૩. મચ્ચુભાયનાભાયનપઞ્હો

૩. ‘‘ભન્તે નાગસેન, ભાસિતમ્પેતં ભગવતા ‘સબ્બે તસન્તિ દણ્ડસ્સ, સબ્બે ભાયન્તિ મચ્ચુનો’તિ, પુન ભણિતં ‘અરહા સબ્બભયમતિક્કન્તો’તિ. કિં નુ ખો, ભન્તે નાગસેન, અરહા દણ્ડભયા તસતિ, નિરયે વા નેરયિકા સત્તા જલિતા કુથિતા તત્તા સન્તત્તા તમ્હા જલિતગ્ગિજાલકા મહાનિરયા ચવમાના મચ્ચુનો ભાયન્તિ. યદિ, ભન્તે નાગસેન, ભગવતા ભણિતં ‘સબ્બે તસન્તિ દણ્ડસ્સ, સબ્બે ભાયન્તિ મચ્ચુનો’તિ, તેન હિ ‘અરહા સબ્બભયમતિક્કન્તો’તિ યં વચનં, તં મિચ્છા. યદિ ભગવતા ભણિતં ‘અરહા સબ્બભયમતિક્કન્તો’તિ, તેન હિ ‘સબ્બે તસન્તિ દણ્ડસ્સ, સબ્બે ભાયન્તિ મચ્ચુનો’તિ તમ્પિ વચનં મિચ્છા. અયં ઉભતો કોટિકો પઞ્હો તવાનુપ્પત્તો, સો તયા નિબ્બાહિતબ્બો’’તિ.

‘‘નેતં, મહારાજ, વચનં ભગવતા અરહન્તે ઉપાદાય ભણિતં ‘સબ્બે તસન્તિ દણ્ડસ્સ, સબ્બે ભાયન્તિ મચ્ચુનો’તિ. ઠપિતો અરહા તસ્મિં વત્થુસ્મિં, સમૂહતો ભયહેતુ અરહતો. યે તે, મહારાજ, સત્તા સકિલેસા, યેસઞ્ચ અધિમત્તા અત્તાનુદિટ્ઠિ, યે ચ સુખદુક્ખેસુ ઉન્નતાવનતા, તે ઉપાદાય ભગવતા ભણિતં ‘સબ્બે તસન્તિ દણ્ડસ્સ, સબ્બે ભાયન્તિ મચ્ચુનો’તિ. અરહતો, મહારાજ, સબ્બગતિ ઉપચ્છિન્ના, યોનિ વિદ્ધંસિતા, પટિસન્ધિ ઉપહતા, ભગ્ગા ફાસુકા, સમૂહતા સબ્બભવાલયા, સમુચ્છિન્ના સબ્બસઙ્ખારા, હતં કુસલાકુસલં, વિહતા અવિજ્જા, અબીજં વિઞ્ઞાણં કતં, દડ્ઢા સબ્બકિલેસા, અતિવત્તા લોકધમ્મા, તસ્મા અરહા ન તસતિ સબ્બભયેહિ.

‘‘ઇધ, મહારાજ, રઞ્ઞો ચત્તારો મહામત્તા ભવેય્યું અનુરક્ખા લદ્ધયસા વિસ્સાસિકા ઠપિતા મહતિ ઇસ્સરિયે ઠાને. અથ રાજા કિસ્મિઞ્ચિ દેવ કરણીયે સમુપ્પન્ને યાવતા સકવિજિતે સબ્બજનસ્સ આણાપેય્ય ‘સબ્બેવ મે બલિં કરોન્તુ, સાધેથ તુમ્હે ચત્તારો મહામત્તા તં કરણીય’ન્તિ. અપિ નુ ખો, મહારાજ, તેસં ચતુન્નં મહામત્તાનં બલિભયા સન્તાસો ઉપ્પજ્જેય્યા’’તિ? ‘‘ન હિ ભન્તે’’તિ. ‘‘કેન કારણેન મહારાજા’’તિ. ‘‘ઠપિતા તે, ભન્તે, રઞ્ઞા ઉત્તમટ્ઠાને, નત્થિ તેસં બલિ, સમતિક્કન્તબલિનો તે, અવસેસે ઉપાદાય રઞ્ઞા આણાપિતં ‘સબ્બેવ મે બલિં કરોન્તૂ’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, મહારાજ, નેતં વચનં ભગવતા અરહન્તે ઉપાદાય ભણિતં, ઠપિતો અરહા તસ્મિં વત્થુસ્મિં, સમૂહતો ભયહેતુ અરહતો, યે તે, મહારાજ, સત્તા સકિલેસા, યેસઞ્ચ અધિમત્તા અત્તાનુદિટ્ઠિ, યે ચ સુખદુક્ખેસુ ઉન્નતાવનતા, તે ઉપાદાય ભગવતા ભણિતં ‘સબ્બે તસન્તિ દણ્ડસ્સ, સબ્બે ભાયન્તિ મચ્ચુનો’તિ. તસ્મા અરહા ન તસતિ સબ્બભયેહી’’તિ.

