૮. રૂપિયસિક્ખાપદવણ્ણના

૫૮૨. તેન સમયેનાતિ રૂપિયસિક્ખાપદં. તત્થ પટિવિસોતિ કોટ્ઠાસો.

૫૮૩-૪. જાતરૂપરજતન્તિ એત્થ જાતરૂપન્તિ સુવણ્ણસ્સ નામં. તં પન યસ્મા તથાગતસ્સ વણ્ણસદિસં હોતિ, તસ્મા ‘‘સત્થુવણ્ણો વુચ્ચતી’’તિ પદભાજને વુત્તં. તસ્સત્થો – ‘‘યો સત્થુવણ્ણો લોહવિસેસો, ઇદં જાતરૂપં નામા’’તિ રજતં પન ‘‘સઙ્ખો, સિલા, પવાલ, રજતં, જાતરૂપ’’ન્તિઆદીસુ (પાચિ. ૫૦૬) રૂપિયં વુત્તં. ઇધ પન યં કિઞ્ચિ વોહારગમનીયં કહાપણાદિ અધિપ્પેતં. તેનેવસ્સ પદભાજને ‘‘કહાપણો લોહમાસકો’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ કહાપણોતિ સોવણ્ણમયો વા રૂપિયમયો વા પાકતિકો વા. લોહમાસકોતિ તમ્બલોહાદીહિ કતમાસકો. દારુમાસકોતિ સારદારુના વા વેળુપેસિકાય વા અન્તમસો તાલપણ્ણેનાપિ રૂપં છિન્દિત્વા કતમાસકો. જતુમાસકોતિ લાખાય વા નિય્યાસેન વા રૂપં સમુટ્ઠાપેત્વા કતમાસકો. ‘‘યે વોહારં ગચ્છન્તી’’તિ ઇમિના પન પદેન યો યો યત્થ યત્થ જનપદે યદા યદા વોહારં ગચ્છતિ, અન્તમસો અટ્ઠિમયોપિ ચમ્મમયોપિ રુક્ખફલબીજમયોપિ સમુટ્ઠાપિતરૂપોપિ અસમુટ્ઠાપિતરૂપોપિ સબ્બો સઙ્ગહિતો.

ઇચ્ચેતં સબ્બમ્પિ રજતં જાતરૂપં જાતરૂપમાસકો, વુત્તપ્પભેદો સબ્બોપિ રજતમાસકોતિ ચતુબ્બિધં નિસ્સગ્ગિયવત્થુ હોતિ. મુત્તા, મણિ, વેળુરિયો, સઙ્ખો, સિલા, પવાલ, લોહિતઙ્કો, મસારગલ્લં, સત્ત ધઞ્ઞાનિ, દાસિદાસખેત્તવત્થુપુપ્ફારામફલારામાદયોતિ ઇદં દુક્કટવત્થુ. સુત્તં ફાલો પટકો કપ્પાસો અનેકપ્પકારં અપરણ્ણં સપ્પિનવનીતતેલમધુફાણિતાદિભેસજ્જઞ્ચ ઇદં કપ્પિયવત્થુ. તત્થ નિસ્સગ્ગિયવત્થું અત્તનો વા સઙ્ઘગણપુગ્ગલચેતિયાનં વા અત્થાય સમ્પટિચ્છિતું ન વટ્ટતિ. અત્તનો અત્થાય સમ્પટિચ્છતો નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં હોતિ, સેસાનં અત્થાય દુક્કટં. દુક્કટવત્થું સબ્બેસમ્પિ અત્થાય સમ્પટિચ્છતો દુક્કટમેવ. કપ્પિયવત્થુમ્હિ અનાપત્તિ. સબ્બમ્પિ નિક્ખિપનત્થાય ભણ્ડાગારિકસીસેન સમ્પટિચ્છતો ઉપરિ રતનસિક્ખાપદે આગતવસેન પાચિત્તિયં.

ઉગ્ગણ્હેય્યાતિ ગણ્હેય્ય. યસ્મા પન ગણ્હન્તો આપત્તિં આપજ્જતિ, તેનસ્સ પદભાજને ‘‘સયં ગણ્હાતિ નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિય’’ન્તિ વુત્તં. એસ નયો સેસપદેસુપિ.

