૨. પઞ્ચરાજસુત્તં

૧૨૩. સાવત્થિનિદાનં. તેન ખો પન સમયેન પઞ્ચન્નં રાજૂનં પસેનદિપમુખાનં પઞ્ચહિ કામગુણેહિ સમપ્પિતાનં સમઙ્ગીભૂતાનં પરિચારયમાનાનં અયમન્તરાકથા ઉદપાદિ – ‘‘કિં નુ ખો કામાનં અગ્ગ’’ન્તિ? તત્રેકચ્ચે [તત્રેકે (સી. પી.)] એવમાહંસુ – ‘‘રૂપા કામાનં અગ્ગ’’ન્તિ. એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘‘સદ્દા કામાનં અગ્ગ’’ન્તિ. એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘‘ગન્ધા કામાનં અગ્ગ’’ન્તિ. એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘‘રસા કામાનં અગ્ગ’’ન્તિ. એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘‘ફોટ્ઠબ્બા કામાનં અગ્ગ’’ન્તિ. યતો ખો તે રાજાનો નાસક્ખિંસુ અઞ્ઞમઞ્ઞં સઞ્ઞાપેતું.

અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો તે રાજાનો એતદવોચ – ‘‘આયામ, મારિસા, યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિસ્સામ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં એતમત્થં પટિપુચ્છિસ્સામ. યથા નો ભગવા બ્યાકરિસ્સતિ તથા નં ધારેસ્સામા’’તિ [ધારેય્યામાતિ (સી. સ્યા. કં. પી.)]. ‘‘એવં, મારિસા’’તિ ખો તે રાજાનો રઞ્ઞો પસેનદિસ્સ કોસલસ્સ પચ્ચસ્સોસું.

અથ ખો તે પઞ્ચ રાજાનો પસેનદિપમુખા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો રાજા પસેનદિ કોસલો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ઇધ, ભન્તે, અમ્હાકં પઞ્ચન્નં રાજૂનં પઞ્ચહિ કામગુણેહિ સમપ્પિતાનં સમઙ્ગીભૂતાનં પરિચારયમાનાનં અયમન્તરાકથા ઉદપાદિ – ‘કિં નુ ખો કામાનં અગ્ગ’ન્તિ? એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘રૂપા કામાનં અગ્ગ’ન્તિ. એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘સદ્દા કામાનં અગ્ગ’ન્તિ. એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘ગન્ધા કામાનં અગ્ગ’ન્તિ. એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘રસા કામાનં અગ્ગ’ન્તિ. એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘ફોટ્ઠબ્બા કામાનં અગ્ગ’ન્તિ. કિં નુ ખો, ભન્તે, કામાનં અગ્ગ’’ન્તિ?

‘‘મનાપપરિયન્તં ખ્વાહં, મહારાજ, પઞ્ચસુ કામગુણેસુ અગ્ગન્તિ વદામિ. તેવ [તે ચ (સી. પી. ક.), યે ચ (સ્યા. કં.)], મહારાજ, રૂપા એકચ્ચસ્સ મનાપા હોન્તિ, તેવ [તે ચ (સી. પી. ક.)] રૂપા એકચ્ચસ્સ અમનાપા હોન્તિ. યેહિ ચ યો રૂપેહિ અત્તમનો હોતિ પરિપુણ્ણસઙ્કપ્પો, સો તેહિ રૂપેહિ અઞ્ઞં રૂપં ઉત્તરિતરં વા પણીતતરં વા ન પત્થેતિ. તે તસ્સ રૂપા પરમા હોન્તિ. તે તસ્સ રૂપા અનુત્તરા હોન્તિ.