‘‘નેતં, ભન્તે નાગસેન, વચનં સાવસેસં, નિરવસેસવચનમેતં ‘સબ્બે’તિ. તત્થ મે ઉત્તરિં કારણં બ્રૂહિ તં વચનં પતિટ્ઠાપેતુ’’ન્તિ.

‘‘ઇધ, મહારાજ, ગામે ગામસ્સામિકો આણાપકં આણાપેય્ય ‘એહિ, ભો આણાપક, યાવતા ગામે ગામિકા, તે સબ્બે સીઘં મમ સન્તિકે સન્નિપાતેહી’તિ. સો ‘સાધુ સામી’તિ સમ્પટિચ્છિત્વા ગામમજ્ઝે ઠત્વા તિક્ખત્તું સદ્દમનુસ્સાવેય્ય ‘યાવતા ગામે ગામિકા, તે સબ્બે સીઘસીઘં સામિનો સન્તિકે સન્નિપતન્તૂ’તિ. તતો તે ગામિકા આણાપકસ્સ વચનેન તુરિતતુરિતા સન્નિપતિત્વા ગામસ્સામિકસ્સ આરોચેન્તિ ‘સન્નિપતિતા, સામિ, સબ્બે ગામિકા, યં તે કરણીયં તં કરોહી’તિ. ઇતિ સો, મહારાજ, ગામસ્સામિકો કુટિપુરિસે સન્નિપાતેન્તો સબ્બે ગામિકે આણાપેતિ, તે ચ આણત્તા ન સબ્બે સન્નિપતન્તિ, કુટિપુરિસા યેવ સન્નિપતન્તિ, ‘એત્તકા યેવ મે ગામિકા’તિ ગામસ્સામિકો ચ તથા સમ્પટિચ્છતિ, અઞ્ઞે બહુતરા અનાગતા ઇત્થિપુરિસા દાસિદાસા ભતકા કમ્મકરા ગામિકા ગિલાના ગોમહિંસા અજેળકા સુવાના, યે અનાગતા, સબ્બે તે અગણિતા, કુટિપુરિસે યેવ ઉપાદાય આણાપિતત્તા ‘સબ્બે સન્નિપતન્તૂ’તિ. એવમેવ ખો, મહારાજ, નેતં વચનં ભગવતા અરહન્તે ઉપાદાય ભણિતં, ઠપિતો અરહા તસ્મિં વત્થુસ્મિં, સમૂહતો ભયહેતુ અરહતો, યે તે, મહારાજ, સત્તા સકિલેસા, યેસઞ્ચ અધિમત્તા અત્તાનુદિટ્ઠિ, યે ચ સુખદુક્ખેસુ ઉન્નતાવનતા, તે ઉપાદાય ભગવતા ભણિતં ‘સબ્બે તસન્તિ દણ્ડસ્સ, સબ્બે ભાયન્તિ મચ્ચુનો’તિ. તસ્મા અરહા ન તસતિ સબ્બભયેહિ.

‘‘અત્થિ, મહારાજ, સાવસેસં વચનં સાવસેસો અત્થો, અત્થિ સાવસેસં વચનં નિરવસેસો અત્થો, અત્થિ નિરવસેસં વચનં સાવસેસો અત્થો, અત્થિ નિરવસેસં વચનં નિરવસેસો અત્થો. તેન તેન અત્થો સમ્પટિચ્છિતબ્બો.

‘‘પઞ્ચવિધેહિ, મહારાજ, કારણેહિ અત્થો સમ્પટિચ્છિતબ્બો આહચ્ચપદેન રસેન આચરિયવંસેન [આચરિયવંસતાય (પી. ક.)] અધિપ્પાયા કારણુત્તરિયતાય. એત્થ હિ આહચ્ચપદન્તિ સુત્તં અધિપ્પેતં. રસોતિ સુત્તાનુલોમં. આચરિયવંસોતિ આચરિયવાદો. અધિપ્પાયોતિ અત્તનો મતિ. કારણુત્તરિયતાતિ ઇમેહિ ચતૂહિ સમેન્તં [સમેતં (સી.)] કારણં. ઇમેહિ ખો, મહારાજ, પઞ્ચહિ કારણેહિ અત્થો સમ્પટિચ્છિતબ્બો. એવમેસો પઞ્હો સુવિનિચ્છિતો હોતી’’તિ.

