૯. પઠમઅપુત્તકસુત્તં

૧૩૦. સાવત્થિનિદાનં. અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો દિવા દિવસ્સ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો રાજાનં પસેનદિં કોસલં ભગવા એતદવોચ – ‘‘હન્દ, કુતો નુ ત્વં, મહારાજ, આગચ્છસિ દિવા દિવસ્સા’’તિ?

‘‘ઇધ, ભન્તે, સાવત્થિયં સેટ્ઠિ ગહપતિ કાલઙ્કતો. તમહં અપુત્તકં સાપતેય્યં રાજન્તેપુરં અતિહરિત્વા આગચ્છામિ. અસીતિ, ભન્તે, સતસહસ્સાનિ હિરઞ્ઞસ્સેવ, કો પન વાદો રૂપિયસ્સ! તસ્સ ખો પન, ભન્તે, સેટ્ઠિસ્સ ગહપતિસ્સ એવરૂપો ભત્તભોગો અહોસિ – કણાજકં ભુઞ્જતિ બિલઙ્ગદુતિયં. એવરૂપો વત્થભોગો અહોસિ – સાણં ધારેતિ તિપક્ખવસનં. એવરૂપો યાનભોગો અહોસિ – જજ્જરરથકેન યાતિ પણ્ણછત્તકેન ધારિયમાનેના’’તિ.

‘‘એવમેતં, મહારાજ, એવમેતં, મહારાજ! અસપ્પુરિસો ખો, મહારાજ, ઉળારે ભોગે લભિત્વા નેવત્તાનં સુખેતિ પીણેતિ, ન માતાપિતરો સુખેતિ પીણેતિ, ન પુત્તદારં સુખેતિ પીણેતિ, ન દાસકમ્મકરપોરિસે સુખેતિ પીણેતિ, ન મિત્તામચ્ચે સુખેતિ પીણેતિ, ન સમણબ્રાહ્મણેસુ ઉદ્ધગ્ગિકં દક્ખિણં પતિટ્ઠાપેતિ સોવગ્ગિકં સુખવિપાકં સગ્ગસંવત્તનિકં. તસ્સ તે ભોગે એવં સમ્મા અપરિભુઞ્જિયમાને [અપરિભુઞ્જમાનો (સબ્બત્થ)] રાજાનો વા હરન્તિ ચોરા વા હરન્તિ અગ્ગિ વા ડહતિ ઉદકં વા વહતિ અપ્પિયા વા દાયાદા હરન્તિ. એવંસ તે [એવં સન્તે (સી. પી.)], મહારાજ, ભોગા સમ્મા અપરિભુઞ્જિયમાના પરિક્ખયં ગચ્છન્તિ, નો પરિભોગં.

‘‘સેય્યથાપિ, મહારાજ, અમનુસ્સટ્ઠાને પોક્ખરણી અચ્છોદકા સીતોદકા સાતોદકા સેતોદકા સુપતિત્થા રમણીયા. તં જનો નેવ હરેય્ય ન પિવેય્ય ન નહાયેય્ય ન યથાપચ્ચયં વા કરેય્ય. એવઞ્હિ તં, મહારાજ, ઉદકં સમ્મા અપરિભુઞ્જિયમાનં [અપરિભુઞ્જમાનં (સ્યા. કં.)] પરિક્ખયં ગચ્છેય્ય, નો પરિભોગં. એવમેવ ખો, મહારાજ, અસપ્પુરિસો ઉળારે ભોગે લભિત્વા નેવત્તાનં સુખેતિ પીણેતિ, ન માતાપિતરો સુખેતિ પીણેતિ, ન પુત્તદારં સુખેતિ પીણેતિ, ન દાસકમ્મકરપોરિસે સુખેતિ પીણેતિ, ન મિત્તામચ્ચે સુખેતિ પીણેતિ, ન સમણબ્રાહ્મણેસુ ઉદ્ધગ્ગિકં દક્ખિણં પતિટ્ઠાપેતિ સોવગ્ગિકં સુખવિપાકં સગ્ગસંવત્તનિકં. તસ્સ તે ભોગે એવં સમ્મા અપરિભુઞ્જિયમાને રાજાનો વા હરન્તિ ચોરા વા હરન્તિ અગ્ગિ વા ડહતિ ઉદકં વા વહતિ અપ્પિયા વા દાયાદા હરન્તિ. એવંસ તે [એવં સન્તે (સી. પી.)], મહારાજ, ભોગા સમ્મા અપરિભુઞ્જિયમાના પરિક્ખયં ગચ્છન્તિ, નો પરિભોગં.

