૧૦. કયવિક્કયસિક્ખાપદવણ્ણના

૫૯૩. તેન સમયેનાતિ કયવિક્કયસિક્ખાપદં. તત્થ કતિ હિપિ ત્યાયન્તિ કતિ તે અયં, હિકારો પનેત્થ પદપૂરણો, પિકારો ગરહાયં, અયં દુબ્બલસઙ્ઘાટિ તવ કતિ દિવસાનિ ભવિસ્સતીતિ અત્થો. અથ વા કતિહમ્પિ ત્યાયન્તિપિ પાઠો. તત્થ કતિહન્તિ કતિ અહાનિ, કતિ દિવસાનીતિ વુત્તં હોતિ. સેસં વુત્તનયમેવ. કતિહિપિ મ્યાયન્તિ ઇદમ્પિ એતેનેવ નયેન વેદિતબ્બં. ગિહીપિ નં ગિહિસ્સાતિ એત્થ નન્તિ નામત્થે નિપાતો, ગિહી નામ ગિહિસ્સાતિ વુત્તં હોતિ.

૫૯૪. નાનપ્પકારકન્તિ ચીવરાદીનં કપ્પિયભણ્ડાનં વસેન અનેકવિધં. તેનેવસ્સ પદભાજને ચીવરં આદિં કત્વા દસિકસુત્તપરિયોસાનં કપ્પિયભણ્ડમેવ દસ્સિતં. અકપ્પિયભણ્ડપરિવત્તનઞ્હિ કયવિક્કયસઙ્ગહં ન ગચ્છતિ. કયવિક્કયન્તિ કયઞ્ચેવ વિક્કયઞ્ચ. ‘‘ઇમિના ઇમં દેહી’’તિઆદિના હિ નયેન પરસ્સ કપ્પિયભણ્ડં ગણ્હન્તો કયં સમાપજ્જતિ, અત્તનો કપ્પિયભણ્ડં દેન્તો વિક્કયં.

૫૯૫. અજ્ઝાચરતીતિ અભિભવિત્વા ચરતિ, વીતિક્કમવાચં ભાસતીતિ અત્થો. યતો કયિતઞ્ચ હોતિ વિક્કયિતઞ્ચાતિ યદા કયિતઞ્ચ હોતિ પરભણ્ડં અત્તનો હત્થગતં કરોન્તેન, વિક્કીતઞ્ચ અત્તનો ભણ્ડં પરહત્થગતં કરોન્તેન. ‘‘ઇમિના ઇમ’’ન્તિઆદિવચનાનુરૂપતો પન પાઠે પઠમં અત્તનો ભણ્ડં દસ્સિતં.

નિસ્સજ્જિતબ્બન્તિ એવં પરસ્સ હત્થતો કયવસેન ગહિતકપ્પિયભણ્ડં નિસ્સજ્જિતબ્બં. અયઞ્હિ કયવિક્કયો ઠપેત્વા પઞ્ચ સહધમ્મિકે અવસેસેહિ ગિહિપબ્બજિતેહિ અન્તમસો માતાપિતૂહિપિ સદ્ધિં ન વટ્ટતિ.

તત્રાયં વિનિચ્છયો – વત્થેન વા વત્થં હોતુ ભત્તેન વા ભત્તં, યં કિઞ્ચિ કપ્પિયં ‘‘ઇમિના ઇમં દેહી’’તિ વદતિ, દુક્કટં. એવં વત્વા માતુયાપિ અત્તનો ભણ્ડં દેતિ, દુક્કટં. ‘‘ઇમિના ઇમં દેહી’’તિ વુત્તો વા ‘‘ઇમં દેહિ, ઇમં તે દસ્સામી’’તિ વત્વા વા માતુયાપિ ભણ્ડં અત્તના ગણ્હાતિ, દુક્કટં. અત્તનો ભણ્ડે પરહત્થં પરભણ્ડે ચ અત્તનો હત્થં સમ્પત્તે નિસ્સગ્ગિયં. માતરં પન પિતરં વા ‘‘ઇમં દેહી’’તિ વદતો વિઞ્ઞત્તિ ન હોતિ. ‘‘ઇમં ગણ્હાહી’’તિ વદતો સદ્ધાદેય્યવિનિપાતનં ન હોતિ. અઞ્ઞાતકં ‘‘ઇમં દેહી’’તિ વદતો વિઞ્ઞત્તિ હોતિ. ‘‘ઇમં ગણ્હાહી’’તિ વદતો સદ્ધાદેય્યવિનિપાતનં હોતિ. ‘‘ઇમિના ઇમં દેહી’’તિ કયવિક્કયં આપજ્જતો નિસ્સગ્ગિયં. તસ્મા કપ્પિયભણ્ડં પરિવત્તેન્તેન માતાપિતૂહિપિ સદ્ધિં કયવિક્કયં અઞ્ઞાતકેહિ સદ્ધિં તિસ્સો આપત્તિયો મોચેન્તેન પરિવત્તેતબ્બં.

