૧૦. સમિદ્ધિસુત્તં

૨૦. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ તપોદારામે. અથ ખો આયસ્મા સમિદ્ધિ રત્તિયા પચ્ચૂસસમયં પચ્ચુટ્ઠાય યેન તપોદા તેનુપસઙ્કમિ ગત્તાનિ પરિસિઞ્ચિતું. તપોદે ગત્તાનિ પરિસિઞ્ચિત્વા પચ્ચુત્તરિત્વા એકચીવરો અટ્ઠાસિ ગત્તાનિ પુબ્બાપયમાનો. અથ ખો અઞ્ઞતરા દેવતા અભિક્કન્તાય રત્તિયા અભિક્કન્તવણ્ણા કેવલકપ્પં તપોદં ઓભાસેત્વા યેન આયસ્મા સમિદ્ધિ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા વેહાસં ઠિતા આયસ્મન્તં સમિદ્ધિં ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

‘‘અભુત્વા ભિક્ખસિ ભિક્ખુ, ન હિ ભુત્વાન ભિક્ખસિ;

ભુત્વાન ભિક્ખુ ભિક્ખસ્સુ, મા તં કાલો ઉપચ્ચગા’’તિ.

‘‘કાલં વોહં ન જાનામિ, છન્નો કાલો ન દિસ્સતિ;

તસ્મા અભુત્વા ભિક્ખામિ, મા મં કાલો ઉપચ્ચગા’’તિ.

અથ ખો સા દેવતા પથવિયં [પઠવિયં (સી. સ્યા. કં. પી.)] પતિટ્ઠહિત્વા આયસ્મન્તં સમિદ્ધિં એતદવોચ – ‘‘દહરો ત્વં ભિક્ખુ, પબ્બજિતો સુસુ કાળકેસો, ભદ્રેન યોબ્બનેન સમન્નાગતો, પઠમેન વયસા, અનિક્કીળિતાવી કામેસુ. ભુઞ્જ, ભિક્ખુ, માનુસકે કામે; મા સન્દિટ્ઠિકં હિત્વા કાલિકં અનુધાવી’’તિ.

‘‘ન ખ્વાહં, આવુસો, સન્દિટ્ઠિકં હિત્વા કાલિકં અનુધાવામિ. કાલિકઞ્ચ ખ્વાહં, આવુસો, હિત્વા સન્દિટ્ઠિકં અનુધાવામિ. કાલિકા હિ, આવુસો, કામા વુત્તા ભગવતા બહુદુક્ખા બહુપાયાસા; આદીનવો એત્થ ભિય્યો. સન્દિટ્ઠિકો અયં ધમ્મો અકાલિકો એહિપસ્સિકો ઓપનેય્યિકો પચ્ચત્તં વેદિતબ્બો વિઞ્ઞૂહી’’તિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખુ, કાલિકા કામા વુત્તા ભગવતા બહુદુક્ખા બહુપાયાસા, આદીનવો એત્થ ભિય્યો? કથં સન્દિટ્ઠિકો અયં ધમ્મો અકાલિકો એહિપસ્સિકો ઓપનેય્યિકો પચ્ચત્તં વેદિતબ્બો વિઞ્ઞૂહી’’તિ?

‘‘અહં ખો, આવુસો, નવો અચિરપબ્બજિતો અધુનાગતો ઇમં ધમ્મવિનયં. ન તાહં [ન ખ્વાહં (સી. પી.)] સક્કોમિ વિત્થારેન આચિક્ખિતું. અયં સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો રાજગહે વિહરતિ તપોદારામે. તં ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા એતમત્થં પુચ્છ. યથા તે ભગવા બ્યાકરોતિ તથા નં ધારેય્યાસી’’તિ.