‘‘સપ્પુરિસો ચ ખો, મહારાજ, ઉળારે ભોગે લભિત્વા અત્તાનં સુખેતિ પીણેતિ, માતાપિતરો સુખેતિ પીણેતિ, પુત્તદારં સુખેતિ પીણેતિ, દાસકમ્મકરપોરિસે સુખેતિ પીણેતિ, મિત્તામચ્ચે સુખેતિ પીણેતિ, સમણબ્રાહ્મણેસુ ઉદ્ધગ્ગિકં દક્ખિણં પતિટ્ઠાપેતિ સોવગ્ગિકં સુખવિપાકં સગ્ગસંવત્તનિકં. તસ્સ તે ભોગે એવં સમ્મા પરિભુઞ્જિયમાને નેવ રાજાનો હરન્તિ, ન ચોરા હરન્તિ, ન અગ્ગિ ડહતિ, ન ઉદકં વહતિ, ન અપ્પિયા દાયાદા હરન્તિ. એવંસ તે, મહારાજ, ભોગા સમ્મા પરિભુઞ્જિયમાના પરિભોગં ગચ્છન્તિ, નો પરિક્ખયં.

‘‘સેય્યથાપિ, મહારાજ, ગામસ્સ વા નિગમસ્સ વા અવિદૂરે પોક્ખરણી અચ્છોદકા સીતોદકા સાતોદકા સેતોદકા સુપતિત્થા રમણીયા. તઞ્ચ ઉદકં જનો હરેય્યપિ પિવેય્યપિ નહાયેય્યપિ યથાપચ્ચયમ્પિ કરેય્ય. એવઞ્હિ તં, મહારાજ, ઉદકં સમ્મા પરિભુઞ્જિયમાનં પરિભોગં ગચ્છેય્ય, નો પરિક્ખયં. એવમેવ ખો, મહારાજ, સપ્પુરિસો ઉળારે ભોગે લભિત્વા અત્તાનં સુખેતિ પીણેતિ, માતાપિતરો સુખેતિ પીણેતિ, પુત્તદારં સુખેતિ પીણેતિ, દાસકમ્મકરપોરિસે સુખેતિ પીણેતિ, મિત્તામચ્ચે સુખેતિ પીણેતિ, સમણબ્રાહ્મણેસુ ઉદ્ધગ્ગિકં દક્ખિણં પતિટ્ઠાપેતિ સોવગ્ગિકં સુખવિપાકં સગ્ગસંવત્તનિકં. તસ્સ તે ભોગે એવં સમ્મા પરિભુઞ્જિયમાને નેવ રાજાનો હરન્તિ, ન ચોરા હરન્તિ, ન અગ્ગિ ડહતિ, ન ઉદકં વહતિ, ન અપ્પિયા દાયાદા હરન્તિ. એવંસ તે, મહારાજ, ભોગા સમ્મા પરિભુઞ્જિયમાના પરિભોગં ગચ્છન્તિ, નો પરિક્ખય’’ન્તિ.

‘‘અમનુસ્સટ્ઠાને ઉદકંવ સીતં,

તદપેય્યમાનં પરિસોસમેતિ;

એવં ધનં કાપુરિસો લભિત્વા,

નેવત્તના ભુઞ્જતિ નો દદાતિ.

ધીરો ચ વિઞ્ઞૂ અધિગમ્મ ભોગે,

સો ભુઞ્જતિ કિચ્ચકરો ચ હોતિ;

સો ઞાતિસઙ્ઘં નિસભો ભરિત્વા,

અનિન્દિતો સગ્ગમુપેતિ ઠાન’’ન્તિ.