તત્રાયં પરિવત્તનવિધિ – ભિક્ખુસ્સ પાથેય્યતણ્ડુલા હોન્તિ, સો અન્તરામગ્ગે ભત્તહત્થં પુરિસં દિસ્વા ‘‘અમ્હાકં તણ્ડુલા અત્થિ, ન ચ નો ઇમેહિ અત્થો, ભત્તેન પન અત્થો’’તિ વદતિ. પુરિસો તણ્ડુલે ગહેત્વા ભત્તં દેતિ, વટ્ટતિ. તિસ્સોપિ આપત્તિયો ન હોન્તિ. અન્તમસો નિમિત્તકમ્મમત્તમ્પિ ન હોતિ. કસ્મા? મૂલસ્સ અત્થિતાય. પરતો ચ વુત્તમેવ ‘‘ઇદં અમ્હાકં અત્થિ, અમ્હાકઞ્ચ ઇમિના ચ ઇમિના ચ અત્થોતિ ભણતી’’તિ. યો પન એવં અકત્વા ‘‘ઇમિના ઇમં દેહી’’તિ પરિવત્તેતિ; યથાવત્થુકમેવ. વિઘાસાદં દિસ્વા ‘‘ઇમં ઓદનં ભુઞ્જિત્વા, રજનં વા દારૂનિ વા આહરા’’તિ વદતિ, રજનછલ્લિગણનાય દારુગણનાય ચ નિસ્સગ્ગિયાનિ હોન્તિ. ‘‘ઇમં ઓદનં ભુઞ્જિત્વા ઇદં નામ કરોથા’’તિ દન્તકારાદીહિ સિપ્પિકેહિ ધમકરણાદીસુ તં તં પરિક્ખારં કારેતિ, રજકેહિ વા વત્થં ધોવાપેતિ; યથાવત્થુકમેવ. ન્હાપિતેન કેસે છિન્દાપેતિ, કમ્મકારેહિ નવકમ્મં કારેતિ; યથાવત્થુકમેવ. સચે પન ‘‘ઇદં ભત્તં ભુઞ્જિત્વા ઇદં કરોથા’’તિ ન વદતિ ‘‘ઇદં ભત્તં ભુઞ્જ ભુત્તોસિ ભુઞ્જિસ્સસિ, ઇદં નામ કરોહી’’તિ વદતિ, વટ્ટતિ. એત્થ ચ કિઞ્ચાપિ વત્થધોવને વા કેસચ્છેદને વા ભૂમિસોધનાદિનવકમ્મે વા પરભણ્ડં અત્તનો હત્થગતં નિસ્સજ્જિતબ્બં નામ નત્થિ. મહાઅટ્ઠકથાયં પન દળ્હં કત્વા વુત્તત્તા ન સક્કા એતં પટિક્ખિપિતું, તસ્મા યથા નિસ્સગ્ગિયવત્થુમ્હિ પરિભુત્તે વા નટ્ઠે વા પાચિત્તિયં દેસેતિ, એવમિધાપિ દેસેતબ્બં.

