૮. કલ્યાણમિત્તસુત્તં

૧૨૯. સાવત્થિનિદાનં. એકમન્તં નિસિન્નો ખો રાજા પસેનદિ કોસલો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ઇધ મય્હં, ભન્તે, રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘સ્વાક્ખાતો ભગવતા ધમ્મો, સો ચ ખો કલ્યાણમિત્તસ્સ કલ્યાણસહાયસ્સ કલ્યાણસમ્પવઙ્કસ્સ, નો પાપમિત્તસ્સ નો પાપસહાયસ્સ નો પાપસમ્પવઙ્કસ્સા’’’તિ.

‘‘એવમેતં, મહારાજ, એવમેતં, મહારાજ! સ્વાક્ખાતો, મહારાજ, મયા ધમ્મો. સો ચ ખો કલ્યાણમિત્તસ્સ કલ્યાણસહાયસ્સ કલ્યાણસમ્પવઙ્કસ્સ, નો પાપમિત્તસ્સ નો પાપસહાયસ્સ નો પાપસમ્પવઙ્કસ્સાતિ.

‘‘એકમિદાહં, મહારાજ, સમયં સક્કેસુ વિહરામિ નગરકં નામ સક્યાનં નિગમો. અથ ખો, મહારાજ, આનન્દો ભિક્ખુ યેનાહં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા મં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો, મહારાજ, આનન્દો ભિક્ખુ મં એતદવોચ – ‘ઉપડ્ઢમિદં, ભન્તે, બ્રહ્મચરિયસ્સ – યદિદં કલ્યાણમિત્તતા કલ્યાણસહાયતા કલ્યાણસમ્પવઙ્કતા’’’તિ.

‘‘એવં વુત્તાહં, મહારાજ, આનન્દં ભિક્ખું એતદવોચં – ‘મા હેવં, આનન્દ, મા હેવં, આનન્દ! સકલમેવ હિદં, આનન્દ, બ્રહ્મચરિયં – યદિદં કલ્યાણમિત્તતા કલ્યાણસહાયતા કલ્યાણસમ્પવઙ્કતા. કલ્યાણમિત્તસ્સેતં, આનન્દ, ભિક્ખુનો પાટિકઙ્ખં કલ્યાણસહાયસ્સ કલ્યાણસમ્પવઙ્કસ્સ અરિયં અટ્ઠઙ્ગિકં મગ્ગં ભાવેસ્સતિ અરિયં અટ્ઠઙ્ગિકં મગ્ગં બહુલીકરિસ્સતિ’’’.

‘‘કથઞ્ચ, આનન્દ, ભિક્ખુ કલ્યાણમિત્તો કલ્યાણસહાયો કલ્યાણસમ્પવઙ્કો અરિયં અટ્ઠઙ્ગિકં મગ્ગં ભાવેતિ, અરિયં અટ્ઠઙ્ગિકં મગ્ગં બહુલીકરોતિ? ઇધાનન્દ, ભિક્ખુ સમ્માદિટ્ઠિં ભાવેતિ વિવેકનિસ્સિતં વિરાગનિસ્સિતં નિરોધનિસ્સિતં વોસ્સગ્ગપરિણામિં, સમ્માસઙ્કપ્પં ભાવેતિ…પે… સમ્માવાચં ભાવેતિ…પે… સમ્માકમ્મન્તં ભાવેતિ…પે… સમ્માઆજીવં ભાવેતિ…પે… સમ્માવાયામં ભાવેતિ…પે… સમ્માસતિં ભાવેતિ…પે… સમ્માસમાધિં ભાવેતિ વિવેકનિસ્સિતં વિરાગનિસ્સિતં નિરોધનિસ્સિતં વોસ્સગ્ગપરિણામિં. એવં ખો, આનન્દ, ભિક્ખુ કલ્યાણમિત્તો કલ્યાણસહાયો કલ્યાણસમ્પવઙ્કો અરિયં અટ્ઠઙ્ગિકં મગ્ગં ભાવેતિ, અરિયં અટ્ઠઙ્ગિકં મગ્ગં બહુલીકરોતિ. તદમિનાપેતં, આનન્દ, પરિયાયેન વેદિતબ્બં યથા સકલમેવિદં બ્રહ્મચરિયં – યદિદં કલ્યાણમિત્તતા કલ્યાણસહાયતા કલ્યાણસમ્પવઙ્કતા’’તિ.