તત્થ જાતરૂપરજતભણ્ડેસુ કહાપણમાસકેસુ ચ એકં ગણ્હતો વા ગણ્હાપયતો વા એકા આપત્તિ. સહસ્સં ચેપિ એકતો ગણ્હાતિ, ગણ્હાપેતિ, વત્થુગણનાય આપત્તિયો. મહાપચ્ચરિયં પન કુરુન્દિયઞ્ચ સિથિલબદ્ધાય થવિકાય સિથિલપૂરિતે વા ભાજને રૂપગણનાય આપત્તિ. ઘનબદ્ધે પન ઘનપૂરિતે વા એકાવ આપત્તીતિ વુત્તં.

ઉપનિક્ખિત્તસાદિયને પન ‘‘ઇદં અય્યસ્સ હોતૂ’’તિ વુત્તે સચેપિ ચિત્તેન સાદિયતિ, ગણ્હિતુકામો હોતિ, કાયેન વા વાચાય વા ‘‘નયિદં કપ્પતી’’તિ પટિક્ખિપતિ, અનાપત્તિ. કાયવાચાહિ વા અપ્પટિક્ખિપિત્વાપિ સુદ્ધચિત્તો હુત્વા ‘‘નયિદં અમ્હાકં કપ્પતી’’તિ ન સાદિયતિ, અનાપત્તિયેવ. તીસુ દ્વારેસુ હિ યેન કેનચિ પટિક્ખિત્તં પટિક્ખિત્તમેવ હોતિ. સચે પન કાયવાચાહિ અપ્પટિક્ખિપિત્વા ચિત્તેન અધિવાસેતિ, કાયવાચાહિ કત્તબ્બસ્સ પટિક્ખેપસ્સ અકરણતો અકિરિયસમુટ્ઠાનં કાયદ્વારે ચ વચીદ્વારે ચ આપત્તિં આપજ્જતિ, મનોદ્વારે પન આપત્તિ નામ નત્થિ.

એકો સતં વા સહસ્સં વા પાદમૂલે ઠપેતિ ‘‘તુય્હિદં હોતૂ’’તિ, ભિક્ખૂ ‘‘નયિદં કપ્પતી’’તિ પટિક્ખિપતિ, ઉપાસકો પરિચ્ચત્તં મયા તુમ્હાકન્તિ ગતો, અઞ્ઞો તત્થ આગન્ત્વા પુચ્છતિ – ‘‘કિં, ભન્તે, ઇદ’’ન્તિ? યં તેન અત્તના ચ વુત્તં, તં આચિક્ખિતબ્બં. સો ચે વદતિ – ‘‘ગોપયિસ્સામિ, ભન્તે, ગુત્તટ્ઠાનં દસ્સેથા’’તિ, સત્તભૂમિકમ્પિ પાસાદં અભિરુહિત્વા ‘‘ઇદં ગુત્તટ્ઠાન’’ન્તિ આચિક્ખિતબ્બં, ‘‘ઇધ નિક્ખિપાહી’’તિ ન વત્તબ્બં. એત્તાવતા કપ્પિયઞ્ચ અકપ્પિયઞ્ચ નિસ્સાય ઠિતં હોતિ. દ્વારં પિદહિત્વા રક્ખન્તેન વસિતબ્બં. સચે કિઞ્ચિ વિક્કાયિકભણ્ડં પત્તં વા ચીવરં વા આગચ્છતિ, ‘‘ઇદં ગહેસ્સથ ભન્તે’’તિ વુત્તે ‘‘ઉપાસક અત્થિ અમ્હાકં ઇમિના અત્થો, વત્થુ ચ એવરૂપં નામ સંવિજ્જતિ, કપ્પિયકારકો નત્થી’’તિ વત્તબ્બં. સચે સો વદતિ, ‘‘અહં કપ્પિયકારકો ભવિસ્સામિ, દ્વારં વિવરિત્વા દેથા’’તિ, દ્વારં વિવરિત્વા ‘‘ઇમસ્મિં ઓકાસે ઠપિત’’ન્તિ વત્તબ્બં, ‘‘ઇદં ગણ્હા’’તિ ન વત્તબ્બં. એવમ્પિ કપ્પિયઞ્ચ અકપ્પિયઞ્ચ નિસ્સાય ઠિતમેવ હોતિ, સો ચે તં ગહેત્વા તસ્સ કપ્પિયભણ્ડં દેતિ, વટ્ટતિ. સચે અધિકં ગણ્હાતિ, ‘‘ન મયં તવ ભણ્ડં ગણ્હામ, ‘‘નિક્ખમાહી’’તિ વત્તબ્બો.