૫૯૬. કયવિક્કયે કયવિક્કયસઞ્ઞીતિઆદિમ્હિ યો કયવિક્કયં સમાપજ્જતિ, સો તસ્મિં કયવિક્કયસઞ્ઞી વા ભવતુ વેમતિકો વા, ન કયવિક્કયસઞ્ઞી વા નિસ્સગ્ગિયપાચિત્તિયમેવ. ચૂળત્તિકે દ્વીસુ પદેસુ દુક્કટમેવાતિ એવમત્થો દટ્ઠબ્બો.

૫૯૭. અગ્ઘં પુચ્છતીતિ ‘‘અયં તવ પત્તો કિં અગ્ઘતી’’તિ પુચ્છતિ. ‘‘ઇદં નામા’’તિ વુત્તે પન સચે તસ્સ કપ્પિયભણ્ડં મહગ્ઘં હોતિ, એવઞ્ચ નં પટિવદતિ ‘‘ઉપાસક, મમ ઇદં વત્થુ મહગ્ઘં, તવ પત્તં અઞ્ઞસ્સ દેહી’’તિ. તં સુત્વા ઇતરો ‘‘અઞ્ઞં થાલકમ્પિ દસ્સામી’’તિ વદતિ ગણ્હિતું વટ્ટતિ, ‘‘ઇદં અમ્હાકં અત્થી’’તિ વુત્તલક્ખણે પતતિ. સચે સો પત્તો મહગ્ઘો, ભિક્ખુનો વત્થુ અપ્પગ્ઘં, પત્તસામિકો ચસ્સ અપ્પગ્ઘભાવં ન જાનાતિ, પત્તો ન ગહેતબ્બો, ‘‘મમ વત્થુ અપ્પગ્ઘ’’ન્તિ આચિક્ખિતબ્બં. મહગ્ઘભાવં ઞત્વા વઞ્ચેત્વા ગણ્હન્તો હિ ગહિતભણ્ડં અગ્ઘાપેત્વા કારેતબ્બતં આપજ્જતિ. સચે પત્તસામિકો ‘‘હોતુ, ભન્તે, સેસં મમ પુઞ્ઞં ભવિસ્સતી’’તિ દેતિ, વટ્ટતિ.

કપ્પિયકારકસ્સ આચિક્ખતીતિ યસ્સ હત્થતો ભણ્ડં ગણ્હાતિ, તં ઠપેત્વા અઞ્ઞં અન્તમસો તસ્સ પુત્તભાતિકમ્પિ કપ્પિયકારકં કત્વા ‘‘ઇમિના ઇમં નામ ગહેત્વા દેહી’’તિ આચિક્ખતિ. સો ચે છેકો હોતિ, પુનપ્પુનં અપનેત્વા વિવદિત્વા ગણ્હાતિ, તુણ્હીભૂતેન ઠાતબ્બં. નો ચે છેકો હોતિ, ન જાનાતિ ગહેતું, વાણિજકો તં વઞ્ચેતિ, ‘‘મા ગણ્હા’’તિ વત્તબ્બો.

ઇદં અમ્હાકન્તિઆદિમ્હિ ‘‘ઇદં પટિગ્ગહિતં તેલં વા સપ્પિ વા અમ્હાકં અત્થિ, અમ્હાકઞ્ચ અઞ્ઞેન અપ્પટિગ્ગહિતકેન અત્થો’’તિ ભણતિ. સચે સો તં ગહેત્વા અઞ્ઞં દેતિ, પઠમં અત્તનો તેલં ન મિનાપેતબ્બં. કસ્મા? નાળિયઞ્હિ અવસિટ્ઠતેલં હોતિ, તં પચ્છા મિનન્તસ્સ અપ્પટિગ્ગહિતકં દૂસેય્યાતિ. સેસં ઉત્તાનમેવ.

છસમુટ્ઠાનં, કિરિયં, નોસઞ્ઞાવિમોક્ખં, અચિત્તકં, પણ્ણત્તિવજ્જં, કાયકમ્મવચીકમ્મં, તિચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

કયવિક્કયસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

નિટ્ઠિતો કોસિયવગ્ગો દુતિયો.