‘‘હોતુ, ભન્તે નાગસેન, તથા તં સમ્પટિચ્છામિ. ઠપિતો હોતુ અરહા તસ્મિં વત્થુસ્મિં, તસન્તુ અવસેસા સત્તા, નિરયે પન નેરયિકા સત્તા દુક્ખા તિબ્બા કટુકા વેદના વેદયમાના જલિતપજ્જલિતસબ્બઙ્ગપચ્ચઙ્ગા રુણ્ણકારુઞ્ઞકન્દિતપરિદેવિતલાલપ્પિતમુખા અસય્હતિબ્બદુક્ખાભિભૂતા અતાણા અસરણા અસરણીભૂતા અનપ્પસોકાતુરા અન્તિમપચ્છિમગતિકા એકન્તસોકપરાયણા ઉણ્હતિખિણચણ્ડખરતપનતેજવન્તો ભીમભયજનકનિનાદમહાસદ્દા સંસિબ્બિતછબ્બિધજાલામાલાકુલા સમન્તા સતયોજનાનુફરણચ્ચિવેગા કદરિયા તપના મહાનિરયા ચવમાના મચ્ચુનો ભાયન્તી’’તિ? ‘‘આમ, મહારાજા’’તિ.

‘‘નનુ, ભન્તે નાગસેન, નિરયો એકન્તદુક્ખવેદનીયો, કિસ્સ પન તે નેરયિકા સત્તા એકન્તદુક્ખવેદનીયા નિરયા ચવમાના મચ્ચુનો ભાયન્તિ, કિસ્સ નિરયે રમન્તી’’તિ? ‘‘ન તે, મહારાજ, નેરયિકા સત્તા નિરયે રમન્તિ, મુઞ્ચિતુકામાવ તે નિરયા. મરણસ્સેવ સો [મરણસ્સેસો (સી. પી.)], મહારાજ, આનુભાવો, યેન તેસં સન્તાસો ઉપ્પજ્જતી’’તિ. ‘‘એતં ખો, ભન્તે નાગસેન, ન સદ્દહામિ, યં મુચ્ચિતુકામાનં ચુતિયા સન્તાસો ઉપ્પજ્જતીતિ, હાસનીયં, ભન્તે નાગસેન, તં ઠાનં, યં તે પત્થિતં લભન્તિ, કારણેન મં સઞ્ઞાપેહી’’તિ.

‘‘મરણન્તિ ખો, મહારાજ, એતં અદિટ્ઠસચ્ચાનં તાસનીયટ્ઠાનં, એત્થાયં જનો તસતિ ચ ઉબ્બિજ્જતિ ચ. યો ચ, મહારાજ, કણ્હસપ્પસ્સ ભાયતિ, સો મરણસ્સ ભાયન્તો કણ્હસપ્પસ્સ ભાયતિ. યો ચ હત્થિસ્સ ભાયતિ…પે… સીહસ્સ…પે… બ્યગ્ઘસ્સ…પે… દીપિસ્સ…પે… અચ્છસ્સ…પે… તરચ્છસ્સ…પે… મહિંસસ્સ…પે… ગવયસ્સ…પે… અગ્ગિસ્સ…પે… ઉદકસ્સ…પે… ખાણુકસ્સ…પે… કણ્ટકસ્સ ભાયતિ. યો ચ સત્તિયા ભાયતિ, સો મરણસ્સ ભાયન્તો સત્તિયા ભાયતિ. મરણસ્સેવ સો [મરણસ્સેસો (સી. પી.)], મહારાજ, સરસસભાવતેજો [સરસભાવતેજો (સી. પી.)], તસ્સ સરસસભાવતેજેન સકિલેસા સત્તા મરણસ્સ તસન્તિ ભાયન્તિ, મુચ્ચિતુકામાપિ, મહારાજ, નેરયિકા સત્તા મરણસ્સ તસન્તિ ભાયન્તિ.