સઙ્ઘમજ્ઝે નિસ્સજ્જિતબ્બન્તિ એત્થ યસ્મા રૂપિયં નામ અકપ્પિયં, ‘‘તસ્મા નિસ્સજ્જિતબ્બં સઙ્ઘસ્સ વા ગણસ્સ વા પુગ્ગલસ્સ વા’’તિ ન વુત્તં. યસ્મા પન તં પટિગ્ગહિતમત્તમેવ ન તેન કિઞ્ચિ કપ્પિયભણ્ડં ચેતાપિતં, તસ્મા ઉપાયેન પરિભોગદસ્સનત્થં ‘‘સઙ્ઘમજ્ઝે નિસ્સજ્જિતબ્બ’’ન્તિ વુત્તં. કપ્પિયં આચિક્ખિતબ્બં સપ્પિ વાતિ ‘‘પબ્બજિતાનં સપ્પિ વા તેલં વા વટ્ટતિ ઉપાસકા’’તિ એવં આચિક્ખિતબ્બં.

રૂપિયપટિગ્ગાહકં ઠપેત્વા સબ્બેહેવ પરિભુઞ્જિતબ્બન્તિ સબ્બેહિ ભાજેત્વા પરિભુઞ્જિતબ્બં. રૂપિયપટિગ્ગાહકેન ભાગો ન ગહેતબ્બો. અઞ્ઞેસં ભિક્ખૂનં વા આરામિકાનં વા પત્તભાગમ્પિ લભિત્વા પરિભુઞ્જિતું ન વટ્ટતિ, અન્તમસો મક્કટાદીહિ તતો હરિત્વા અરઞ્ઞે ઠપિતં વા તેસં હત્થતો ગળિતં વા તિરચ્છાનગતપરિગ્ગહિતમ્પિ પંસુકૂલમ્પિ ન વટ્ટતિયેવ, તતો આહટેન ફાણિતેન સેનાસનધૂપનમ્પિ ન વટ્ટતિ. સપ્પિના વા તેલેન વા પદીપં કત્વા દીપાલોકે નિપજ્જિતું કસિણપરિકમ્મમ્પિ કાતું, પોત્થકમ્પિ વાચેતું ન વટ્ટતિ. તેલમધુફાણિતેહિ પન સરીરે વણં મક્ખેતું ન વટ્ટતિયેવ. તેન વત્થુના મઞ્ચપીઠાદીનિ વા ગણ્હન્તિ, ઉપોસથાગારં વા ભોજનસાલં વા કરોન્તિ, પરિભુઞ્જિતું ન વટ્ટતિ. છાયાપિ ગેહપરિચ્છેદેન ઠિતા ન વટ્ટતિ, પરિચ્છેદાતિક્કન્તા આગન્તુકત્તા વટ્ટતિ. તં વત્થું વિસ્સજ્જેત્વા કતેન મગ્ગેનપિ સેતુનાપિ નાવાયપિ ઉળુમ્પેનપિ ગન્તું ન વટ્ટતિ, તેન વત્થુના ખનાપિતાય પોક્ખરણિયા ઉબ્ભિદોદકં પાતું વા પરિભુઞ્જિતું વા ન વટ્ટતિ. અન્તો ઉદકે પન અસતિ અઞ્ઞં આગન્તુકં ઉદકં વા વસ્સોદકં વા પવિટ્ઠં વટ્ટતિ. કીતાય યેન ઉદકેન સદ્ધિં કીતા તં આગન્તુકમ્પિ ન વટ્ટતિ, તં વત્થું ઉપનિક્ખેપં ઠપેત્વા સઙ્ઘો પચ્ચયે પરિભુઞ્જતિ, તેપિ પચ્ચયા તસ્સ ન વટ્ટન્તિ. આરામો ગહિતો હોતિ, સોપિ પરિભુઞ્જિતું ન વટ્ટતિ. યદિ ભૂમિપિ બીજમ્પિ અકપ્પિયં નેવ ભૂમિં ન ફલં પરિભુઞ્જિતું વટ્ટતિ. સચે ભૂમિંયેવ કિણિત્વા અઞ્ઞાનિ બીજાનિ રોપિતાનિ ફલં વટ્ટતિ, અથ બીજાનિ કિણિત્વા કપ્પિયભૂમિયં રોપિતાનિ, ફલં ન વટ્ટતિ, ભૂમિયં નિસીદિતું વા નિપજ્જિતું વા વટ્ટતિ.

