૯. સાસઙ્કસિક્ખાપદવણ્ણના

૬૫૨. તેન સમયેનાતિ સાસઙ્કસિક્ખાપદં. તત્થ વુત્થવસ્સા આરઞ્ઞકેસૂતિ તે પુબ્બેપિ અરઞ્ઞેયેવ વિહરિંસુ. દુબ્બલચીવરત્તા પન પચ્ચયવસેન ગામન્તસેનાસને વસ્સં વસિત્વા નિટ્ઠિતચીવરા હુત્વા ‘‘ઇદાનિ નિપ્પલિબોધા સમણધમ્મં કરિસ્સામા’’તિ આરઞ્ઞકેસુ સેનાસનેસુ વિહરન્તિ. કત્તિકચોરકાતિ કત્તિકમાસે ચોરા. પરિપાતેન્તીતિ ઉપદ્દવન્તિ, તત્થ તત્થ આધાવિત્વા ઉત્તાસેન્તિ પલાપેન્તિ. અન્તરઘરે નિક્ખિપિતુન્તિ અન્તોગામે નિક્ખિપિતું. ભગવા યસ્મા પચ્ચયા નામ ધમ્મેન સમેન દુલ્લભા, સલ્લેખવા હિ ભિક્ખુ માતરમ્પિ વિઞ્ઞાપેતું ન સક્કોતિ. તસ્મા ચીવરગુત્તત્થં અન્તરઘરે નિક્ખિપિતું અનુજાનાતિ. ભિક્ખૂનં પન અનુરૂપત્તા અરઞ્ઞવાસં ન પટિક્ખિપિ.

૬૫૩. ઉપવસ્સં ખો પનાતિ એત્થ ઉપવસ્સન્તિ ઉપવસ્સ; ઉપવસિત્વાતિ વુત્તં હોતિ. ઉપસમ્પજ્જન્તિઆદીસુ વિય હિ એત્થ અનુનાસિકો દટ્ઠબ્બો. વસ્સં ઉપગન્ત્વા વસિત્વા ચાતિ અત્થો. ઇમસ્સ ચ પદસ્સ ‘‘તથારૂપેસુ ભિક્ખુ સેનાસનેસુ વિહરન્તો’’તિ ઇમિના સમ્બન્ધો. કિં વુત્તં હોતિ? વસ્સં ઉપગન્ત્વા વસિત્વા ચ તતો પરં પચ્છિમકત્તિકપુણ્ણમપરિયોસાનકાલં યાનિ ખો પન તાનિ આરઞ્ઞકાનિ સેનાસનાનિ સાસઙ્કસમ્મતાનિ સપ્પટિભયાનિ; તથારૂપેસુ ભિક્ખુ સેનાસનેસુ વિહરન્તો આકઙ્ખમાનો તિણ્ણં ચીવરાનં અઞ્ઞતરં ચીવરં અન્તરઘરે નિક્ખિપેય્યાતિ. યસ્મા પન યો વસ્સં ઉપગન્ત્વા યાવ પઠમકત્તિકપુણ્ણમં વસતિ, સો વુટ્ઠવસ્સાનં અબ્ભન્તરો હોતિ, તસ્મા ઇદં અતિગહનં બ્યઞ્જનવિચારણં અકત્વા પદભાજને કેવલં ચીવરનિક્ખેપારહં પુગ્ગલં દસ્સેતું ‘‘વુટ્ઠવસ્સાન’’ન્તિ વુત્તં. તસ્સાપિ ‘‘ભિક્ખુ સેનાસનેસુ વિહરન્તો’’તિ ઇમિના સમ્બન્ધો. અયઞ્હિ એત્થ અત્થો ‘‘વુટ્ઠવસ્સાનં ભિક્ખુ સેનાસનેસુ વિહરન્તો’’તિ એવરૂપાનં ભિક્ખૂનં અબ્ભન્તરે યો કોચિ ભિક્ખૂતિ વુત્તં હોતિ.

અરઞ્ઞલક્ખણં અદિન્નાદાનવણ્ણનાયં વુત્તં. અયં પન વિસેસો – સચે વિહારો પરિક્ખિત્તો હોતિ, પરિક્ખિત્તસ્સ ગામસ્સ ઇન્દખીલતો અપરિક્ખિત્તસ્સ પરિક્ખેપારહટ્ઠાનતો પટ્ઠાય યાવ વિહારપરિક્ખેપા મિનિતબ્બં. સચે વિહારો અપરિક્ખિત્તો હોતિ, યં સબ્બપઠમં સેનાસનં વા ભત્તસાલા વા ધુવસન્નિપાતટ્ઠાનં વા બોધિવા ચેતિયં વા દૂરે ચેપિ સેનાસનતો હોતિ, તં પરિચ્છેદં કત્વા મિનિતબ્બં. સચેપિ આસન્ને ગામો હોતિ, વિહારે ઠિતેહિ ઘરમાનુસકાનં સદ્દો સૂયતિ, પબ્બતનદીઆદીહિ પન અન્તરિતત્તા ન સક્કા ઉજું ગન્તું, યો ચસ્સ પકતિમગ્ગો હોતિ, સચેપિ નાવાય સઞ્ચરિતબ્બો, તેન મગ્ગેન ગામતો પઞ્ચધનુસતિકં ગહેતબ્બં. યો આસન્નગામસ્સ અઙ્ગસમ્પાદનત્થં તતો તતો મગ્ગં પિદહતિ, અયં ‘‘ધુતઙ્ગચોરો’’તિ વેદિતબ્બો.

