૧. દેવતાસંયુત્તં

૧. નળવગ્ગો

૧. ઓઘતરણસુત્તં

૧. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો અઞ્ઞતરા દેવતા અભિક્કન્તાય રત્તિયા અભિક્કન્તવણ્ણા કેવલકપ્પં જેતવનં ઓભાસેત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતા ખો સા દેવતા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘‘કથં નુ ત્વં, મારિસ, ઓઘમતરી’તિ? ‘અપ્પતિટ્ઠં ખ્વાહં, આવુસો, અનાયૂહં ઓઘમતરિ’ન્તિ. ‘યથા કથં પન ત્વં, મારિસ, અપ્પતિટ્ઠં અનાયૂહં ઓઘમતરી’તિ? ‘યદાખ્વાહં, આવુસો, સન્તિટ્ઠામિ તદાસ્સુ સંસીદામિ; યદાખ્વાહં, આવુસો, આયૂહામિ તદાસ્સુ નિબ્બુય્હામિ [નિવુય્હામિ (સ્યા. કં. ક.)]. એવં ખ્વાહં, આવુસો, અપ્પતિટ્ઠં અનાયૂહં ઓઘમતરિ’’’ન્તિ.

‘‘ચિરસ્સં વત પસ્સામિ, બ્રાહ્મણં પરિનિબ્બુતં;

અપ્પતિટ્ઠં અનાયૂહં, તિણ્ણં લોકે વિસત્તિક’’ન્તિ. –

ઇદમવોચ સા દેવતા. સમનુઞ્ઞો સત્થા અહોસિ. અથ ખો સા દેવતા – ‘‘સમનુઞ્ઞો મે સત્થા’’તિ ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા તત્થેવન્તરધાયીતિ.

૨. નિમોક્ખસુત્તં

૨. સાવત્થિનિદાનં. અથ ખો અઞ્ઞતરા દેવતા અભિક્કન્તાય રત્તિયા અભિક્કન્તવણ્ણા કેવલકપ્પં જેતવનં ઓભાસેત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતા ખો સા દેવતા ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘જાનાસિ નો ત્વં, મારિસ, સત્તાનં નિમોક્ખં પમોક્ખં વિવેક’’ન્તિ?

‘‘જાનામિ ખ્વાહં, આવુસો, સત્તાનં નિમોક્ખં પમોક્ખં વિવેક’’ન્તિ.

‘‘યથા કથં પન ત્વં, મારિસ, જાનાસિ સત્તાનં નિમોક્ખં પમોક્ખં વિવેક’’ન્તિ?

‘‘નન્દીભવપરિક્ખયા [નન્દિભવપરિક્ખયા (સ્યા. કં.)], સઞ્ઞાવિઞ્ઞાણસઙ્ખયા, વેદનાનં નિરોધા ઉપસમા – એવં ખ્વાહં, આવુસો, જાનામિ સત્તાનં નિમોક્ખં પમોક્ખં વિવેક’’ન્તિ.

૩. ઉપનીયસુત્તં

૩. સાવત્થિનિદાનં. એકમન્તં ઠિતા ખો સા દેવતા ભગવતો સન્તિકે ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘ઉપનીયતિ જીવિતમપ્પમાયુ,

જરૂપનીતસ્સ ન સન્તિ તાણા;

એતં ભયં મરણે પેક્ખમાનો,

પુઞ્ઞાનિ કયિરાથ સુખાવહાની’’તિ.

‘‘ઉપનીયતિ જીવિતમપ્પમાયુ,

જરૂપનીતસ્સ ન સન્તિ તાણા;

એતં ભયં મરણે પેક્ખમાનો,

લોકામિસં પજહે સન્તિપેક્ખો’’તિ.

૪. અચ્ચેન્તિસુત્તં

૪. સાવત્થિનિદાનં. એકમન્તં ઠિતા ખો સા દેવતા ભગવતો સન્તિકે ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘અચ્ચેન્તિ કાલા તરયન્તિ રત્તિયો,

વયોગુણા અનુપુબ્બં જહન્તિ;

એતં ભયં મરણે પેક્ખમાનો,

પુઞ્ઞાનિ કયિરાથ સુખાવહાની’’તિ.

‘‘અચ્ચેન્તિ કાલા તરયન્તિ રત્તિયો,

વયોગુણા અનુપુબ્બં જહન્તિ;

એતં ભયં મરણે પેક્ખમાનો,

લોકામિસં પજહે સન્તિપેક્ખો’’તિ.