સચે સો છડ્ડેતીતિ યત્થ કત્થચિ ખિપતિ, અથાપિ ન છડ્ડેતિ, સયં ગહેત્વા ગચ્છતિ, ન વારેતબ્બો. નો ચે છડ્ડેતીતિ અથ નેવ ગહેત્વા ગચ્છતિ, ન છડ્ડેતિ, કિં મય્હં ઇમિના બ્યાપારેનાતિ યેન કામં પક્કમતિ, તતો યથાવુત્તલક્ખણો રૂપિયછડ્ડકો સમ્મન્નિતબ્બો.

યો ન છન્દાગતિન્તિઆદીસુ લોભવસેન તં વત્થું અત્તનો વા કરોન્તો અત્તાનં વા ઉક્કંસેન્તો છન્દાગતિં નામ ગચ્છતિ. દોસવસેન ‘‘નેવાયં માતિકં જાનાતિ, ન વિનય’’ન્તિ પરં અપસાદેન્તો દોસાગતિં નામ ગચ્છતિ. મોહવસેન મુટ્ઠપમુટ્ઠસ્સતિભાવં આપજ્જન્તો મોહાગતિં નામ ગચ્છતિ. રૂપિયપટિગ્ગાહકસ્સ ભયેન છડ્ડેતું અવિસહન્તો ભયાગતિં નામ ગચ્છતિ. એવં અકરોન્તો ન છન્દાગતિં ગચ્છતિ, ન દોસાગતિં ગચ્છતિ, ન મોહાગતિં ગચ્છતિ, ન ભયાગતિં ગચ્છતીતિ વેદિતબ્બો.

૫૮૫. અનિમિત્તં કત્વાતિ નિમિત્તં અકત્વા, અક્ખીનિ નિમ્મીલેત્વા નદિયા વા પપાતે વા વનગહને વા ગૂથં વિય અનપેક્ખેન પતિતોકાસં અસમન્નાહરન્તેન પાતેતબ્બન્તિ અત્થો. એવં જિગુચ્છિતબ્બેપિ રૂપિયે ભગવા પરિયાયેન ભિક્ખૂનં પરિભોગં આચિક્ખિ. રૂપિયપટિગ્ગાહકસ્સ પન કેનચિ પરિયાયેન તતો ઉપ્પન્નપચ્ચયપરિભોગો ન વટ્ટતિ. યથા ચાયં એતસ્સ ન વટ્ટતિ, એવં અસન્તસમ્ભાવનાય વા કુલદૂસકકમ્મેન વા કુહનાદીહિ વા ઉપ્પન્નપચ્ચયા નેવ તસ્સ ન અઞ્ઞસ્સ વટ્ટન્તિ, ધમ્મેન સમેન ઉપ્પન્નાપિ અપ્પચ્ચવેક્ખિત્વા પરિભુઞ્જિતું ન વટ્ટન્તિ.

