૧૦. હત્થિઙ્ગપઞ્હો

૧૦. ‘‘ભન્તે નાગસેન, ‘હત્થિસ્સ પઞ્ચ અઙ્ગાનિ ગહેતબ્બાની’તિ યં વદેસિ, કતમાનિ તાનિ પઞ્ચ અઙ્ગાનિ ગહેતબ્બાની’’તિ? ‘‘યથા, મહારાજ, હત્થી નામ ચરન્તો યેવ પથવિં દાલેતિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન કાયં સમ્મસમાનેનેવ સબ્બે કિલેસા દાલેતબ્બા. ઇદં, મહારાજ, હત્થિસ્સ પઠમં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, હત્થી સબ્બકાયેનેવ અપલોકેતિ, ઉજુકં યેવ પેક્ખતિ, ન દિસાવિદિસા વિલોકેતિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન સબ્બકાયેન અપલોકિના ભવિતબ્બં, ન દિસાવિદિસા વિલોકેતબ્બા, ન ઉદ્ધં ઉલ્લોકેતબ્બં, ન અધો ઓલોકેતબ્બં, યુગમત્તપેક્ખિના ભવિતબ્બં. ઇદં, મહારાજ, હત્થિસ્સ દુતિયં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, હત્થી અનિબદ્ધસયનો ગોચરાયમનુગન્ત્વા ન તમેવ દેસં વાસત્થમુપગચ્છતિ, ન ધુવપ્પતિટ્ઠાલયો, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન અનિબદ્ધસયનેન ભવિતબ્બં, નિરાલયેન પિણ્ડાય ગન્તબ્બં, યદિ પસ્સતિ વિપસ્સકો મનુઞ્ઞં પતિરૂપં રુચિરદેસે ભવં મણ્ડપં વા રુક્ખમૂલં વા ગુહં વા પબ્ભારં વા, તત્થેવ વાસમુપગન્તબ્બં, ધુવપ્પતિટ્ઠાલયો ન કાતબ્બો. ઇદં, મહારાજ, હત્થિસ્સ તતિયં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, હત્થી ઉદકં ઓગાહિત્વા સુચિવિમલસીતલસલિલપરિપુણ્ણં કુમુદુપ્પલપદુમપુણ્ડરીકસઞ્છન્નં મહતિમહન્તં પદુમસરં ઓગાહિત્વા કીળતિ ગજવરકીળં, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન સુચિવિમલવિપ્પસન્નમનાવિલધમ્મવરવારિપુણ્ણં વિમુત્તિકુસુમસઞ્છન્નં મહાસતિપટ્ઠાનપોક્ખરણિં ઓગાહિત્વા ઞાણેન સઙ્ખારા ઓધુનિતબ્બા વિધુનિતબ્બા, યોગાવચરકીળા કીળિતબ્બા. ઇદં, મહારાજ, હત્થિસ્સ ચતુત્થં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, હત્થી સતો પાદં ઉદ્ધરતિ, સતો પાદં નિક્ખિપતિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન સતેન સમ્પજાનેન પાદં ઉદ્ધરિતબ્બં, સતેન સમ્પજાનેન પાદં નિક્ખિપિતબ્બં, અભિક્કમપટિક્કમે સમિઞ્જનપસારણે સબ્બત્થ સતેન સમ્પજાનેન ભવિતબ્બં. ઇદં, મહારાજ, હત્થિસ્સ પઞ્ચમં અઙ્ગં ગહેતબ્બં. ભાસિતમ્પેતં, મહારાજ, ભગવતા દેવાતિદેવેન સંયુત્તનિકાયવરે –

‘‘‘કાયેન સંવરો સાધુ, સાધુ વાચાય સંવરો;

મનસા સંવરો સાધુ, સાધુ સબ્બત્થ સંવરો;

સબ્બત્થ સંવુતો લજ્જી, રક્ખિતોતિ પવુચ્ચતી’’’તિ.

હત્થિઙ્ગપઞ્હો દસમો.ઉપચિકાવગ્ગો ચતુત્થો.

તસ્સુદ્દાનં –

ઉપચિકા બિળારો ચ, ઉન્દૂરો વિચ્છિકેન ચ;

નકુલો સિઙ્ગાલો મિગો,

ગોરૂપો વરાહો હત્થિના દસાતિ.