૧. સીવકસુત્તવણ્ણના

૨૬૯. તતિયવગ્ગસ્સ પઠમે મોળિયસીવકોતિ સીવકોતિ તસ્સ નામં. ચૂળા પનસ્સ અત્થિ, તસ્મા મોળિયસીવકોતિ વુચ્ચતિ. પરિબ્બાજકોતિ છન્નપરિબ્બાજકો. પિત્તસમુટ્ઠાનાનીતિ પિત્તપચ્ચયાનિ. વેદયિતાનીતિ વેદના. તત્થ પિત્તપચ્ચયા તિસ્સો વેદના ઉપ્પજ્જન્તિ. કથં? એકચ્ચો હિ ‘‘પિત્તં મે કુપિતં દુજ્જાનં ખો પન જીવિત’’ન્તિ દાનં દેતિ, સીલં સમાદિયતિ ઉપોસથકમ્મં કરોતિ, એવમસ્સ કુસલવેદના ઉપ્પજ્જતિ. એકચ્ચો ‘‘પિત્તભેસજ્જં કરિસ્સામી’’તિ પાણં હનતિ, અદિન્નં આદિયતિ, મુસા ભણતિ, દસ દુસ્સીલ્યકમ્માનિ કરોતિ, એવમસ્સ અકુસલવેદના ઉપ્પજ્જતિ. એકચ્ચો ‘‘એત્તકેનપિ મે ભેસજ્જકરણેન પિત્તં ન વૂપસમ્મતિ, અલં યં હોતિ. તં હોતૂ’’તિ મજ્ઝત્તો કાયિકવેદનં અધિવાસેન્તો નિપજ્જતિ, એવં અસ્સ અબ્યાકતવેદના ઉપ્પજ્જતિ.

સામમ્પિ ખો એતન્તિ તં તં પિત્તવિકારં દિસ્વા અત્તનાપિ એતં વેદિતબ્બં. સચ્ચસમ્મતન્તિ ભૂતસમ્મતં. લોકોપિ હિસ્સ સરીરે સબલવણ્ણતાદિપિત્તવિકારં દિસ્વા ‘‘પિત્તમસ્સ કુપિત’’ન્તિ જાનાતિ. તસ્માતિ યસ્મા સામઞ્ચ વિદિતં લોકસ્સ ચ સચ્ચસમ્મતં અતિધાવન્તિ, તસ્મા. સેમ્હસમુટ્ઠાનાદીસુપિ એસેવ નયો. એત્થ પન સન્નિપાતિકાનીતિ તિણ્ણમ્પિ પિત્તાદીનં કોપેન સમુટ્ઠિતાનિ. ઉતુપરિણામજાનીતિ વિસભાગઉતુતો જાતાનિ. જઙ્ગલદેસવાસીનઞ્હિ અનુપદેસે વસન્તાનં વિસભાગો ઉતુ ઉપ્પજ્જતિ, અનુપદેસવાસીનઞ્ચ જઙ્ગલદેસેતિ એવં મલયસમુદ્દતીરાદિવસેનાપિ ઉતુવિસભાગતા ઉપ્પજ્જતિયેવ. તતો જાતાતિ ઉતુપરિણામજાતાનિ નામ.

વિસમપરિહારજાનીતિ મહાભારવહનસુધાકોટ્ટનાદિતો વા અવેલાય ચરન્તસ્સ સપ્પડંસકૂપપાતાદિતો વા વિસમપરિહારતો જાતાનિ. ઓપક્કમિકાનીતિ ‘‘અયં ચોરો વા પારદારિકો વા’’તિ ગહેત્વા જણ્ણુકકપ્પરમુગ્ગરાદીહિ નિપ્પોથનઉપક્કમં પચ્ચયં કત્વા ઉપ્પન્નાનિ. એતં બહિ ઉપક્કમં લભિત્વા કોચિ વુત્તનયેનેવ કુસલં કરોતિ, કોચિ અકુસલં, કોચિ અધિવાસેન્તો નિપજ્જતિ. કમ્મવિપાકજાનીતિ કેવલં કમ્મવિપાકતો, જાતાનિ. તેસુપિ હિ ઉપ્પન્નેસુ વુત્તનયેનેવ કોચિ કુસલં કરોતિ, કોચિ અકુસલં, કોચિ અધિવાસેન્તો નિપજ્જતિ. એવં સબ્બવારેસુ તિવિધાવ વેદના હોન્તિ.

તત્થ પુરિમેહિ સત્તહિ કારણેહિ ઉપ્પન્ના સારીરિકા વેદના સક્કા પટિબાહિતું, કમ્મવિપાકજાનં પન સબ્બભેસજ્જાનિપિ સબ્બપરિત્તાનિપિ નાલં પટિઘાતાય. ઇમસ્મિં સુત્તે લોકવોહારો નામ કથિતોતિ.