‘‘ન ખો, ભિક્ખુ, સુકરો સો ભગવા અમ્હેહિ ઉપસઙ્કમિતું, અઞ્ઞાહિ મહેસક્ખાહિ દેવતાહિ પરિવુતો. સચે ખો ત્વં, ભિક્ખુ, તં ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા એતમત્થં પુચ્છેય્યાસિ, મયમ્પિ આગચ્છેય્યામ ધમ્મસ્સવનાયા’’તિ. ‘‘એવમાવુસો’’તિ ખો આયસ્મા સમિદ્ધિ તસ્સા દેવતાય પટિસ્સુત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા સમિદ્ધિ ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘ઇધાહં, ભન્તે, રત્તિયા પચ્ચૂસસમયં પચ્ચુટ્ઠાય યેન તપોદા તેનુપસઙ્કમિં ગત્તાનિ પરિસિઞ્ચિતું. તપોદે ગત્તાનિ પરિસિઞ્ચિત્વા પચ્ચુત્તરિત્વા એકચીવરો અટ્ઠાસિં ગત્તાનિ પુબ્બાપયમાનો. અથ ખો, ભન્તે, અઞ્ઞતરા દેવતા અભિક્કન્તાય રત્તિયા અભિક્કન્તવણ્ણા કેવલકપ્પં તપોદં ઓભાસેત્વા યેનાહં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા વેહાસં ઠિતા ઇમાય ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

‘‘અભુત્વા ભિક્ખસિ ભિક્ખુ, ન હિ ભુત્વાન ભિક્ખસિ;

ભુત્વાન ભિક્ખુ ભિક્ખસ્સુ, મા તં કાલો ઉપચ્ચગા’’તિ.

‘‘એવં વુત્તે અહં, ભન્તે, તં દેવતં ગાથાય પચ્ચભાસિં –

‘‘કાલં વોહં ન જાનામિ, છન્નો કાલો ન દિસ્સતિ;

તસ્મા અભુત્વા ભિક્ખામિ, મા મં કાલો ઉપચ્ચગા’’તિ.

‘‘અથ ખો, ભન્તે, સા દેવતા પથવિયં પતિટ્ઠહિત્વા મં એતદવોચ – ‘દહરો ત્વં, ભિક્ખુ, પબ્બજિતો સુસુ કાળકેસો, ભદ્રેન યોબ્બનેન સમન્નાગતો, પઠમેન વયસા, અનિક્કીળિતાવી કામેસુ. ભુઞ્જ, ભિક્ખુ, માનુસકે કામે; મા સન્દિટ્ઠિકં હિત્વા કાલિકં અનુધાવી’’’તિ.

‘‘એવં વુત્તાહં, ભન્તે, તં દેવતં એતદવોચં – ‘ન ખ્વાહં, આવુસો, સન્દિટ્ઠિકં હિત્વા કાલિકં અનુધાવામિ; કાલિકઞ્ચ ખ્વાહં, આવુસો, હિત્વા સન્દિટ્ઠિકં અનુધાવામિ. કાલિકા હિ, આવુસો, કામા વુત્તા ભગવતા બહુદુક્ખા બહુપાયાસા; આદીનવો એત્થ ભિય્યો. સન્દિટ્ઠિકો અયં ધમ્મો અકાલિકો એહિપસ્સિકો ઓપનેય્યિકો પચ્ચત્તં વેદિતબ્બો વિઞ્ઞૂહી’’’તિ.

‘‘એવં વુત્તે, ભન્તે, સા દેવતા મં એતદવોચ – ‘કથઞ્ચ, ભિક્ખુ, કાલિકા કામા વુત્તા ભગવતા બહુદુક્ખા બહુપાયાસા; આદીનવો એત્થ ભિય્યો? કથં સન્દિટ્ઠિકો અયં ધમ્મો અકાલિકો એહિપસ્સિકો ઓપનેય્યિકો પચ્ચત્તં વેદિતબ્બો વિઞ્ઞૂહી’તિ? એવં વુત્તાહં, ભન્તે, તં દેવતં એતદવોચં – ‘અહં ખો, આવુસો, નવો અચિરપબ્બજિતો અધુનાગતો ઇમં ધમ્મવિનયં, ન તાહં સક્કોમિ વિત્થારેન આચિક્ખિતું. અયં સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો રાજગહે વિહરતિ તપોદારામે. તં ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા એતમત્થં પુચ્છ. યથા તે ભગવા બ્યાકરોતિ તથા નં ધારેય્યાસી’’’તિ.

