૬. મેત્તાભાવનાનિસંસપઞ્હો

૬. ‘‘ભન્તે નાગસેન, ભાસિતમ્પેતં ભગવતા ‘મેત્તાય, ભિક્ખવે, ચેતોવિમુત્તિયા આસેવિતાય ભાવિતાય બહુલીકતાય યાનીકતાય વત્થુકતાય અનુટ્ઠિતાય પરિચિતાય સુસમારદ્ધાય એકાદસાનિસંસા પાટિકઙ્ખા. કતમે એકાદસ? સુખં સુપતિ, સુખં પટિબુજ્ઝતિ, ન પાપકં સુપિનં પસ્સતિ, મનુસ્સાનં પિયો હોતિ, અમનુસ્સાનં પિયો હોતિ, દેવતા રક્ખન્તિ, નાસ્સ અગ્ગિ વા વિસં વા સત્થં વા કમતિ [સત્થં કમતિ (સ્યા.) અ. નિ. ૧૧.૧૫ પસ્સિતબ્બં], તુવટં ચિત્તં સમાધિયતિ, મુખવણ્ણો વિપ્પસીદતિ, અસમ્મૂળ્હો કાલં કરોતિ, ઉત્તરિં અપ્પટિવિજ્ઝન્તો બ્રહ્મલોકૂપગો હોતી’તિ. પુન ચ તુમ્હે ભણથ ‘સામો કુમારો મેત્તાવિહારી મિગસઙ્ઘેન પરિવુતો પવને વિચરન્તો પીળિયક્ખેન રઞ્ઞા વિદ્ધો વિસપીતેન સલ્લેન તત્થેવ મુચ્છિતો પતિતો’તિ.

‘‘યદિ, ભન્તે નાગસેન, ભગવતા ભણિતં ‘મેત્તાય ભિક્ખવે…પે… બ્રહ્મલોકૂપગો હોતી’તિ, તેન હિ ‘‘સામો કુમારો મેત્તાવિહારી મિગસઙ્ઘેન પરિવુતો પવને વિચરન્તો પીળિયક્ખેન રઞ્ઞા વિદ્ધો વિસપીતેન સલ્લેન તત્થેવ મુચ્છિતો પતિતો’તિ યં વચનં, તં મિચ્છા. યદિ સામો કુમારો મેત્તાવિહારી મિગસઙ્ઘેન પરિવુતો પવને વિચરન્તો પીળિયક્ખેન રઞ્ઞા વિદ્ધો વિસપીતેન સલ્લેન તત્થેવ મુચ્છિતો પતિતો, તેન હિ ‘મેત્તાય, ભિક્ખવે…પે… સત્થં વા કમતી’તિ તમ્પિ વચનં મિચ્છા. અયમ્પિ ઉભતો કોટિકો પઞ્હો સુનિપુણો પરિસણ્હો સુખુમો ગમ્ભીરો, અપિ સુનિપુણાનં મનુજાનં ગત્તે સેદં મોચેય્ય, સો તવાનુપ્પત્તો, વિજટેહિ તં મહાજટાજટિતં, અનાગતાનં જિનપુત્તાનં ચક્ખું દેહિ નિબ્બાહનાયા’’તિ.

‘‘ભાસિતમ્પેતં, મહારાજ, ભગવતા ‘મેત્તાય ભિક્ખવે…પે... સત્થં વા કમતી’તિ. સામો ચ કુમારો મેત્તાવિહારી મિગસઙ્ઘેન પરિવુતો પવને વિચરન્તો પીળિયક્ખેન રઞ્ઞા વિદ્ધો વિસપીતેન સલ્લેન તત્થેવ મુચ્છિતો પતિતો, તત્થ પન, મહારાજ, કારણં અત્થિ. કતમં તત્થ કારણં? નેતે, મહારાજ, ગુણા પુગ્ગલસ્સ, મેત્તાભાવનાયેતે ગુણા, સામો, મહારાજ, કુમારો ઘટં ઉક્ખિપન્તો તસ્મિં ખણે મેત્તાભાવનાય પમત્તો અહોસિ.

