્ઘે ચ, ધીરો સદ્ધં નિવેસયે.

‘‘યો ધમ્મં ચરિ [ધમ્મચારી (સી. સ્યા. કં. પી.)] કાયેન, વાચાય ઉદ ચેતસા;

ઇધેવ નં પસંસન્તિ, પેચ્ચ સગ્ગે પમોદતી’’તિ.

તતિયો વગ્ગો.

તસ્સુદ્દાનં –

પુગ્ગલો અય્યિકા લોકો, ઇસ્સત્તં [ઇસ્સત્થં (સી. સ્યા. કં.)] પબ્બતૂપમા;

દેસિતં બુદ્ધસેટ્ઠેન, ઇમં કોસલપઞ્ચકન્તિ.

કોસલસંયુત્તં સમત્તં.