‘‘એવં વુત્તે, ભન્તે, સા દેવતા મં એતદવોચ – ‘ન ખો, ભિક્ખુ, સુકરો સો ભગવા અમ્હેહિ ઉપસઙ્કમિતું, અઞ્ઞાહિ મહેસક્ખાહિ દેવતાહિ પરિવુતો. સચે ખો, ત્વં ભિક્ખુ, તં ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા એતમત્થં પુચ્છેય્યાસિ, મયમ્પિ આગચ્છેય્યામ ધમ્મસ્સવનાયા’તિ. સચે, ભન્તે, તસ્સા દેવતાય સચ્ચં વચનં, ઇધેવ સા દેવતા અવિદૂરે’’તિ.

એવં વુત્તે, સા દેવતા આયસ્મન્તં સમિદ્ધિં એતદવોચ – ‘‘પુચ્છ, ભિક્ખુ, પુચ્છ, ભિક્ખુ, યમહં અનુપ્પત્તા’’તિ.

અથ ખો ભગવા તં દેવતં ગાથાહિ અજ્ઝભાસિ –

‘‘અક્ખેય્યસઞ્ઞિનો સત્તા, અક્ખેય્યસ્મિં પતિટ્ઠિતા;

અક્ખેય્યં અપરિઞ્ઞાય, યોગમાયન્તિ મચ્ચુનો.

‘‘અક્ખેય્યઞ્ચ પરિઞ્ઞાય, અક્ખાતારં ન મઞ્ઞતિ;

તઞ્હિ તસ્સ ન હોતીતિ, યેન નં વજ્જા ન તસ્સ અત્થિ;

સચે વિજાનાસિ વદેહિ યક્ખા’’તિ [યક્ખીતિ (પી. ક.)].

‘‘ન ખ્વાહં, ભન્તે, ઇમસ્સ ભગવતા સઙ્ખિત્તેન ભાસિતસ્સ વિત્થારેન અત્થં આજાનામિ. સાધુ મે, ભન્તે, ભગવા તથા ભાસતુ યથાહં ઇમસ્સ ભગવતા સઙ્ખિત્તેન ભાસિતસ્સ વિત્થારેન અત્થં જાનેય્ય’’ન્તિ.

‘‘સમો વિસેસી ઉદ વા [અથવા (સી. પી.)] નિહીનો,

યો મઞ્ઞતી સો વિવદેથ [સોપિ વદેથ (ક.)] તેન;

તીસુ વિધાસુ અવિકમ્પમાનો,

સમો વિસેસીતિ ન તસ્સ હોતિ;

સચે વિજાનાસિ વદેહિ યક્ખા’’તિ.

‘‘ઇમસ્સાપિ ખ્વાહં, ભન્તે, ભગવતા સઙ્ખિત્તેન ભાસિતસ્સ ન વિત્થારેન અત્થં આજાનામિ. સાધુ મે, ભન્તે, ભગવા તથા ભાસતુ યથાહં ઇમસ્સ ભગવતા સઙ્ખિત્તેન ભાસિતસ્સ વિત્થારેન અત્થં જાનેય્ય’’ન્તિ.

‘‘પહાસિ સઙ્ખં ન વિમાનમજ્ઝગા, અચ્છેચ્છિ [અચ્છેજ્જિ (સ્યા. કં. ક.)] તણ્હં ઇધ નામરૂપે;

તં છિન્નગન્થં અનિઘં નિરાસં, પરિયેસમાના નાજ્ઝગમું;

દેવા મનુસ્સા ઇધ વા હુરં વા, સગ્ગેસુ વા સબ્બનિવેસનેસુ;

સચે વિજાનાસિ વદેહિ યક્ખા’’તિ.

‘‘ઇમસ્સ ખ્વાહં, ભન્તે, ભગવતા સઙ્ખિત્તેન ભાસિતસ્સ એવં વિત્થારેન અત્થં આજાનામિ –

‘‘પાપં ન કયિરા વચસા મનસા,

કાયેન વા કિઞ્ચન સબ્બલોકે;

કામે પહાય સતિમા સમ્પજાનો,

દુક્ખં ન સેવેથ અનત્થસંહિત’’ન્તિ.

નન્દનવગ્ગો દુતિયો.

તસ્સુદ્દાનં –

નન્દના નન્દતિ ચેવ, નત્થિપુત્તસમેન ચ;

ખત્તિયો સણમાનો ચ, નિદ્દાતન્દી ચ દુક્કરં;

હિરી કુટિકા નવમો, દસમો વુત્તો સમિદ્ધિનાતિ.