ચત્તારો હિ પરિભોગા – થેય્યપરિભોગો, ઇણપરિભોગો, દાયજ્જપરિભોગો, સામિપરિભોગોતિ. તત્થ સઙ્ઘમજ્ઝેપિ નિસીદિત્વા પરિભુઞ્જન્તસ્સ દુસ્સીલસ્સ પરિભોગો ‘‘થેય્યપરિભોગો’’ નામ. સીલવતો અપ્પચ્ચવેક્ખિતપરિભોગો ‘‘ઇણપરિભોગો’’ નામ. તસ્મા ચીવરં પરિભોગે પરિભોગે પચ્ચવેક્ખિતબ્બં, પિણ્ડપાતો આલોપે આલોપે. તથા અસક્કોન્તેન પુરેભત્તપચ્છાભત્તપુરિમયામપચ્છિમયામેસુ. સચસ્સ અપ્પચ્ચવેક્ખતોવ અરુણો ઉગ્ગચ્છતિ, ઇણપરિભોગટ્ઠાને તિટ્ઠતિ. સેનાસનમ્પિ પરિભોગે પરિભોગે પચ્ચવેક્ખિતબ્બં, ભેસજ્જસ્સ પટિગ્ગહણેપિ પરિભોગેપિ સતિપચ્ચયતા વટ્ટતિ, એવં સન્તેપિ પટિગ્ગહણે સતિં કત્વા પરિભોગે અકરોન્તસ્સેવ આપત્તિ, પટિગ્ગહણે પન સતિં અકત્વા પરિભોગે કરોન્તસ્સ અનાપત્તિ.

ચતુબ્બિધા હિ સુદ્ધિ – દેસનાસુદ્ધિ, સંવરસુદ્ધિ, પરિયેટ્ઠિસુદ્ધિ, પચ્ચવેક્ખણસુદ્ધીતિ. તત્થ દેસનાસુદ્ધિ નામ પાતિમોક્ખસંવરસીલં, તઞ્હિ દેસનાય સુજ્ઝનતો ‘‘દેસનાસુદ્ધી’’તિ વુચ્ચતિ. સંવરસુદ્ધિ નામ ઇન્દ્રિયસંવરસીલં, તઞ્હિ ન પુન એવં કરિસ્સામીતિ ચિત્તાધિટ્ઠાનસંવરેનેવ સુજ્ઝનતો ‘‘સંવરસુદ્ધી’’તિ વુચ્ચતિ. પરિયેટ્ઠિસુદ્ધિ નામ આજીવપારિસુદ્ધિસીલં, તઞ્હિ અનેસનં પહાય ધમ્મેન સમેન પચ્ચયે ઉપ્પાદેન્તસ્સ પરિયેસનાય સુદ્ધત્તા ‘‘પરિયેટ્ઠિસુદ્ધી’’તિ વુચ્ચતિ. પચ્ચવેક્ખણસુદ્ધિ નામ પચ્ચયપરિભોગસન્નિસ્સિતસીલં, તઞ્હિ ‘‘પટિસઙ્ખા યોનિસો ચીવરં પટિસેવતી’’તિઆદિના (મ. નિ. ૧.૨૩; અ. નિ. ૬.૫૮) નયેન વુત્તેન પચ્ચવેક્ખણેન સુજ્ઝનતો ‘‘પચ્ચવેક્ખણસુદ્ધી’’તિ વુચ્ચતિ. તેન વુત્તં – ‘‘પટિગ્ગહણે પન સતિં અકત્વા પરિભોગે કરોન્તસ્સ અનાપત્તી’’તિ.

સત્તન્નં સેક્ખાનં પચ્ચયપરિભોગો દાયજ્જપરિભોગો નામ, તે હિ ભગવતો પુત્તા, તસ્મા પિતુસન્તકાનં પચ્ચયાનં દાયાદા હુત્વા તે પચ્ચયે પરિભુઞ્જન્તિ. કિં પન તે ભગવતો પચ્ચયે પરિભુઞ્જન્તિ, ગિહીનં પચ્ચયે પરિભુઞ્જન્તીતિ? ગિહીહિ દિન્નાપિ ભગવતા અનુઞ્ઞાતત્તા ભગવતો સન્તકા હોન્તિ, તસ્મા તે ભગવતો પચ્ચયે પરિભુઞ્જન્તીતિ (મ. નિ. ૧.૨૯) વેદિતબ્બં, ધમ્મદાયાદસુત્તઞ્ચેત્થ સાધકં.

ખીણાસવાનં પરિભોગો સામિપરિભોગો નામ, તે હિ તણ્હાય દાસબ્યં અતીતત્તા સામિનો હુત્વા પરિભુઞ્જન્તીતિ. ઇમેસુ પરિભોગેસુ સામિપરિભોગો ચ દાયજ્જપરિભોગો ચ સબ્બેસમ્પિ વટ્ટતિ. ઇણપરિભોગો ન વટ્ટતિ, થેય્યપરિભોગે કથાયેવ નત્થિ.

