૧. સત્તજટિલસુત્તવણ્ણના

૧૨૨. દુતિયવગ્ગસ્સ પઠમે પુબ્બારામે મિગારમાતુપાસાદેતિ પુબ્બારામસઙ્ખાતે વિહારે મિગારમાતુયા પાસાદે. તત્રાયં અનુપુબ્બિકથા – અતીતે સતસહસ્સકપ્પમત્થકે એકા ઉપાસિકા પદુમુત્તરં ભગવન્તં નિમન્તેત્વા બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ સતસહસ્સદાનં દત્વા ભગવતો પાદમૂલે નિપજ્જિત્વા – ‘‘અનાગતે તુમ્હાદિસસ્સ બુદ્ધસ્સ અગ્ગુપટ્ઠાયિકા હોમી’’તિ પત્થનં અકાસિ. સા કપ્પસતસહસ્સં દેવેસુ ચ મનુસ્સેસુ ચ સંસરિત્વા અમ્હાકં ભગવતો કાલે ભદ્દિયનગરે મેણ્ડકપુત્તસ્સ ધનઞ્ચયસેટ્ઠિનો ગેહે સુમનદેવિયા કુચ્છિસ્મિં પટિસન્ધિં ગણ્હિ. જાતકાલે ચસ્સા વિસાખાતિ નામં અકંસુ. સા યદા ભગવા ભદ્દિયનગરં અગમાસિ, તદા પઞ્ચહિ દારિકાસતેહિ સદ્ધિં ભગવતો પચ્ચુગ્ગમનં ગતા પઠમદસ્સનમ્હિયેવ સોતાપન્ના અહોસિ. અપરભાગે સાવત્થિયં મિગારસેટ્ઠિપુત્તસ્સ પુણ્ણવડ્ઢનકુમારસ્સ ગેહં ગતા. તત્થ નં મિગારસેટ્ઠિ માતિટ્ઠાને ઠપેસિ, તસ્મા મિગારમાતાતિ વુચ્ચતિ. તાય કારિતે પાસાદે.

બહિ દ્વારકોટ્ઠકેતિ પાસાદદ્વારકોટ્ઠકસ્સ બહિ, ન વિહારદ્વારકોટ્ઠકસ્સ. સો કિર પાસાદો લોહપાસાદો વિય સમન્તા ચતુદ્વારકોટ્ઠકયુત્તેન પાકારેન પરિક્ખિત્તો. તેસુ પાચીનદ્વારકોટ્ઠકસ્સ બહિ પાસાદચ્છાયાયં પાચીનલોકધાતું ઓલોકેન્તો પઞ્ઞત્તે વરબુદ્ધાસને નિસિન્નો હોતિ.

પરૂળ્હકચ્છનખલોમાતિ પરૂળ્હકચ્છા પરૂળ્હનખા પરૂળ્હલોમા, કચ્છાદીસુ દીઘલોમા દીઘનખા ચાતિ અત્થો. ખારિવિવિધન્તિ વિવિધખારિં નાનપ્પકારકં પબ્બજિતપરિક્ખારભણ્ડકં. અવિદૂરે અતિક્કમન્તીતિ અવિદૂરમગ્ગેન નગરં પવિસન્તિ. રાજાહં, ભન્તેતિ અહં, ભન્તે, રાજા પસેનદિ કોસલો, મય્હં નામં તુમ્હે જાનાથાતિ. કસ્મા પન રાજા લોકે અગ્ગપુગ્ગલસ્સ સન્તિકે નિસિન્નો એવરૂપાનં નગ્ગભોગ્ગનિસ્સિરિકાનં અઞ્જલિં પગ્ગણ્હાતીતિ. સઙ્ગણ્હનત્થાય. એવં હિસ્સ અહોસિ – ‘‘સચાહં એત્તકમ્પિ એતેસં ન કરિસ્સામિ, ‘મયં પુત્તદારં પહાય એતસ્સત્થાય દુબ્ભોજનદુક્ખસેય્યાદીનિ અનુભોમ, અયં અમ્હાકં અઞ્જલિમત્તમ્પિ ન કરોતી’તિ અત્તના દિટ્ઠં સુતં પટિચ્છાદેત્વા ન કથેય્યું. એવં કતે પન અનિગૂહિત્વા કથેસ્સન્તી’’તિ. તસ્મા એવમકાસિ. અપિચ સત્થુ અજ્ઝાસયજાનનત્થં એવમકાસિ.

કાસિકચન્દનન્તિ સણ્હચન્દનં. માલાગન્ધવિલેપનન્તિ વણ્ણગન્ધત્થાય માલં, સુગન્ધભાવત્થાય ગન્ધં, વણ્ણગન્ધત્થાય વિલેપનઞ્ચ ધારેન્તેન.