‘‘તેવ, મહારાજ, સદ્દા એકચ્ચસ્સ મનાપા હોન્તિ, તેવ સદ્દા એકચ્ચસ્સ અમનાપા હોન્તિ. યેહિ ચ યો સદ્દેહિ અત્તમનો હોતિ પરિપુણ્ણસઙ્કપ્પો, સો તેહિ સદ્દેહિ અઞ્ઞં સદ્દં ઉત્તરિતરં વા પણીતતરં વા ન પત્થેતિ. તે તસ્સ સદ્દા પરમા હોન્તિ. તે તસ્સ સદ્દા અનુત્તરા હોન્તિ.

‘‘તેવ, મહારાજ, ગન્ધા એકચ્ચસ્સ મનાપા હોન્તિ, તેવ ગન્ધા એકચ્ચસ્સ અમનાપા હોન્તિ. યેહિ ચ યો ગન્ધેહિ અત્તમનો હોતિ પરિપુણ્ણસઙ્કપ્પો, સો તેહિ ગન્ધેહિ અઞ્ઞં ગન્ધં ઉત્તરિતરં વા પણીતતરં વા ન પત્થેતિ. તે તસ્સ ગન્ધા પરમા હોન્તિ. તે તસ્સ ગન્ધા અનુત્તરા હોન્તિ.

‘‘તેવ, મહારાજ, રસા એકચ્ચસ્સ મનાપા હોન્તિ, તેવ રસા એકચ્ચસ્સ અમનાપા હોન્તિ. યેહિ ચ યો રસેહિ અત્તમનો હોતિ પરિપુણ્ણસઙ્કપ્પો, સો તેહિ રસેહિ અઞ્ઞં રસં ઉત્તરિતરં વા પણીતતરં વા ન પત્થેતિ. તે તસ્સ રસા પરમા હોન્તિ. તે તસ્સ રસા અનુત્તરા હોન્તિ.

‘‘તેવ, મહારાજ, ફોટ્ઠબ્બા એકચ્ચસ્સ મનાપા હોન્તિ, તેવ ફોટ્ઠબ્બા એકચ્ચસ્સ અમનાપા હોન્તિ. યેહિ ચ યો ફોટ્ઠબ્બેહિ અત્તમનો હોતિ પરિપુણ્ણસઙ્કપ્પો, સો તેહિ ફોટ્ઠબ્બેહિ અઞ્ઞં ફોટ્ઠબ્બં ઉત્તરિતરં વા પણીતતરં વા ન પત્થેતિ. તે તસ્સ ફોટ્ઠબ્બા પરમા હોન્તિ. તે તસ્સ ફોટ્ઠબ્બા અનુત્તરા હોન્તી’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન ચન્દનઙ્ગલિકો ઉપાસકો તસ્સં પરિસાયં નિસિન્નો હોતિ. અથ ખો ચન્દનઙ્ગલિકો ઉપાસકો ઉટ્ઠાયાસના એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા યેન ભગવા તેનઞ્જલિં પણામેત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘પટિભાતિ મં ભગવા, પટિભાતિ મં સુગતા’’તિ. ‘‘પટિભાતુ તં ચન્દનઙ્ગલિકા’’તિ ભગવા અવોચ.

અથ ખો ચન્દનઙ્ગલિકો ઉપાસકો ભગવતો સમ્મુખા તદનુરૂપાય ગાથાય અભિત્થવિ –

‘‘પદુમં યથા કોકનદં સુગન્ધં,

પાતો સિયા ફુલ્લમવીતગન્ધં;

અઙ્ગીરસં પસ્સ વિરોચમાનં,

તપન્તમાદિચ્ચમિવન્તલિક્ખે’’તિ.

અથ ખો તે પઞ્ચ રાજાનો ચન્દનઙ્ગલિકં ઉપાસકં પઞ્ચહિ ઉત્તરાસઙ્ગેહિ અચ્છાદેસું. અથ ખો ચન્દનઙ્ગલિકો ઉપાસકો તેહિ પઞ્ચહિ ઉત્તરાસઙ્ગેહિ ભગવન્તં અચ્છાદેસીતિ.