૭. ઇસ્સાસઙ્ગપઞ્હો

૭. ‘‘ભન્તે નાગસેન, ‘ઇસ્સાસસ્સ ચત્તારિ અઙ્ગાનિ ગહેતબ્બાની’તિ યં વદેસિ, કતમાનિ તાનિ ચત્તારિ અઙ્ગાનિ ગહેતબ્બાની’’તિ? ‘‘યથા, મહારાજ, ઇસ્સાસો સરે પાતયન્તો ઉભો પાદે પથવિયં દળ્હં પતિટ્ઠાપેતિ, જણ્ણુઅવેકલ્લં કરોતિ, સરકલાપં કટિસન્ધિમ્હિ ઠપેતિ, કાયં ઉપત્થદ્ધં કરોતિ, દ્વે હત્થે સન્ધિટ્ઠાનં આરોપેતિ, મુટ્ઠિં પીળયતિ, અઙ્ગુલિયો નિરન્તરં કરોતિ, ગીવં પગ્ગણ્હાતિ, ચક્ખૂનિ મુખઞ્ચ પિદહતિ, નિમિત્તં ઉજું કરોતિ, હાસમુપ્પાદેતિ ‘વિજ્ઝિસ્સામી’તિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન સીલપથવિયં વીરિયપાદે પતિટ્ઠાપેતબ્બં, ખન્તિસોરચ્ચં અવેકલ્લં કાતબ્બં, સંવરે ચિત્તં ઠપેતબ્બં, સંયમનિયમે અત્તા ઉપનેતબ્બો, ઇચ્છા મુચ્છા પીળયિતબ્બા, યોનિસો મનસિકારે ચિત્તં નિરન્તરં કાતબ્બં, વીરિયં પગ્ગહેતબ્બં, છ દ્વારા પિદહિતબ્બા, સતિ ઉપટ્ઠપેતબ્બા, હાસમુપ્પાદેતબ્બં ‘સબ્બકિલેસે ઞાણનારાચેન વિજ્ઝિસ્સામી’તિ. ઇદં, મહારાજ, ઇસ્સાસસ્સ પઠમં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, ઇસ્સાસો આળકં પરિહરતિ વઙ્કજિમ્હકુટિલનારાચસ્સ ઉજુકરણાય. એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન ઇમસ્મિં કાયે સતિપટ્ઠાનઆળકં પરિહરિતબ્બં વઙ્કજિમ્હકુટિલચિત્તસ્સ ઉજુકરણાય. ઇદં, મહારાજ, ઇસ્સાસસ્સ દુતિયં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, ઇસ્સાસો લક્ખે ઉપાસેતિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન ઇમસ્મિં કાયે ઉપાસિતબ્બં. કથં મહારાજ યોગિના યોગાવચરેન ઇમસ્મિં કાયે ઉપાસિતબ્બં? અનિચ્ચતો ઉપાસિતબ્બં, દુક્ખતો ઉપાસિતબ્બં, અનત્તતો ઉપાસિતબ્બં, રોગતો…પે… ગણ્ડતો…પે… સલ્લતો…પે… અઘતો…પે… આબાધતો…પે… પરતો…પે… પલોકતો…પે… ઈતિતો…પે… ઉપદ્દવતો…પે… ભયતો…પે… ઉપસગ્ગતો…પે… ચલતો…પે… પભઙ્ગુતો…પે… અદ્ધુવતો…પે… અતાણતો…પે… અલેણતો…પે… અસરણતો…પે… રિત્તતો…પે… તુચ્છતો…પે… સુઞ્ઞતો…પે… આદીનવતો…પે… વિપરિણામધમ્મતો…પે… અસારતો …પે… અઘમૂલતો…પે… વધકતો…પે… વિભવતો…પે… સાસવતો…પે… સઙ્ખતતો…પે… મારામિસતો…પે… જાતિધમ્મતો…પે… જરાધમ્મતો…પે… બ્યાધિધમ્મતો…પે… મરણધમ્મતો…પે… સોકધમ્મતો…પે… પરિદેવધમ્મતો…પે… ઉપાયાસધમ્મતો…પે… સંકિલેસધમ્મતો…પે… એવં ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન ઇમસ્મિં કાયે ઉપાસિતબ્બં. ઇદં, મહારાજ, ઇસ્સાસસ્સ તતિયં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, ઇસ્સાસો સાયં પાતં ઉપાસતિ. એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન સાયં પાતં આરમ્મણે ઉપાસિતબ્બં. ઇદં, મહારાજ, ઇસ્સાસસ્સ ચતુત્થં અઙ્ગં ગહેતબ્બં. ભાસિતમ્પેતં, મહારાજ, થેરેન સારિપુત્તેન ધમ્મસેનાપતિના –

‘‘‘યથા ઇસ્સાસકો નામ, સાયં પાતં ઉપાસતિ;

ઉપાસનં અરિઞ્ચન્તો [ન રિચ્છન્તો (સી. ક.)], લભતે ભત્તવેતનં.

‘‘‘તથેવ બુદ્ધપુત્તોપિ, કરોતિ કાયુપાસનં;

કાયુપાસનં અરિઞ્ચન્તો, અરહત્તમધિગચ્છતી’’’તિ.

ઇસ્સાસઙ્ગપઞ્હો સત્તમો.

કુમ્ભવગ્ગો સત્તમો [ઇતો પરં રાજઙ્ગપઞ્હાદિકા અટ્ઠતિંસ પઞ્હા વિનટ્ઠા, યેહિ તા દિટ્ઠા,§તેહિ નો આરોચેતબ્બા પુન મુદ્દાપનકાલે પક્ખિપનત્થાયાતિ (ન, બુ, સ)].

તસ્સુદ્દાનં –

કુમ્ભો ચ કાળાયસો ચ, છત્તં ખેત્તઞ્ચ અગદો;

ભોજનેન ચ ઇસ્સાસો, વુત્તં દાનિ વિદૂહીતિ.

ઓપમ્મકથાપઞ્હો નિટ્ઠિતો.