સાસઙ્કસમ્મતાનીતિ ‘‘સાસઙ્કાની’’તિ સમ્મતાનિ; એવં સઞ્ઞાતાનીતિ અત્થો. પદભાજને પન યેન કારણેન તાનિ સાસઙ્કસમ્મતાનિ, તં દસ્સેતું ‘‘આરામે આરામૂપચારે’’તિઆદિ વુત્તં.

સહ પટિભયેન સપ્પટિભયાનિ, સન્નિહિતબલવભયાનીતિ અત્થો. પદભાજને પન યેન કારણેન તાનિ સપ્પટિભયાનિ; તં દસ્સેતું ‘‘આરામે આરામૂપચારે’’તિઆદિ વુત્તં.

સમન્તા ગોચરગામે નિક્ખિપેય્યાતિ આરઞ્ઞકસ્સ સેનાસનસ્સ સમન્તા સબ્બદિસાભાગેસુ અત્તના અભિરુચિતે ગોચરગામે સતિયા અઙ્ગસમ્પત્તિયા નિક્ખિપેય્ય.

તત્રાયં અઙ્ગસમ્પત્તિ – પુરિમિકાય ઉપગન્ત્વા મહાપવારણાય પવારિતો હોતિ, ઇદમેકં અઙ્ગં. સચે પચ્છિમિકાય વા ઉપગતો હોતિ છિન્નવસ્સો વા, નિક્ખિપિતું ન લભતિ. કત્તિકમાસોયેવ હોતિ, ઇદં દુતિયં અઙ્ગં. કત્તિકમાસતો પરં ન લભતિ, પઞ્ચધનુસતિકં પચ્છિમમેવ પમાણયુત્તં સેનાસનં હોતિ, ઇદં તતિયં અઙ્ગં. ઊનપ્પમાણે વા ગાવુતતો અતિરેકપ્પમાણે વા ન લભતિ, યત્ર હિ પિણ્ડાય ચરિત્વા પુન વિહારં ભત્તવેલાયં સક્કા આગન્તું, તદેવ ઇધ અધિપ્પેતં. નિમન્તિતો પન અદ્ધયોજનમ્પિ યોજનમ્પિ ગન્ત્વા વસિતું પચ્ચેતિ, ઇદમપ્પમાણં. સાસઙ્કસપ્પટિભયમેવ હોતિ, ઇદં ચતુત્થં અઙ્ગં. અનાસઙ્કઅપ્પટિભયે હિ અઙ્ગયુત્તેપિ સેનાસને વસન્તો નિક્ખિપિતું ન લભતીતિ.

અઞ્ઞત્ર ભિક્ખુસમ્મુતિયાતિ યા ઉદોસિતસિક્ખાપદે કોસમ્બકસમ્મુતિ (પારા. ૪૭૫) અનુઞ્ઞાતા તસ્સા સમ્મુતિયા અઞ્ઞત્ર; સચે સા લદ્ધા હોતિ, છારત્તાતિરેકમ્પિ વિપ્પવસિતું વટ્ટતિ.

પુન ગામસીમં ઓક્કમિત્વાતિ સચે ગોચરગામતો પુરત્થિમાય દિસાય સેનાસનં; અયઞ્ચ પચ્છિમદિસં ગતો હોતિ, સેનાસનં આગન્ત્વા સત્તમં અરુણં ઉટ્ઠાપેતું અસક્કોન્તેન ગામસીમમ્પિ ઓક્કમિત્વા સભાયં વા યત્થ કત્થચિ વા વસિત્વા ચીવરપ્પવત્તિં ઞત્વા પક્કમિતું વટ્ટતીતિ અત્થો. એવં અસક્કોન્તેન તત્થેવ ઠિતેન પચ્ચુદ્ધરિતબ્બં, અતિરેકચીવરટ્ઠાને ઠસ્સતીતિ. સેસં ઉત્તાનમેવ.

કથિનસમુટ્ઠાનં – કાયવાચતો કાયવાચાચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ, અકિરિયા, નોસઞ્ઞાવિમોક્ખં, અચિત્તકં, પણ્ણત્તિવજ્જં, કાયકમ્મવચીકમ્મં, તિચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

સાસઙ્કસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.