‘‘યસ્મિં, મહારાજ, ખણે પુગ્ગલો મેત્તં સમાપન્નો હોતિ, ન તસ્સ પુગ્ગલસ્સ તસ્મિં ખણે અગ્ગિ વા વિસં વા સત્થં વા કમતિ. તસ્સ યે કેચિ અહિતકામા ઉપગન્ત્વા તં ન પસ્સન્તિ, ન તસ્મિં ઓકાસં લભન્તિ. નેતે, મહારાજ, ગુણા પુગ્ગલસ્સ, મેત્તાભાવનાયેતે ગુણા. ઇધ, મહારાજ, પુરિસો સઙ્ગામસૂરો અભેજ્જકવચજાલિકં સન્નય્હિત્વા સઙ્ગામં ઓતરેય્ય, તસ્સ સરા ખિત્તા ઉપગન્ત્વા પતન્તિ વિકિરન્તિ, ન તસ્મિં ઓકાસં લભન્તિ, નેસો, મહારાજ, ગુણો સઙ્ગામસૂરસ્સ, અભેજ્જકવચજાલિકાયેસો ગુણો, યસ્સ સરા ખિત્તા ઉપગન્ત્વા પતન્તિ વિકિરન્તિ. એવમેવ ખો, મહારાજ, નેતે ગુણા પુગ્ગલસ્સ, મેત્તાભાવનાયેતે ગુણા.

‘‘યસ્મિં, મહારાજ, ખણે પુગ્ગલો મેત્તં સમાપન્નો હોતિ, ન તસ્સ પુગ્ગલસ્સ તસ્મિં ખણે અગ્ગિ વા વિસં વા સત્થં વા કમતિ. તસ્સ યે કેચિ અહિતકામા ઉપગન્ત્વા તં ન પસ્સન્તિ, તસ્મિં ઓકાસં ન લભન્તિ, નેતે, મહારાજ, ગુણા પુગ્ગલસ્સ, મેત્તાભાવનાયેતે ગુણા. ઇધ પન, મહારાજ, પુરિસો દિબ્બં અન્તરધાનં મૂલં હત્થે કરેય્ય, યાવ તં મૂલં તસ્સ હત્થગતં હોતિ, તાવ ન અઞ્ઞો કોચિ પકતિમનુસ્સો તં પુરિસં પસ્સતિ. નેસો, મહારાજ, ગુણો પુરિસસ્સ, મૂલસ્સેસો ગુણો અન્તરધાનસ્સ, યં સો પકતિમનુસ્સાનં ચક્ખુપથે ન દિસ્સતિ. એવમેવ ખો, મહારાજ, નેતે ગુણા પુગ્ગલસ્સ, મેત્તાભાવનાયેતે ગુણા.

‘‘યસ્મિં, મહારાજ, ખણે પુગ્ગલો મેત્તં સમાપન્નો હોતિ, ન તસ્સ પુગ્ગલસ્સ તસ્મિં ખણે અગ્ગિ વા વિસં વા સત્થં વા કમતિ. તસ્સ યે કેચિ અહિતકામા ઉપગન્ત્વા તં ન પસ્સન્તિ, ન તસ્મિં ઓકાસં લભન્તિ. નેતે, મહારાજ, ગુણા પુગ્ગલસ્સ, મેત્તાભાવનાયેતે ગુણા. યથા વા પન, મહારાજ, પુરિસં સુકતં મહાલેણમનુપ્પવિટ્ઠં મહતિમહામેઘો અભિવસ્સન્તો ન સક્કોતિ તેમયિતું, નેસો, મહારાજ, ગુણો પુરિસસ્સ, મહાલેણસ્સેસો ગુણો, યં મહામેઘો અભિવસ્સમાનો ન તં તેમેતિ. એવમેવ ખો, મહારાજ, નેતે ગુણા પુગ્ગલસ્સ, મેત્તાભાવનાયેતે ગુણા.

‘‘યસ્મિં, મહારાજ, ખણે પુગ્ગલો મેત્તં સમાપન્નો હોતિ, ન તસ્સ પુગ્ગલસ્સ તસ્મિં ખણે અગ્ગિ વા વિસં વા સત્થં વા કમતિ. તસ્સ યે કેચિ અહિતકામા ઉપગન્ત્વા તં ન પસ્સન્તિ, ન તસ્સ સક્કોન્તિ અહિતં કાતું નેતે, મહારાજ, ગુણા પુગ્ગલસ્સ, મેત્તાભાવનાયેતે ગુણા’’તિ. ‘‘અચ્છરિયં, ભન્તે નાગસેન, અબ્ભુતં ભન્તે નાગસેન, સબ્બપાપનિવારણા મેત્તાભાવના’’તિ. ‘‘સબ્બકુસલગુણાવહા, મહારાજ, મેત્તાભાવના હિતાનમ્પિ અહિતાનમ્પિ, યે તે સત્તા વિઞ્ઞાણબદ્ધા, સબ્બેસં મહાનિસંસા મેત્તાભાવના સંવિભજિતબ્બા’’તિ.

મેત્તાભાવનાનિસંસપઞ્હો છટ્ઠો.