અપરેપિ ચત્તારો પરિભોગા – લજ્જિપરિભોગો, અલજ્જિપરિભોગો, ધમ્મિયપરિભોગો, અધમ્મિયપરિભોગોતિ.

તત્થ અલજ્જિનો લજ્જિના સદ્ધિં પરિભોગો વટ્ટતિ, આપત્તિયા ન કારેતબ્બો. લજ્જિનો અલજ્જિના સદ્ધિં યાવ ન જાનાતિ, તાવ વટ્ટતિ. આદિતો પટ્ઠાય હિ અલજ્જી નામ નત્થિ, તસ્મા યદાસ્સ અલજ્જીભાવં જાનાતિ તદા વત્તબ્બો ‘‘તુમ્હે કાયદ્વારે ચ વચીદ્વારે ચ વીતિક્કમં કરોથ, તં અપ્પતિરૂપં મા એવમકત્થા’’તિ. સચે અનાદિયિત્વા કરોતિયેવ, યદિ તેન સદ્ધિં પરિભોગં કરોતિ, સોપિ અલજ્જીયેવ હોતિ. યોપિ અત્તનો ભારભૂતેન અલજ્જિના સદ્ધિં પરિભોગં કરોતિ, સોપિ નિવારેતબ્બો. સચે ન ઓરમતિ, અયમ્પિ અલજ્જીયેવ હોતિ. એવં એકો અલજ્જી અલજ્જીસતમ્પિ કરોતિ. અલજ્જિનો પન અલજ્જિનાવ સદ્ધિં પરિભોગે આપત્તિ નામ નત્થિ. લજ્જિનો લજ્જિના સદ્ધિં પરિભોગો દ્વિન્નં ખત્તિયકુમારાનં સુવણ્ણપાતિયં ભોજનસદિસોતિ.

ધમ્મિયાધમ્મિયપરિભોગો પચ્ચયવસેન વેદિતબ્બો. તત્થ સચે પુગ્ગલોપિ અલજ્જી પિણ્ડપાતોપિ અધમ્મિયો, ઉભો જેગુચ્છા. પુગ્ગલો અલજ્જી પિણ્ડપાતો ધમ્મિયો, પુગ્ગલં જિગુચ્છિત્વા પિણ્ડપાતો ન ગહેતબ્બો. મહાપચ્ચરિયં પન દુસ્સીલો સઙ્ઘતો ઉદ્દેસભત્તાદીનિ લભિત્વા સઙ્ઘસ્સેવ દેતિ, એતાનિ યથાદાનમેવ ગતત્તા વટ્ટન્તીતિ વુત્તં. પુગ્ગલો લજ્જી પિણ્ડપાતો અધમ્મિયો, પિણ્ડપાતો જેગુચ્છો ન ગહેતબ્બો. પુગ્ગલો લજ્જી, પિણ્ડપાતોપિ ધમ્મિયો, વટ્ટતિ.

અપરે દ્વે પગ્ગહા; દ્વે ચ પરિભોગા – લજ્જિપગ્ગહો, અલજ્જિપગ્ગહો; ધમ્મપરિભોગો આમિસપરિભોગોતિ.

તત્થ અલજ્જિનો લજ્જિં પગ્ગહેતું વટ્ટતિ, ન સો આપત્તિયા કારેતબ્બો. સચે પન લજ્જી અલજ્જિં પગ્ગણ્હાતિ, અનુમોદનાય અજ્ઝેસતિ, ધમ્મકથાય અજ્ઝેસતિ, કુલેસુ ઉપત્થમ્ભેતિ. ઇતરોપિ ‘‘અમ્હાકં આચરિયો ઈદિસો ચ ઈદિસો ચા’’તિ તસ્સ પરિસતિ વણ્ણં ભાસતિ, અયં સાસનં ઓસક્કાપેતિ અન્તરધાપેતીતિ વેદિતબ્બો.

