૧. સત્તજટિલસુત્તં

૧૨૨. એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ પુબ્બારામે મિગારમાતુપાસાદે. તેન ખો પન સમયેન ભગવા સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો બહિદ્વારકોટ્ઠકે નિસિન્નો હોતિ. અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ.

તેન ખો પન સમયેન સત્ત ચ જટિલા સત્ત ચ નિગણ્ઠા સત્ત ચ અચેલકા સત્ત ચ એકસાટકા સત્ત ચ પરિબ્બાજકા પરૂળ્હકચ્છનખલોમા ખારિવિવિધમાદાય [ખારિવિધં આદાય (પી.) દી. નિ. ૧.૨૮૦ તદટ્ઠકથાપિ ઓલોકેતબ્બા] ભગવતો અવિદૂરે અતિક્કમન્તિ. અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો ઉટ્ઠાયાસના એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા દક્ખિણજાણુમણ્ડલં પથવિયં નિહન્ત્વા યેન તે સત્ત ચ જટિલા સત્ત ચ નિગણ્ઠા સત્ત ચ અચેલકા સત્ત ચ એકસાટકા સત્ત ચ પરિબ્બાજકા તેનઞ્જલિં પણામેત્વા તિક્ખત્તું નામં સાવેસિ – ‘‘રાજાહં, ભન્તે, પસેનદિ કોસલો…પે… રાજાહં, ભન્તે, પસેનદિ કોસલો’’તિ.

અથ ખો રાજા પસેનદિ કોસલો અચિરપક્કન્તેસુ તેસુ સત્તસુ ચ જટિલેસુ સત્તસુ ચ નિગણ્ઠેસુ સત્તસુ ચ અચેલકેસુ સત્તસુ ચ એકસાટકેસુ સત્તસુ ચ પરિબ્બાજકેસુ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો રાજા પસેનદિ કોસલો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘યે તે, ભન્તે, લોકે અરહન્તો વા અરહત્તમગ્ગં વા સમાપન્ના એતે તેસં અઞ્ઞતરા’’તિ.

‘‘દુજ્જાનં ખો એતં, મહારાજ, તયા ગિહિના કામભોગિના પુત્તસમ્બાધસયનં અજ્ઝાવસન્તેન કાસિકચન્દનં પચ્ચનુભોન્તેન માલાગન્ધવિલેપનં ધારયન્તેન જાતરૂપરજતં સાદિયન્તેન – ‘ઇમે વા અરહન્તો, ઇમે વા અરહત્તમગ્ગં સમાપન્ના’’’તિ.

‘‘સંવાસેન ખો, મહારાજ, સીલં વેદિતબ્બં. તઞ્ચ ખો દીઘેન અદ્ધુના, ન ઇત્તરં; મનસિકરોતા, નો અમનસિકરોતા; પઞ્ઞવતા, નો દુપ્પઞ્ઞેન. સંવોહારેન ખો, મહારાજ, સોચેય્યં વેદિતબ્બં. તઞ્ચ ખો દીઘેન અદ્ધુના, ન ઇત્તરં; મનસિકરોતા, નો અમનસિકરોતા; પઞ્ઞવતા, નો દુપ્પઞ્ઞેન. આપદાસુ ખો, મહારાજ, થામો વેદિતબ્બો. સો ચ ખો દીઘેન અદ્ધુના, ન ઇત્તરં; મનસિકરોતા, નો અમનસિકરોતા; પઞ્ઞવતા, નો દુપ્પઞ્ઞેન. સાકચ્છાય, ખો, મહારાજ, પઞ્ઞા વેદિતબ્બા. સા ચ ખો દીઘેન અદ્ધુના, ન ઇત્તરં; મનસિકરોતા, નો અમનસિકરોતા; પઞ્ઞવતા, નો દુપ્પઞ્ઞેના’’તિ.

‘‘અચ્છરિયં, ભન્તે, અબ્ભુતં ભન્તે! યાવ સુભાસિતમિદં, ભન્તે, ભગવતા – ‘દુજ્જાનં ખો એતં, મહારાજ, તયા ગિહિના કામભોગિના પુત્તસમ્બાધસયનં અજ્ઝાવસન્તેન કાસિકચન્દનં પચ્ચનુભોન્તેન માલાગન્ધવિલેપનં ધારયન્તેન જાતરૂપરજતં સાદિયન્તેન – ઇમે વા અરહન્તો, ઇમે વા અરહત્તમગ્ગં સમાપન્ના’તિ. સંવાસેન ખો, મહારાજ, સીલં વેદિતબ્બં. તઞ્ચ ખો દીઘેન અદ્ધુના, ન ઇત્તરં; મનસિકરોતા, નો અમનસિકરોતા; પઞ્ઞવતા, નો દુપ્પઞ્ઞેન. સંવોહારેન ખો મહારાજ, સોચેય્યં વેદિતબ્બં. તઞ્ચ ખો દીઘેન અદ્ધુના, ન ઇત્તરં; મનસિકરોતા, નો અમનસિકરોતા; પઞ્ઞવતા, નો દુપ્પઞ્ઞેન. આપદાસુ ખો, મહારાજ, થામો વેદિતબ્બો. સો ચ ખો દીઘેન અદ્ધુના, ન ઇત્તરં; મનસિકરોતા, નો અમનસિકરોતા; પઞ્ઞવતા, નો દુપ્પઞ્ઞેન. સાકચ્છાય ખો, મહારાજ, પઞ્ઞા વેદિતબ્બા. સા ચ ખો દીઘેન અદ્ધુના, ન ઇત્તરં; મનસિકરોતા, નો અમનસિકરોતા; પઞ્ઞવતા, નો દુપ્પઞ્ઞેના’’તિ.

‘‘એતે, ભન્તે, મમ પુરિસા ચરા ઓચરકા જનપદં ઓચરિત્વા આગચ્છન્તિ. તેહિ પઠમં ઓચિણ્ણં અહં પચ્છા ઓસાપયિસ્સામિ [ઓયાયિસ્સામિ (સી.), ઓહયિસ્સામિ (સ્યા. કં.)]. ઇદાનિ તે, ભન્તે, તં રજોજલ્લં પવાહેત્વા સુન્હાતા સુવિલિત્તા કપ્પિતકેસમસ્સૂ ઓદાતવત્થા [ઓદાતવત્થવસના (સી.)] પઞ્ચહિ કામગુણેહિ સમપ્પિતા સમઙ્ગીભૂતા પરિચારેસ્સન્તી’’તિ.

અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમા ગાથાયો અભાસિ –

‘‘ન વણ્ણરૂપેન નરો સુજાનો,

ન વિસ્સસે ઇત્તરદસ્સનેન;

સુસઞ્ઞતાનઞ્હિ વિયઞ્જનેન,

અસઞ્ઞતા લોકમિમં ચરન્તિ.

‘‘પતિરૂપકો મત્તિકાકુણ્ડલોવ,

લોહડ્ઢમાસોવ સુવણ્ણછન્નો;

ચરન્તિ લોકે [એકે (સી. પી.)] પરિવારછન્ના,

અન્તો અસુદ્ધા બહિ સોભમાના’’તિ.