સંવાસેનાતિ સહવાસેન. સીલં વેદિતબ્બન્તિ અયં સુસીલો વા દુસ્સીલો વાતિ સંવસન્તેન ઉપસઙ્કમન્તેન જાનિતબ્બો. તઞ્ચ ખો દીઘેન અદ્ધુના ન ઇત્તરન્તિ તઞ્ચ સીલં દીઘેન કાલેન વેદિતબ્બં, ન ઇત્તરેન. દ્વીહતીહઞ્હિ સંયતાકારો ચ સંવુતિન્દ્રિયાકારો ચ ન સક્કા દસ્સેતું. મનસિકરોતાતિ સીલમસ્સ પરિગ્ગહેસ્સામીતિ મનસિકરોન્તેન પચ્ચવેક્ખન્તેનેવ સક્કા જાનિતું, ન ઇતરેન. પઞ્ઞવતાતિ તમ્પિ સપ્પઞ્ઞેનેવ પણ્ડિતેન. બાલો હિ મનસિકરોન્તોપિ જાનિતું ન સક્કોતિ.

સંવોહારેનાતિ કથનેન.

‘‘યો હિ કોચિ મનુસ્સેસુ, વોહારં ઉપજીવતિ;

એવં વાસેટ્ઠ જાનાહિ, વાણિજો સો ન બ્રાહ્મણો’’તિ. (મ. નિ. ૨.૪૫૭) –

એત્થ હિ બ્યવહારો વોહારો નામ. ‘‘ચત્તારો અરિયવોહારા ચત્તારો અનરિયવોહારા’’તિ (દી. નિ. ૩.૩૧૩) એત્થ ચેતના. ‘‘સઙ્ખા સમઞ્ઞા પઞ્ઞત્તિ વોહારો’’તિ (ધ. સ. ૧૩૧૩-૧૩૧૫) એત્થ પઞ્ઞત્તિ. ‘‘વોહારમત્તેન સો વોહરેય્યા’’તિ (સં. નિ. ૧.૨૫) એત્થ કથા વોહારો. ઇધાપિ એસોવ અધિપ્પેતો. એકચ્ચસ્સ હિ સમ્મુખા કથા પરમ્મુખાય કથાય ન સમેતિ, પરમ્મુખા કથા ચ સમ્મુખાય કથાય, તથા પુરિમકથા ચ પચ્છિમકથાય, પચ્છિમકથા ચ પુરિમકથાય. સો કથેન્તેનેવ સક્કા જાનિતું ‘‘અસુચિ એસો પુગ્ગલો’’તિ. સુચિસીલસ્સ પન પુરિમં પચ્છિમેન, પચ્છિમઞ્ચ પુરિમેન સમેતિ, સમ્મુખાકથિતં પરમ્મુખાકથિતેન, પરમ્મુખાકથિતઞ્ચ સમ્મુખાકથિતેન, તસ્મા કથેન્તેન સક્કા સુચિભાવો જાનિતુન્તિ પકાસેન્તો એવમાહ.

થામોતિ ઞાણથામો. યસ્સ હિ ઞાણથામો નત્થિ, સો ઉપ્પન્નેસુ ઉપદ્દવેસુ ગહેતબ્બગ્ગહણં કતબ્બકિચ્ચં અપસ્સન્તો અદ્વારઘરં પવિટ્ઠો વિય ચરતિ. તેનાહ આપદાસુ ખો, મહારાજ, થામો વેદિતબ્બોતિ. સાકચ્છાયાતિ સંકથાય. દુપ્પઞ્ઞસ્સ હિ કથા ઉદકે ગેણ્ડુ વિય ઉપ્પલવતિ, પઞ્ઞવતો કથેન્તસ્સ પટિભાનં અનન્તરં હોતિ. ઉદકવિપ્ફન્દિતેનેવ હિ મચ્છો ખુદ્દકો વા મહન્તો વાતિ ઞાયતિ. ઓચરકાતિ હેટ્ઠાચરકા. ચરા હિ પબ્બતમત્થકેન ચરન્તાપિ હેટ્ઠા – ચરકાવ હોન્તિ. ઓચરિત્વાતિ અવચરિત્વા વીમંસિત્વા, તં તં પવત્તિં ઞત્વાતિ અત્થો. રજોજલ્લન્તિ રજઞ્ચ જલ્લઞ્ચ. વણ્ણરૂપેનાતિ વણ્ણસણ્ઠાનેન. ઇત્તરદસ્સનેનાતિ લહુકદસ્સનેન. વિયઞ્જનેનાતિ પરિક્ખારભણ્ડકેન. પતિરૂપકો મત્તિકાકુણ્ડલોવાતિ સુવણ્ણકુણ્ડલપતિરૂપકો મત્તિકાકુણ્ડલોવ. લોહડ્ઢમાસોતિ લોહડ્ઢમાસકો. પઠમં.