ધમ્મપરિભોગ-આમિસપરિભોગેસુ પન યત્થ આમિસપરિભોગો વટ્ટતિ, તત્થ ધમ્મપરિભોગોપિ વટ્ટતિ. યો પન કોટિયં ઠિતો ગન્થો તસ્સ પુગ્ગલસ્સ અચ્ચયેન નસ્સિસ્સતિ, તં ધમ્માનુગ્ગહેન ઉગ્ગણ્હિતું વટ્ટતીતિ વુત્તં.

તત્રિદં વત્થુ – મહાભયે કિર એકસ્સેવ ભિક્ખુનો મહાનિદ્દેસો પગુણો અહોસિ. અથ ચતુનિકાયિકતિસ્સત્થેરસ્સ ઉપજ્ઝાયો મહાતિપિટકત્થેરો નામ મહારક્ખિતત્થેરં આહ – ‘‘આવુસો મહારક્ખિત, એતસ્સ સન્તિકે મહાનિદ્દેસં ગણ્હાહી’’તિ. ‘‘પાપો કિરાયં, ભન્તે, ન ગણ્હામી’’તિ. ‘‘ગણ્હાવુસો, અહં તે સન્તિકે નિસીદિસ્સામી’’તિ. ‘‘સાધુ, ભન્તે, તુમ્હેસુ નિસિન્નેસુ ગણ્હિસ્સામી’’તિ પટ્ઠપેત્વા રત્તિન્દિવં નિરન્તરં પરિયાપુણન્તો ઓસાનદિવસે હેટ્ઠામઞ્ચે ઇત્થિં દિસ્વા ‘‘ભન્તે, સુતંયેવ મે પુબ્બે, સચાહં એવં જાનેય્યં, ન ઈદિસસ્સ સન્તિકે ધમ્મં પરિયાપુણેય્ય’’ન્તિ આહ. તસ્સ પન સન્તિકે બહૂ મહાથેરા ઉગ્ગણ્હિત્વા મહાનિદ્દેસં પતિટ્ઠાપેસું.

૫૮૬. રૂપિયે રૂપિયસઞ્ઞીતિ એત્થ સબ્બમ્પિ જાતરૂપરજતં રૂપિયસઙ્ગહમેવ ગતન્તિ વેદિતબ્બં.

રૂપિયે વેમતિકોતિ ‘‘સુવણ્ણં નુ ખો, ખરપત્તં નુ ખો’’તિઆદિના નયેન સંસયજાતો.

રૂપિયે અરૂપિયસઞ્ઞીતિ સુવણ્ણાદીસુ ખરપત્તાદિસઞ્ઞી. અપિચ પુઞ્ઞકામા રાજોરોધાદયો ભત્તખજ્જકગન્ધપિણ્ડાદીસુ પક્ખિપિત્વા હિરઞ્ઞસુવણ્ણં દેન્તિ, ચોળભિક્ખાય ચરન્તાનં દસ્સન્તે બદ્ધકહાપણાદીહિયેવ સદ્ધિં ચોળકાનિ દેન્તિ, ભિક્ખૂ ભત્તાદિસઞ્ઞાય વા ચોળકસઞ્ઞાય વા પટિગ્ગણ્હન્તિ, એવમ્પિ રૂપિયે અરૂપિયસઞ્ઞી રૂપિયં ગણ્હાતીતિ વેદિતબ્બો. પટિગ્ગણ્હન્તેન પન ‘‘ઇમસ્મિં ગેહે ઇદં લદ્ધ’’ન્તિ સલ્લક્ખેતબ્બં. યેન હિ અસ્સતિયા દિન્નં હોતિ, સો સતિં પટિલભિત્વા પુન આગચ્છતિ, અથસ્સ વત્તબ્બં – ‘‘તવ ચોળકં પસ્સાહી’’તિ. સેસમેત્થ ઉત્તાનત્થમેવ.

સમુટ્ઠાનાદીસુ છસમુટ્ઠાનં, સિયા કિરિયં ગહણેન આપજ્જનતો, સિયા અકિરિયં પટિક્ખેપસ્સ અકરણતો રૂપિયઅઞ્ઞવાદકઉપસ્સુતિસિક્ખાપદાનિ હિ તીણિ એકપરિચ્છેદાનિ, નોસઞ્ઞાવિમોક્ખં, અચિત્તકં, પણ્ણત્તિવજ્જં, કાયકમ્મવચીકમ્મં, તિચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

રૂપિયસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.