૫. કતિછિન્દસુત્તં

૫. સાવત્થિનિદાનં. એકમન્તં ઠિતા ખો સા દેવતા ભગવતો સન્તિકે ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘કતિ છિન્દે કતિ જહે, કતિ ચુત્તરિ ભાવયે;

કતિ સઙ્ગાતિગો ભિક્ખુ, ઓઘતિણ્ણોતિ વુચ્ચતી’’તિ.

‘‘પઞ્ચ છિન્દે પઞ્ચ જહે, પઞ્ચ ચુત્તરિ ભાવયે;

પઞ્ચ સઙ્ગાતિગો ભિક્ખુ, ઓઘતિણ્ણોતિ વુચ્ચતી’’તિ.

૬. જાગરસુત્તં

૬. સાવત્થિનિદાનં. એકમન્તં ઠિતા ખો સા દેવતા ભગવતો સન્તિકે ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘કતિ જાગરતં સુત્તા, કતિ સુત્તેસુ જાગરા;

કતિભિ [કતીહિ (સી.)] રજમાદેતિ, કતિભિ [કતીહિ (સી.)] પરિસુજ્ઝતી’’તિ.

‘‘પઞ્ચ જાગરતં સુત્તા, પઞ્ચ સુત્તેસુ જાગરા;

પઞ્ચભિ [પઞ્ચહિ (સી.)] રજમાદેતિ, પઞ્ચભિ [પઞ્ચહિ (સી.)] પરિસુજ્ઝતી’’તિ.

૭. અપ્પટિવિદિતસુત્તં

૭. સાવત્થિનિદાનં. એકમન્તં ઠિતા ખો સા દેવતા ભગવતો સન્તિકે ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘યેસં ધમ્મા અપ્પટિવિદિતા, પરવાદેસુ નીયરે [નિય્યરે (ક.)];

સુત્તા તે નપ્પબુજ્ઝન્તિ, કાલો તેસં પબુજ્ઝિતુ’’ન્તિ.

‘‘યેસં ધમ્મા સુપ્પટિવિદિતા, પરવાદેસુ ન નીયરે;

તે સમ્બુદ્ધા સમ્મદઞ્ઞા, ચરન્તિ વિસમે સમ’’ન્તિ.

૮. સુસમ્મુટ્ઠસુત્તં

૮. સાવત્થિનિદાનં. એકમન્તં ઠિતા ખો સા દેવતા ભગવતો સન્તિકે ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘યેસં ધમ્મા સુસમ્મુટ્ઠા, પરવાદેસુ નીયરે;

સુત્તા તે નપ્પબુજ્ઝન્તિ, કાલો તેસં પબુજ્ઝિતુ’’ન્તિ.

‘‘યેસં ધમ્મા અસમ્મુટ્ઠા, પરવાદેસુ ન નીયરે;

તે સમ્બુદ્ધા સમ્મદઞ્ઞા, ચરન્તિ વિસમે સમ’’ન્તિ.

૯. માનકામસુત્તં

૯. સાવત્થિનિદાનં. એકમન્તં ઠિતા ખો સા દેવતા ભગવતો સન્તિકે ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘ન માનકામસ્સ દમો ઇધત્થિ,

ન મોનમત્થિ અસમાહિતસ્સ;

એકો અરઞ્ઞે વિહરં પમત્તો,

ન મચ્ચુધેય્યસ્સ તરેય્ય પાર’’ન્તિ.

‘‘માનં પહાય સુસમાહિતત્તો,

સુચેતસો સબ્બધિ વિપ્પમુત્તો;

એકો અરઞ્ઞે વિહરં અપ્પમત્તો,

સ મચ્ચુધેય્યસ્સ તરેય્ય પાર’’ન્તિ.

૧૦. અરઞ્ઞસુત્તં

૧૦. સાવત્થિનિદાનં. એકમન્તં ઠિતા ખો સા દેવતા ભગવન્તં ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

‘‘અરઞ્ઞે વિહરન્તાનં, સન્તાનં બ્રહ્મચારિનં;

એકભત્તં ભુઞ્જમાનાનં, કેન વણ્ણો પસીદતી’’તિ.

‘‘અતીતં નાનુસોચન્તિ, નપ્પજપ્પન્તિ નાગતં;

પચ્ચુપ્પન્નેન યાપેન્તિ, તેન વણ્ણો પસીદતિ’’.

‘‘અનાગતપ્પજપ્પાય, અતીતસ્સાનુસોચના;

એતેન બાલા સુસ્સન્તિ, નળોવ હરિતો લુતો’’તિ.

નળવગ્ગો પઠમો.