‘‘ઇધ, મહારાજ, પુરિસસ્સ કાયે મેદો ગણ્ઠિ ઉપ્પજ્જેય્ય. સો તેન રોગેન દુક્ખિતો ઉપદ્દવા પરિમુચ્ચિતુકામો ભિસક્કં સલ્લકત્તં આમન્તાપેય્ય. તસ્સ વચનં સો ભિસક્કો સલ્લકત્તો સમ્પટિચ્છિત્વા તસ્સ રોગસ્સ ઉદ્ધરણાય ઉપકરણં ઉપટ્ઠાપેય્ય, સત્થકં તિખિણં કરેય્ય, યમકસલાકા [દહનસલાકં (ક.)] અગ્ગિમ્હિ પક્ખિપેય્ય, ખારલવણં નિસદાય પિસાપેય્ય, અપિ નુ ખો, મહારાજ, તસ્સ આતુરસ્સ તિખિણસત્થકચ્છેદનેન યમકસલાકાદહનેન ખારલોણપ્પવેસનેન તાસો ઉપ્પજ્જેય્યા’’તિ? ‘‘આમ ભન્તે’’તિ. ‘‘ઇતિ, મહારાજ, તસ્સ આતુરસ્સ રોગા મુચ્ચિતુકામસ્સાપિ વેદનાભયા સન્તાસો ઉપ્પજ્જતિ. એવમેવ ખો, મહારાજ, નિરયા મુચ્ચિતુકામાનમ્પિ નેરયિકાનં સત્તાનં મરણભયા સન્તાસો ઉપ્પજ્જતિ.

‘‘ઇધ, મહારાજ, પુરિસો ઇસ્સરાપરાધિકો બદ્ધો સઙ્ખલિકબન્ધનેન ગબ્ભે પક્ખિત્તો પરિમુચ્ચિતુકામો અસ્સ, તમેનં સો ઇસ્સરો મોચેતુકામો પક્કોસાપેય્ય. અપિ નુ ખો, મહારાજ, તસ્સ ઇસ્સરાપરાધિકસ્સ પુરિસસ્સ ‘કતદોસો અહ’ન્તિ જાનન્તસ્સ ઇસ્સરદસ્સનેન સન્તાસો ઉપ્પજ્જેય્યા’’તિ? ‘‘આમ ભન્તે’’તિ. ‘‘ઇતિ, મહારાજ, તસ્સ ઇસ્સરાપરાધિકસ્સ પુરિસસ્સ પરિમુચ્ચિતુકામાસ્સાપિ ઇસ્સરભયા સન્તાસો ઉપ્પજ્જતિ. એવમેવ ખો, મહારાજ, નિરયા મુચ્ચિતુકામાનમ્પિ નેરયિકાનં સત્તાનં મરણભયા સન્તાસો ઉપ્પજ્જતી’’તિ.

‘‘અપરમ્પિ, ભન્તે, ઉત્તરિં કારણં બ્રૂહિ, યેનાહં કારણેન ઓકપ્પેય્ય’’ન્તિ. ‘‘ઇધ, મહારાજ, પુરિસો દટ્ઠવિસેન આસીવિસેન દટ્ઠો ભવેય્ય, સો તેન વિસવિકારેન પતેય્ય ઉપ્પતેય્ય વટ્ટેય્ય પવટ્ટેય્ય, અથઞ્ઞતરો પુરિસો બલવન્તેન મન્તપદેન તં દટ્ઠવિસં આસીવિસં આનેત્વા તં દટ્ઠવિસં પચ્ચાચમાપેય્ય, અપિ નુ ખો, મહારાજ, તસ્સ વિસગતસ્સ પુરિસસ્સ તસ્મિં દટ્ઠવિસે સપ્પે સોત્થિહેતુ ઉપગચ્છન્તે સન્તાસો ઉપ્પજ્જેય્યા’’તિ? ‘‘આમ ભન્તે’’તિ. ઇતિ, મહારાજ, તથારૂપે અહિમ્હિ સોત્થિહેતુપિ ઉપગચ્છન્તે તસ્સ સન્તાસો ઉપ્પજ્જતિ. એવમેવ ખો, મહારાજ, નિરયા મુચ્ચિતુકામાનમ્પિ નેરયિકાનં સન્તાનં મરણભયા સન્તાસો ઉપ્પજ્જતિ. અનિટ્ઠં, મહારાજ, સબ્બસત્તાનં મરણં, તસ્મા નેરયિકા સત્તા નિરયા પરિમુચ્ચિતુકામાપિ મચ્ચુનો ભાયન્તી’’તિ. ‘‘સાધુ, ભન્તે નાગસેન, એવમેતં તથા સમ્પટિચ્છામી’’તિ.

મચ્ચુભાયનાભાયનપઞ્હો તતિયો.