૬. વેદગૂપઞ્હો

૬. રાજા આહ ‘‘ભન્તે નાગસેન, વેદગૂ ઉપલબ્ભતી’’તિ? ‘‘કો પનેસ, મહારાજ, વેદગૂ નામા’’તિ? ‘‘યો, ભન્તે, અબ્ભન્તરે જીવો ચક્ખુના રૂપં પસ્સતિ, સોતેન સદ્દં સુણાતિ, ઘાનેન ગન્ધં ઘાયતિ, જિવ્હાય રસં સાયતિ, કાયેન ફોટ્ઠબ્બં ફુસતિ, મનસા ધમ્મં વિજાનાતિ, યથા મયં ઇધ પાસાદે નિસિન્ના યેન યેન વાતપાનેન ઇચ્છેય્યામ પસ્સિતું, તેન તેન વાતપાનેન પસ્સેય્યામ, પુરત્થિમેનપિ વાતપાનેન પસ્સેય્યામ, પચ્છિમેનપિ વાતપાનેન પસ્સેય્યામ, ઉત્તરેનપિ વાતપાનેન પસ્સેય્યામ, દક્ખિણેનપિ વાતપાનેન પસ્સેય્યામ. એવમેવ ખો, ભન્તે, અયં અબ્ભન્તરે જીવો યેન યેન દ્વારેન ઇચ્છતિ પસ્સિતું, તેન તેન દ્વારેન પસ્સતી’’તિ.

થેરો આહ ‘‘પઞ્ચદ્વારં, મહારાજ, ભણિસ્સામિ, તં સુણોહિ, સાધુકં મનસિકરોહિ, યદિ અબ્ભન્તરે જીવો ચક્ખુના રૂપં પસ્સતિ, યથા મયં ઇધ પાસાદે નિસિન્ના યેન યેન વાતપાનેન ઇચ્છેય્યામ પસ્સિતું, તેન તેન વાતપાનેન રૂપં યેવ પસ્સેય્યામ, પુરત્થિમેનપિ વાતપાનેન રૂપં યેવ પસ્સેય્યામ, પચ્છિમેનપિ વાતપાનેન રૂપં યેવ પસ્સેય્યામ, ઉત્તરેનપિ વાતપાનેન રૂપં યેવ પસ્સેય્યામ, દક્ખિણેનપિ વાતપાનેન રૂપં યેવ પસ્સેય્યામ, એવમેતેન અબ્ભન્તરે જીવેન સોતેનપિ રૂપં યેવ પસ્સિતબ્બં, ઘાનેનપિ રૂપં યેવ પસ્સિતબ્બં, જિવ્હાયપિ રૂપં યેવ પસ્સિતબ્બં, કાયેનપિ રૂપં યેવ પસ્સિતબ્બં, મનસાપિ રૂપં યેવ પસ્સિતબ્બં; ચક્ખુનાપિ સદ્દો યેવ સોતબ્બો, ઘાનેનપિ સદ્દો યેવ સોતબ્બો, જિવ્હાયપિ સદ્દો યેવ સોતબ્બો, કાયેનપિ સદ્દો યેવ સોતબ્બો, મનસાપિ સદ્દો યેવ સોતબ્બો; ચક્ખુનાપિ ગન્ધો યેવ ઘાયિતબ્બો, સોતેનપિ ગન્ધો યેવ ઘાયિતબ્બો, જિવ્હાયપિ ગન્ધો યેવ ઘાયિતબ્બો, કાયેનપિ ગન્ધો યેવ ઘાયિતબ્બો, મનસાપિ ગન્ધો યેવ ઘાયિતબ્બો; ચક્ખુનાપિ રસો યેવ સાયિતબ્બો, સોતેનપિ રસો યેવ સાયિતબ્બો, ઘાનેનપિ રસો યેવ સાયિતબ્બો, કાયેનપિ રસો યેવ સાયિતબ્બો, મનસાપિ રસો યેવ સાયિતબ્બો; ચક્ખુનાપિ ફોટ્ઠબ્બં યેવ ફુસિતબ્બં, સોતેનપિ ફોટ્ઠબ્બં યેવ ફુસિતબ્બં, ઘાનેનપિ ફોટ્ઠબ્બં યેવ ફુસિતબ્બં, જિવ્હાયપિ ફોટ્ઠબ્બં યેવ ફુસિતબ્બં, મનસાપિ ફોટ્ઠબ્બં યેવ ફુસિતબ્બં; ચક્ખુનાપિ ધમ્મં યેવ વિજાનિતબ્બં, સોતેનપિ ધમ્મં યેવ વિજાનિતબ્બં, ઘાનેનપિ ધમ્મં યેવ વિજાનિતબ્બં, જિવ્હાયપિ ધમ્મં યેવ વિજાનિતબ્બં, કાયેનપિ ધમ્મં યેવ વિજાનિતબ્બ’’ન્તિ? ‘‘ન હિ ભન્તે’’તિ.

