૪. ઇસ્સત્તસુત્તં

૧૩૫. સાવત્થિનિદાનં. એકમન્તં નિસિન્નો ખો રાજા પસેનદિ કોસલો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કત્થ નુ ખો, ભન્તે, દાનં દાતબ્બ’’ન્તિ? ‘‘યત્થ ખો, મહારાજ, ચિત્તં પસીદતી’’તિ. ‘‘કત્થ પન, ભન્તે, દિન્નં મહપ્ફલ’’ન્તિ? ‘‘અઞ્ઞં ખો એતં, મહારાજ, કત્થ દાનં દાતબ્બં, અઞ્ઞં પનેતં કત્થ દિન્નં મહપ્ફલન્તિ? સીલવતો ખો, મહારાજ, દિન્નં મહપ્ફલં, નો તથા દુસ્સીલે. તેન હિ, મહારાજ, તઞ્ઞેવેત્થ પટિપુચ્છિસ્સામિ. યથા, તે ખમેય્ય, તથા નં બ્યાકરેય્યાસિ. તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, ઇધ ત્યસ્સ યુદ્ધં પચ્ચુપટ્ઠિતં સઙ્ગામો સમુપબ્યૂળ્હો [સમૂપબ્બૂળ્હો (સી.), સમુપબ્બુળ્હો (પી.)]. અથ આગચ્છેય્ય ખત્તિયકુમારો અસિક્ખિતો અકતહત્થો અકતયોગ્ગો અકતૂપાસનો ભીરુ છમ્ભી ઉત્રાસી પલાયી. ભરેય્યાસિ તં પુરિસં, અત્થો ચ તે તાદિસેન પુરિસેના’’તિ? ‘‘નાહં, ભન્તે, ભરેય્યં તં પુરિસં, ન ચ મે અત્થો તાદિસેન પુરિસેના’’તિ. ‘‘અથ આગચ્છેય્ય બ્રાહ્મણકુમારો અસિક્ખિતો…પે… અથ આગચ્છેય્ય વેસ્સકુમારો અસિક્ખિતો…પે… અથ આગચ્છેય્ય સુદ્દકુમારો અસિક્ખિતો…પે… ન ચ મે અત્થો તાદિસેન પુરિસેના’’તિ.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, ઇધ ત્યસ્સ યુદ્ધં પચ્ચુપટ્ઠિતં સઙ્ગામો સમુપબ્યૂળ્હો. અથ આગચ્છેય્ય ખત્તિયકુમારો સુસિક્ખિતો કતહત્થો કતયોગ્ગો કતૂપાસનો અભીરુ અચ્છમ્ભી અનુત્રાસી અપલાયી. ભરેય્યાસિ તં પુરિસં, અત્થો ચ તે તાદિસેન પુરિસેના’’તિ? ‘‘ભરેય્યાહં, ભન્તે, તં પુરિસં, અત્થો ચ મે તાદિસેન પુરિસેના’’તિ. ‘‘અથ આગચ્છેય્ય બ્રાહ્મણકુમારો…પે… અથ આગચ્છેય્ય વેસ્સકુમારો…પે… અથ આગચ્છેય્ય સુદ્દકુમારો સુસિક્ખિતો કતહત્થો કતયોગ્ગો કતૂપાસનો અભીરુ અચ્છમ્ભી અનુત્રાસી અપલાયી. ભરેય્યાસિ તં પુરિસં, અત્થો ચ તે તાદિસેન પુરિસેના’’તિ? ‘‘ભરેય્યાહં, ભન્તે, તં પુરિસં, અત્થો ચ મે તાદિસેન પુરિસેના’’તિ.

‘‘એવમેવ ખો, મહારાજ, યસ્મા કસ્મા ચેપિ [યસ્મા ચેપિ (સી. સ્યા. કં. ક.)] કુલા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો હોતિ, સો ચ હોતિ પઞ્ચઙ્ગવિપ્પહીનો પઞ્ચઙ્ગસમન્નાગતો, તસ્મિં દિન્નં મહપ્ફલં હોતિ. કતમાનિ પઞ્ચઙ્ગાનિ પહીનાનિ હોન્તિ? કામચ્છન્દો પહીનો હોતિ, બ્યાપાદો પહીનો હોતિ, થિનમિદ્ધં પહીનં હોતિ, ઉદ્ધચ્ચકુક્કુચ્ચં પહીનં હોતિ, વિચિકિચ્છા પહીના હોતિ. ઇમાનિ પઞ્ચઙ્ગાનિ પહીનાનિ હોન્તિ. કતમેહિ પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો હોતિ? અસેક્ખેન સીલક્ખન્ધેન સમન્નાગતો હોતિ, અસેક્ખેન સમાધિક્ખન્ધેન સમન્નાગતો હોતિ, અસેક્ખેન પઞ્ઞાક્ખન્ધેન સમન્નાગતો હોતિ, અસેક્ખેન વિમુત્તિક્ખન્ધેન સમન્નાગતો હોતિ, અસેક્ખેન વિમુત્તિઞાણદસ્સનક્ખન્ધેન સમન્નાગતો હોતિ. ઇમેહિ પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો હોતિ. ઇતિ પઞ્ચઙ્ગવિપ્પહીને પઞ્ચઙ્ગસમન્નાગતે દિન્નં મહપ્ફલ’’ન્તિ. ઇદમવોચ ભગવા…પે… સત્થા –

‘‘ઇસ્સત્તં [ઇસ્સત્થં (સી. સ્યા. કં.)] બલવીરિયઞ્ચ [બલવિરિયઞ્ચ (સી. સ્યા. કં. પી.)], યસ્મિં વિજ્જેથ માણવે;

તં યુદ્ધત્થો ભરે રાજા, નાસૂરં જાતિપચ્ચયા.

‘‘તથેવ ખન્તિસોરચ્ચં, ધમ્મા યસ્મિં પતિટ્ઠિતા;

અરિયવુત્તિં મેધાવિં, હીનજચ્ચમ્પિ પૂજયે.

‘‘કારયે અસ્સમે રમ્મે, વાસયેત્થ બહુસ્સુતે;

પપઞ્ચ વિવને કયિરા, દુગ્ગે સઙ્કમનાનિ ચ.

‘‘અન્નં પાનં ખાદનીયં, વત્થસેનાસનાનિ ચ;

દદેય્ય ઉજુભૂતેસુ, વિપ્પસન્નેન ચેતસા.

‘‘યથા હિ મેઘો થનયં, વિજ્જુમાલી સતક્કકુ;

થલં નિન્નઞ્ચ પૂરેતિ, અભિવસ્સં વસુન્ધરં.

‘‘તથેવ સદ્ધો સુતવા, અભિસઙ્ખચ્ચ ભોજનં;

વનિબ્બકે તપ્પયતિ, અન્નપાનેન પણ્ડિતો.

‘‘આમોદમાનો પકિરેતિ, દેથ દેથાતિ ભાસતિ;

તં હિસ્સ ગજ્જિતં હોતિ, દેવસ્સેવ પવસ્સતો;

સા પુઞ્ઞધારા વિપુલા, દાતારં અભિવસ્સતી’’તિ.