તસ્સુદ્દાનં –

ઓઘં નિમોક્ખં ઉપનેય્યં, અચ્ચેન્તિ કતિછિન્દિ ચ;

જાગરં અપ્પટિવિદિતા, સુસમ્મુટ્ઠા માનકામિના;

અરઞ્ઞે દસમો વુત્તો, વગ્ગો તેન પવુચ્ચતિ.

૨. નન્દનવગ્ગો

૧. નન્દનસુત્તં

૧૧. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવો’’તિ. ‘‘ભદન્તે’’તિ તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

‘‘ભૂતપુબ્બં, ભિક્ખવે, અઞ્ઞતરા તાવતિંસકાયિકા દેવતા નન્દને વને અચ્છરાસઙ્ઘપરિવુતા દિબ્બેહિ પઞ્ચહિ કામગુણેહિ સમપ્પિતા સમઙ્ગીભૂતા પરિચારિયમાના [પરિચારિયમાના (સ્યા. કં. ક.)] તાયં વેલાયં ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘ન તે સુખં પજાનન્તિ, યે ન પસ્સન્તિ નન્દનં;

આવાસં નરદેવાનં, તિદસાનં યસસ્સિન’’ન્તિ.

‘‘એવં વુત્તે, ભિક્ખવે, અઞ્ઞતરા દેવતા તં દેવતં ગાથાય પચ્ચભાસિ –

‘‘ન ત્વં બાલે પજાનાસિ, યથા અરહતં વચો;

અનિચ્ચા સબ્બસઙ્ખારા [સબ્બે સઙ્ખારા (સી. સ્યા. કં.)], ઉપ્પાદવયધમ્મિનો;

ઉપ્પજ્જિત્વા નિરુજ્ઝન્તિ, તેસં વૂપસમો સુખો’’તિ.

૨. નન્દતિસુત્તં

૧૨. સાવત્થિનિદાનં. એકમન્તં ઠિતા ખો સા દેવતા ભગવતો સન્તિકે ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘નન્દતિ પુત્તેહિ પુત્તિમા,

ગોમા [ગોમિકો (સી. સ્યા. કં. પી.)] ગોહિ તથેવ નન્દતિ;

ઉપધીહિ નરસ્સ નન્દના,

ન હિ સો નન્દતિ યો નિરૂપધી’’તિ.

‘‘સોચતિ પુત્તેહિ પુત્તિમા,

ગોમા ગોહિ તથેવ સોચતિ;

ઉપધીહિ નરસ્સ સોચના,

ન હિ સો સોચતિ યો નિરૂપધી’’તિ.

૩. નત્થિપુત્તસમસુત્તં

૧૩. સાવત્થિનિદાનં. એકમન્તં ઠિતા ખો સા દેવતા ભગવતો સન્તિકે ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘નત્થિ પુત્તસમં પેમં, નત્થિ ગોસમિતં ધનં;

નત્થિ સૂરિયસમા [સુરિયસમા (સી. સ્યા. કં. પી.)] આભા, સમુદ્દપરમા સરા’’તિ.

‘‘નત્થિ અત્તસમં પેમં, નત્થિ ધઞ્ઞસમં ધનં;

નત્થિ પઞ્ઞાસમા આભા, વુટ્ઠિ વે પરમા સરા’’તિ.

૪. ખત્તિયસુત્તં

૧૪. ‘‘ખત્તિયો દ્વિપદં સેટ્ઠો, બલીબદ્દો [બલિવદ્દો (સી. પી.), બલિબદ્દો (સ્યા. કં. ક.)] ચતુપ્પદં.

કોમારી સેટ્ઠા ભરિયાનં, યો ચ પુત્તાન પુબ્બજો’’તિ.

‘‘સમ્બુદ્ધો દ્વિપદં સેટ્ઠો, આજાનીયો ચતુપ્પદં;

સુસ્સૂસા સેટ્ઠા ભરિયાનં, યો ચ પુત્તાનમસ્સવો’’તિ.

૫. સણમાનસુત્તં

૧૫. ‘‘ઠિતે મજ્ઝન્હિકે [મજ્ઝન્તિકે (સબ્બત્થ)] કાલે, સન્નિસીવેસુ પક્ખિસુ.

સણતેવ બ્રહારઞ્ઞં [મહારઞ્ઞં (ક. સી. સ્યા. કં. ક.)], તં ભયં પટિભાતિ મ’’ન્તિ.

‘‘ઠિતે મજ્ઝન્હિકે કાલે, સન્નિસીવેસુ પક્ખિસુ;

સણતેવ બ્રહારઞ્ઞં, સા રતિ પટિભાતિ મ’’ન્તિ.

