૮. બ્રાહ્મણરાજવાદપઞ્હો

૮. ‘‘ભન્તે નાગસેન, ભાસિતમ્પેતં તથાગતેન ‘અહમસ્મિ, ભિક્ખવે, બ્રાહ્મણો યાચયોગો’તિ. પુન ચ ભણિતં ‘રાજાહમસ્મિ સેલા’તિ. યદિ, ભન્તે નાગસેન, ભગવતા ભણિતં ‘અહમસ્મિ, ભિક્ખવે, બ્રાહ્મણો યાચયોગો’તિ, તેન હિ ‘રાજાહમસ્મિ સેલા’તિ યં વચનં, તં મિચ્છા. યદિ તથાગતેન ભણિતં ‘રાજાહમસ્મિ સેલા’તિ, તેન હિ ‘અહમસ્મિ, ભિક્ખવે, બ્રાહ્મણો યાચયોગો’તિ તમ્પિ વચનં મિચ્છા. ખત્તિયો વા હિ ભવેય્ય બ્રાહ્મણો વા, નત્થિ એકાય જાતિયા દ્વે વણ્ણા નામ, અયમ્પિ ઉભતો કોટિકો પઞ્હો તવાનુપ્પત્તો, સો તયા નિબ્બાહિતબ્બો’’તિ.

‘‘ભાસિતમ્પેતં, મહારાજ, ભગવતા ‘અહમસ્મિ, ભિક્ખવે, બ્રાહ્મણો યાચયોગો’તિ, પુન ચ ભણિતં ‘રાજાહમસ્મિ સેલા’તિ, તત્થ કારણં અત્થિ, યેન કારણેન તથાગતો બ્રાહ્મણો ચ રાજા ચ હોતી’’તિ.

‘‘કિં પન તં, ભન્તે નાગસેન, કારણં, યેન કારણેન તથાગતો બ્રાહ્મણો ચ રાજા ચ હોતિ’’? ‘‘સબ્બે, મહારાજ, પાપકા અકુસલા ધમ્મા તથાગતસ્સ બાહિતા પહીના અપગતા બ્યપગતા ઉચ્છિન્ના ખીણા ખયં પત્તા નિબ્બુતા ઉપસન્તા, તસ્મા તથાગતો ‘બ્રાહ્મણો’તિ વુચ્ચતિ.

‘‘બ્રાહ્મણો નામ સંસયમનેકંસં વિમતિપથં વીતિવત્તો, ભગવાપિ, મહારાજ, સંસયમનેકંસં વિમતિપથં વીતિવત્તો, તેન કારણેન તથાગતો ‘બ્રાહ્મણો’તિ વુચ્ચતિ.

‘‘બ્રાહ્મણો નામ સબ્બભવગતિયોનિનિસ્સટો મલરજગતવિપ્પમુત્તો અસહાયો, ભગવાપિ, મહારાજ, સબ્બભવગતિયોનિનિસ્સટો મલરજગતવિપ્પમુત્તો અસહાયો, તેન કારણેન તથાગતો ‘બ્રાહ્મણો’તિ વુચ્ચતિ.

‘‘બ્રાહ્મણા નામ અગ્ગસેટ્ઠવરપવરદિબ્બવિહારબહુલો, ભગવાપિ, મહારાજ, અગ્ગસેટ્ઠવરપવરદિબ્બવિહારબહુલો, તેનાપિ કપરણેન તથાગતો ‘‘બ્રાહ્મણો’’તિ વુચ્ચતિ.

‘‘બ્રાહ્મણો નામ અજ્ઝયન અજ્ઝાપન દાનપ્પટિગ્ગહણ દમ સંયમનિયમપુબ્બમનુસિટ્ઠિ પવેણિ વંસ ધરણો, ભગવાપિ, મહારાજ, અજ્ઝયન અજ્ઝાપન દાનપ્પટિગ્ગહણ દમ સંયમ નિયમ પુબ્બજિનાચિણ્ણ અનુસિટ્ઠિ પવેણિ વંસ ધરણો તેનાપિ કારણેન તથાગતો ‘બ્રાહ્મણો’તિ વુચ્ચતિ.

‘‘બ્રાહ્મણો નામ બ્રહાસુખવિહારજ્ઝાનઝાયી; ભગવાપિ, મહારાજ, બ્રહાસુખવિહારજ્ઝાનઝાયી, તેનાપિ કારણેન તથાગતો ‘બ્રાહ્મણો’તિ વુચ્ચતિ.

‘‘બ્રાહ્મણો નામ સબ્બભવાભવગતીસુ અભિજાતિવત્તિતમનુચરિતં જાનાતિ, ભગવાપિ, મહારાજ, સબ્બભવાભવગતીસુ અભિજાતિવત્તિતમનુચરિતં જાનાતિ, તેનાપિ કારણેન તથાગતો ‘બ્રાહ્મણો’તિ વુચ્ચતિ.

‘‘બ્રાહ્મણોતિ, મહારાજ, ભગવતો નેતં નામં માતરા કતં, ન પિતરા કતં, ન ભાતરા કતં, ન ભગિનિયા કતં, ન મિત્તામચ્ચેહિ કતં, ન ઞાતિસાલોહિતેહિ કતં, ન સમણબ્રાહ્મણેહિ કતં, ન દેવતાહિ કતં, વિમોક્ખન્તિકમેતં બુદ્ધાનં ભગવન્તાનં નામં બોધિયા યેવ મૂલે મારસેનં વિધમિત્વા અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્ને પાપકે અકુસલે ધમ્મે બાહેત્વા સહ સબ્બઞ્ઞુતઞાણસ્સ પટિલાભા પટિલદ્ધપાતુભૂતસમુપ્પન્નમત્તે સચ્છિકા પઞ્ઞત્તિ યદિદં બ્રાહ્મણોતિ, તેન કારણેન તથાગતો વુચ્ચતિ ‘બ્રાહ્મણો’’’તિ.