‘‘ન ખો તે, મહારાજ, યુજ્જતિ પુરિમેન વા પચ્છિમં, પચ્છિમેન વા પુરિમં, યથા વા પન, મહારાજ, મયં ઇધ પાસાદે નિસિન્ના ઇમેસુ જાલવાતપાનેસુ ઉગ્ઘાટિતેસુ મહન્તેન આકાસેન બહિમુખા સુટ્ઠુતરં રૂપં પસ્સામ, એવમેતેન અબ્ભન્તરે જીવેનાપિ ચક્ખુદ્વારેસુ ઉગ્ઘાટિતેસુ મહન્તેન આકાસેન સુટ્ઠુતરં રૂપં પસ્સિતબ્બં, સોતેસુ ઉગ્ઘાટિતેસુ…પે… ઘાને ઉગ્ઘાટિતે…પે… જિવ્હાય ઉગ્ઘાટિતાય…પે… કાયે ઉગ્ઘાટિતે મહન્તેન આકાસેન સુટ્ઠુતરં સદ્દો સોતબ્બો, ગન્ધો ઘાયિતબ્બો, રસો સાયિતબ્બો, ફોટ્ઠબ્બો ફુસિતબ્બો’’તિ? ‘‘ન હિ ભન્તે’’તિ.

‘‘ન ખો તે, મહારાજ, યુજ્જતિ પુરિમેન વા પચ્છિમં, પચ્છિમેન વા પુરિમં, યથા વા પન, મહારાજ, અયં દિન્નો નિક્ખમિત્વા બહિદ્વારકોટ્ઠકે તિટ્ઠેય્ય, જાનાસિ ત્વં, મહારાજ, ‘અયં દિન્નો નિક્ખમિત્વા બહિદ્વારકોટ્ઠકે ઠિતો’’’તિ? ‘‘આમ, ભન્તે, જાનામી’’તિ. ‘‘યથા વા પન, મહારાજ, અયં દિન્નો અન્તો પવિસિત્વા તવ પુરતો તિટ્ઠેય્ય, જાનાસિ ત્વં, મહારાજ, ‘અયં દિન્નો અન્તો પવિસિત્વા મમ પુરતો ઠિતો’’’તિ? ‘‘આમ, ભન્તે, જાનામી’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, મહારાજ, અબ્ભન્તરે સો જીવો જિવ્હાય રસે નિક્ખિત્તે જાનેય્ય અમ્બિલત્તં વા લવણત્તં વા તિત્તકત્તં વા કટુકત્તં વા કસાયત્તં વા મધુરત્તં વા’’તિ? ‘‘આમ, ભન્તે, જાનેય્યા’’તિ. ‘‘તે રસે અન્તો પવિટ્ઠે જાનેય્ય અમ્બિલત્તં વા લવણત્તં વા તિત્તકત્તં વા કટુકત્તં વા કસાયત્તં વા મધુરત્તં વા’’તિ. ‘‘ન હિ ભન્તે’’તિ.

‘‘ન ખો તે, મહારાજ, યુજ્જતિ પુરિમેન વા પચ્છિમં, પચ્છિમેન વા પુરિમં, યથા, મહારાજ, કોચિદેવ પુરિસો મધુઘટસતં આહરાપેત્વા મધુદોણિં પૂરાપેત્વા પુરિસસ્સ મુખં પિદહિત્વા [પિદહિત્વાવ (ક.)] મધુદોણિયા પક્ખિપેય્ય, જાનેય્ય, મહારાજ, સો પુરિસો મધું સમ્પન્નં વા ન સમ્પન્નં વા’’તિ? ‘‘ન હિ ભન્તે’’તિ. ‘‘કેન કારણેના’’તિ. ‘‘ન હિ તસ્સ, ભન્તે, મુખે મધુ પવિટ્ઠ’’ન્તિ.

‘‘ન ખો તે, મહારાજ, યુજ્જતિ પુરિમેન વા પચ્છિમં, પચ્છિમેન વા પુરિમ’’ન્તિ. ‘‘નાહં પટિબલો તયા વાદિના સદ્ધિં સલ્લપિતું; સાધુ, ભન્તે, અત્થં જપ્પેહી’’તિ.

થેરો અભિધમ્મસંયુત્તાય કથાય રાજાનં મિલિન્દં સઞ્ઞાપેસિ – ‘‘ઇધ, મહારાજ, ચક્ખુઞ્ચ પટિચ્ચ રૂપે ચ ઉપ્પજ્જતિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણં, તંસહજાતા ફસ્સો વેદના સઞ્ઞા ચેતના એકગ્ગતા જીવિતિન્દ્રિયં મનસિકારોતિ એવમેતે ધમ્મા પચ્ચયતો જાયન્તિ, ન હેત્થ વેદગૂ ઉપલબ્ભતિ, સોતઞ્ચ પટિચ્ચ સદ્દે ચ…પે… મનઞ્ચ પટિચ્ચ ધમ્મે ચ ઉપ્પજ્જતિ મનોવિઞ્ઞાણં, તંસહજાતા ફસ્સો વેદના સઞ્ઞા ચેતના એકગ્ગતા જીવિતિન્દ્રિયં મનસિકારોતિ એવમેતે ધમ્મા પચ્ચયતો જાયન્તિ, ન હેત્થ વેદગૂ ઉપલબ્ભતી’’તિ.

‘‘કલ્લોસિ, ભન્તે નાગસેના’’તિ.

વેદગૂપઞ્હો છટ્ઠો.