૬. નિદ્દાતન્દીસુત્તં

૧૬. ‘‘નિદ્દા તન્દી વિજમ્ભિતા [તન્દિ વિજમ્ભિકા (સી. પી.)], અરતી ભત્તસમ્મદો.

એતેન નપ્પકાસતિ, અરિયમગ્ગો ઇધ પાણિન’’ન્તિ.

‘‘નિદ્દં તન્દિં વિજમ્ભિતં, અરતિં ભત્તસમ્મદં;

વીરિયેન [વિરિયેન (સી. સ્યા. કં. પી.)] નં પણામેત્વા, અરિયમગ્ગો વિસુજ્ઝતી’’તિ.

૭. દુક્કરસુત્તં

૧૭. ‘‘દુક્કરં દુત્તિતિક્ખઞ્ચ, અબ્યત્તેન ચ સામઞ્ઞં.

બહૂહિ તત્થ સમ્બાધા, યત્થ બાલો વિસીદતી’’તિ.

‘‘કતિહં ચરેય્ય સામઞ્ઞં, ચિત્તં ચે ન નિવારયે;

પદે પદે વિસીદેય્ય, સઙ્કપ્પાનં વસાનુગો’’તિ.

‘‘કુમ્મોવ અઙ્ગાનિ સકે કપાલે,

સમોદહં ભિક્ખુ મનોવિતક્કે;

અનિસ્સિતો અઞ્ઞમહેઠયાનો,

પરિનિબ્બુતો નૂપવદેય્ય કઞ્ચી’’તિ.

૮. હિરીસુત્તં

૧૮. ‘‘હિરીનિસેધો પુરિસો, કોચિ લોકસ્મિં વિજ્જતિ.

યો નિન્દં અપબોધતિ [અપબોધેતિ (સ્યા. કં. ક.)], અસ્સો ભદ્રો કસામિવા’’તિ.

‘‘હિરીનિસેધા તનુયા, યે ચરન્તિ સદા સતા;

અન્તં દુક્ખસ્સ પપ્પુય્ય, ચરન્તિ વિસમે સમ’’ન્તિ.

૯. કુટિકાસુત્તં

૧૯. ‘‘કચ્ચિ તે કુટિકા નત્થિ, કચ્ચિ નત્થિ કુલાવકા;

કચ્ચિ સન્તાનકા નત્થિ, કચ્ચિ મુત્તોસિ બન્ધના’’તિ.

‘‘તગ્ઘ મે કુટિકા નત્થિ, તગ્ઘ નત્થિ કુલાવકા;

તગ્ઘ સન્તાનકા નત્થિ, તગ્ઘ મુત્તોમ્હિ બન્ધના’’તિ.

‘‘કિન્તાહં કુટિકં બ્રૂમિ, કિં તે બ્રૂમિ કુલાવકં;

કિં તે સન્તાનકં બ્રૂમિ, કિન્તાહં બ્રૂમિ બન્ધન’’ન્તિ.

‘‘માતરં કુટિકં બ્રૂસિ, ભરિયં બ્રૂસિ કુલાવકં;

પુત્તે સન્તાનકે બ્રૂસિ, તણ્હં મે બ્રૂસિ બન્ધન’’ન્તિ.

‘‘સાહુ તે કુટિકા નત્થિ, સાહુ નત્થિ કુલાવકા;

સાહુ સન્તાનકા નત્થિ, સાહુ મુત્તોસિ બન્ધના’’તિ.

૧૦. સમિદ્ધિસુત્તં

૨૦. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ તપોદારામે. અથ ખો આયસ્મા સમિદ્ધિ રત્તિયા પચ્ચૂસસમયં પચ્ચુટ્ઠાય યેન તપોદા તેનુપસઙ્કમિ ગત્તાનિ પરિસિઞ્ચિતું. તપોદે ગત્તાનિ પરિસિઞ્ચિત્વા પચ્ચુત્તરિત્વા એકચીવરો અટ્ઠાસિ ગત્તાનિ પુબ્બાપયમાનો. અથ ખો અઞ્ઞતરા દેવતા અભિક્કન્તાય રત્તિયા અભિક્કન્તવણ્ણા કેવલકપ્પં તપોદં ઓભાસેત્વા યેન આયસ્મા સમિદ્ધિ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા વેહાસં ઠિતા આયસ્મન્તં સમિદ્ધિં ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

‘‘અભુત્વા ભિક્ખસિ ભિક્ખુ, ન હિ ભુત્વાન ભિક્ખસિ;

ભુત્વાન ભિક્ખુ ભિક્ખસ્સુ, મા તં કાલો ઉપચ્ચગા’’તિ.