‘‘મમઞ્હિ, આનન્દ, કલ્યાણમિત્તં આગમ્મ જાતિધમ્મા સત્તા જાતિયા પરિમુચ્ચન્તિ, જરાધમ્મા સત્તા જરાય પરિમુચ્ચન્તિ, બ્યાધિધમ્મા સત્તા બ્યાધિતો પરિમુચ્ચન્તિ, મરણધમ્મા સત્તા મરણેન પરિમુચ્ચન્તિ, સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસધમ્મા સત્તા સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસેહિ પરિમુચ્ચન્તિ. ઇમિના ખો એતં, આનન્દ, પરિયાયેન વેદિતબ્બં યથા સકલમેવિદં બ્રહ્મચરિયં – યદિદં કલ્યાણમિત્તતા કલ્યાણસહાયતા કલ્યાણસમ્પવઙ્કતા’’તિ.

‘‘તસ્માતિહ તે, મહારાજ, એવં સિક્ખિતબ્બં – ‘કલ્યાણમિત્તો ભવિસ્સામિ કલ્યાણસહાયો કલ્યાણસમ્પવઙ્કો’તિ. એવઞ્હિ તે, મહારાજ, સિક્ખિતબ્બં.

‘‘કલ્યાણમિત્તસ્સ તે, મહારાજ, કલ્યાણસહાયસ્સ કલ્યાણસમ્પવઙ્કસ્સ અયં એકો ધમ્મો ઉપનિસ્સાય વિહાતબ્બો – અપ્પમાદો કુસલેસુ ધમ્મેસુ.

‘‘અપ્પમત્તસ્સ તે, મહારાજ, વિહરતો અપ્પમાદં ઉપનિસ્સાય, ઇત્થાગારસ્સ અનુયન્તસ્સ એવં ભવિસ્સતિ – ‘રાજા ખો અપ્પમત્તો વિહરતિ, અપ્પમાદં ઉપનિસ્સાય. હન્દ, મયમ્પિ અપ્પમત્તા વિહરામ, અપ્પમાદં ઉપનિસ્સાયા’’’તિ.

‘‘અપ્પમત્તસ્સ તે, મહારાજ, વિહરતો અપ્પમાદં ઉપનિસ્સાય, ખત્તિયાનમ્પિ અનુયન્તાનં એવં ભવિસ્સતિ – ‘રાજા ખો અપ્પમત્તો વિહરતિ અપ્પમાદં ઉપનિસ્સાય. હન્દ, મયમ્પિ અપ્પમત્તા વિહરામ, અપ્પમાદં ઉપનિસ્સાયા’’’તિ.

‘‘અપ્પમત્તસ્સ તે, મહારાજ, વિહરતો અપ્પમાદં ઉપનિસ્સાય, બલકાયસ્સપિ એવં ભવિસ્સતિ – ‘રાજા ખો અપ્પમત્તો વિહરતિ અપ્પમાદં ઉપનિસ્સાય. હન્દ, મયમ્પિ અપ્પમત્તા વિહરામ, અપ્પમાદં ઉપનિસ્સાયા’’’તિ.

‘‘અપ્પમત્તસ્સ તે, મહારાજ, વિહરતો અપ્પમાદં ઉપનિસ્સાય, નેગમજાનપદસ્સપિ એવં ભવિસ્સતિ – ‘રાજા ખો અપ્પમત્તો વિહરતિ, અપ્પમાદં ઉપનિસ્સાય. હન્દ, મયમ્પિ અપ્પમત્તા વિહરામ, અપ્પમાદં ઉપનિસ્સાયા’’’તિ?

‘‘અપ્પમત્તસ્સ તે, મહારાજ, વિહરતો અપ્પમાદં ઉપનિસ્સાય, અત્તાપિ ગુત્તો રક્ખિતો ભવિસ્સતિ – ઇત્થાગારમ્પિ ગુત્તં રક્ખિતં ભવિસ્સતિ, કોસકોટ્ઠાગારમ્પિ ગુત્તં રક્ખિતં ભવિસ્સતી’’તિ. ઇદમવોચ…પે…

‘‘ભોગે પત્થયમાનેન, ઉળારે અપરાપરે;

અપ્પમાદં પસંસન્તિ, પુઞ્ઞકિરિયાસુ પણ્ડિતા.

‘‘અપ્પમત્તો ઉભો અત્થે, અધિગ્ગણ્હાતિ પણ્ડિતો;

દિટ્ઠે ધમ્મે ચ યો અત્થો, યો ચત્થો સમ્પરાયિકો;

અત્થાભિસમયા ધીરો, પણ્ડિતોતિ પવુચ્ચતી’’તિ.