‘‘કેન પન, ભન્તે નાગસેન, કારણેન તથાગતો વુચ્ચતિ ‘રાજા’’’તિ? ‘‘રાજા નામ, મહારાજ, યો કોચિ રજ્જં કારેતિ લોકમનુસાસતિ, ભગવાપિ, મહારાજ, દસસહસ્સિયા લોકધાતુયા ધમ્મેન રજ્જં કારેતિ, સદેવકં લોકં સમારકં સબ્રહ્મકં સસ્સમણબ્રાહ્મણિં પજં સદેવમનુસ્સં અનુસાસતિ, તેનાપિ કારણેન તથાગતો વુચ્ચતિ ‘રાજા’તિ.

‘‘રાજા નામ, મહારાજ, સબ્બજનમનુસ્સે અભિભવિત્વા નન્દયન્તો ઞાતિસઙ્ઘં, સોચયન્તો અમિત્તસઙ્ઘં, મહતિમહાયસસિરિહરં થિરસારદણ્ડં અનૂનસતસલાકાલઙ્કતં ઉસ્સાપેતિ પણ્ડરવિમલસેતચ્છત્તં, ભગવાપિ, મહારાજ, સોચયન્તો મારસેનં મિચ્છાપટિપન્નં, નન્દયન્તો દેવમનુસ્સે સમ્માપટિપન્ને દસસહસ્સિયા લોકધાતુયા મહતિમહાયસસિરિહરં ખન્તિથિરસારદણ્ડં ઞાણવરસતસલાકાલઙ્કતં ઉસ્સાપેતિ અગ્ગવરવિમુત્તિપણ્ડરવિમલસેતચ્છત્તં, તેનાપિ કારણેન તથાગતો વુચ્ચતિ ‘રાજા’તિ.

‘‘રાજા નામ ઉપગતસમ્પત્તજનાનં બહૂનમભિવન્દનીયો ભવતિ, ભગવાપિ, મહારાજ, ઉપગતસમ્પત્તદેવમનુસ્સાનં બહૂનમભિવન્દનીયો, તેનાપિ કારણેન તથાગતો વુચ્ચતિ ‘રાજા’તિ.

‘‘રાજા નામ યસ્સ કસ્સચિ આરાધકસ્સ પસીદિત્વા વરિતં વરં દત્વા કામેન તપ્પયતિ, ભગવાપિ, મહારાજ, યસ્સ કસ્સચિ કાયેન વાચાય મનસા આરાધકસ્સ પસીદિત્વા વરિતં વરમનુત્તરં સબ્બદુક્ખપરિમુત્તિં દત્વા અસેસકામવરેન ચ તપ્પયતિ, તેનાપિ કારણેન તથાગતો વુચ્ચતિ ‘રાજા’તિ.

‘‘રાજા નામ આણં વીતિક્કમન્તં વિગરહતિ ઝાપેતિ [જાપેતિ (સી. પી.)] ધંસેતિ, ભગવતોપિ, મહારાજ, સાસનવરે આણં અતિક્કમન્તો અલજ્જી મઙ્કુભાવેન ઓઞ્ઞાતો હીળિતો ગરહિતો ભવિત્વા વજ્જતિ જિનસાસનવરમ્હા, તેનાપિ કારણેન તથાગતો વુચ્ચતિ ‘રાજા’તિ.

‘‘રાજા નામ પુબ્બકાનં ધમ્મિકાનં રાજૂનં પવેણિમનુસિટ્ઠિયા ધમ્માધમ્મમનુદીપયિત્વા ધમ્મેન રજ્જં કારયમાનો પિહયિતો પિયો પત્થિતો ભવતિ જનમનુસ્સાનં, ચિરં રાજકુલવંસં ઠપયતિ ધમ્મગુણબલેન, ભગવાપિ, મહારાજ, પુબ્બકાનં સયમ્ભૂનં પવેણિમનુસિટ્ઠિયા ધમ્માધમ્મમનુદીપયિત્વા ધમ્મેન લોકમનુસાસમાનો પિહયિતો પિયો પત્થિતો દેવમનુસ્સાનં ચિરં સાસનં પવત્તેતિ ધમ્મગુણબલેન, તેનાપિ કારણેન તથાગતો વુચ્ચતિ ‘રાજા’તિ. એવમનેકવિધં, મહારાજ, કારણં, યેન કારણેન તથાગતો બ્રાહ્મણોપિ ભવેય્ય રાજાપિ ભવેય્ય, સુનિપુણો ભિક્ખુ કપ્પમ્પિ નો નં સમ્પાદેય્ય, કિં અતિબહું ભણિતેન, સંખિત્તં સમ્પટિચ્છિતબ્બ’’ન્તિ. ‘‘સાધુ, ભન્તે નાગસેન, એવમેતં તથા સમ્પટિચ્છામી’’તિ.

બ્રાહ્મણરાજવાદપઞ્હો અટ્ઠમો.