૨. દુતિયવગ્ગો

૧. સત્તજટિલસુત્તવણ્ણના

૧૨૨. દુતિયવગ્ગસ્સ પઠમે પુબ્બારામે મિગારમાતુપાસાદેતિ પુબ્બારામસઙ્ખાતે વિહારે મિગારમાતુયા પાસાદે. તત્રાયં અનુપુબ્બિકથા – અતીતે સતસહસ્સકપ્પમત્થકે એકા ઉપાસિકા પદુમુત્તરં ભગવન્તં નિમન્તેત્વા બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ સતસહસ્સદાનં દત્વા ભગવતો પાદમૂલે નિપજ્જિત્વા – ‘‘અનાગતે તુમ્હાદિસસ્સ બુદ્ધસ્સ અગ્ગુપટ્ઠાયિકા હોમી’’તિ પત્થનં અકાસિ. સા કપ્પસતસહસ્સં દેવેસુ ચ મનુસ્સેસુ ચ સંસરિત્વા અમ્હાકં ભગવતો કાલે ભદ્દિયનગરે મેણ્ડકપુત્તસ્સ ધનઞ્ચયસેટ્ઠિનો ગેહે સુમનદેવિયા કુચ્છિસ્મિં પટિસન્ધિં ગણ્હિ. જાતકાલે ચસ્સા વિસાખાતિ નામં અકંસુ. સા યદા ભગવા ભદ્દિયનગરં અગમાસિ, તદા પઞ્ચહિ દારિકાસતેહિ સદ્ધિં ભગવતો પચ્ચુગ્ગમનં ગતા પઠમદસ્સનમ્હિયેવ સોતાપન્ના અહોસિ. અપરભાગે સાવત્થિયં મિગારસેટ્ઠિપુત્તસ્સ પુણ્ણવડ્ઢનકુમારસ્સ ગેહં ગતા. તત્થ નં મિગારસેટ્ઠિ માતિટ્ઠાને ઠપેસિ, તસ્મા મિગારમાતાતિ વુચ્ચતિ. તાય કારિતે પાસાદે.

બહિ દ્વારકોટ્ઠકેતિ પાસાદદ્વારકોટ્ઠકસ્સ બહિ, ન વિહારદ્વારકોટ્ઠકસ્સ. સો કિર પાસાદો લોહપાસાદો વિય સમન્તા ચતુદ્વારકોટ્ઠકયુત્તેન પાકારેન પરિક્ખિત્તો. તેસુ પાચીનદ્વારકોટ્ઠકસ્સ બહિ પાસાદચ્છાયાયં પાચીનલોકધાતું ઓલોકેન્તો પઞ્ઞત્તે વરબુદ્ધાસને નિસિન્નો હોતિ.

પરૂળ્હકચ્છનખલોમાતિ પરૂળ્હકચ્છા પરૂળ્હનખા પરૂળ્હલોમા, કચ્છાદીસુ દીઘલોમા દીઘનખા ચાતિ અત્થો. ખારિવિવિધન્તિ વિવિધખારિં નાનપ્પકારકં પબ્બજિતપરિક્ખારભણ્ડકં. અવિદૂરે અતિક્કમન્તીતિ અવિદૂરમગ્ગેન નગરં પવિસન્તિ. રાજાહં, ભન્તેતિ અહં, ભન્તે, રાજા પસેનદિ કોસલો, મય્હં નામં તુમ્હે જાનાથાતિ. કસ્મા પન રાજા લોકે અગ્ગપુગ્ગલસ્સ સન્તિકે નિસિન્નો એવરૂપાનં નગ્ગભોગ્ગનિસ્સિરિકાનં અઞ્જલિં પગ્ગણ્હાતીતિ. સઙ્ગણ્હનત્થાય. એવં હિસ્સ અહોસિ – ‘‘સચાહં એત્તકમ્પિ એતેસં ન કરિસ્સામિ, ‘મયં પુત્તદારં પહાય એતસ્સત્થાય દુબ્ભોજનદુક્ખસેય્યાદીનિ અનુભોમ, અયં અમ્હાકં અઞ્જલિમત્તમ્પિ ન કરોતી’તિ અત્તના દિટ્ઠં સુતં પટિચ્છાદેત્વા ન કથેય્યું. એવં કતે પન અનિગૂહિત્વા કથેસ્સન્તી’’તિ. તસ્મા એવમકાસિ. અપિચ સત્થુ અજ્ઝાસયજાનનત્થં એવમકાસિ.

કાસિકચન્દનન્તિ સણ્હચન્દનં. માલાગન્ધવિલેપનન્તિ વણ્ણગન્ધત્થાય માલં, સુગન્ધભાવત્થાય ગન્ધં, વણ્ણગન્ધત્થાય વિલેપનઞ્ચ ધારેન્તેન.

સંવાસેનાતિ સહવાસેન. સીલં વેદિતબ્બન્તિ અયં સુસીલો વા દુસ્સીલો વાતિ સંવસન્તેન ઉપસઙ્કમન્તેન જાનિતબ્બો. તઞ્ચ ખો દીઘેન અદ્ધુના ન ઇત્તરન્તિ તઞ્ચ સીલં દીઘેન કાલેન વેદિતબ્બં, ન ઇત્તરેન. દ્વીહતીહઞ્હિ સંયતાકારો ચ સંવુતિન્દ્રિયાકારો ચ ન સક્કા દસ્સેતું. મનસિકરોતાતિ સીલમસ્સ પરિગ્ગહેસ્સામીતિ મનસિકરોન્તેન પચ્ચવેક્ખન્તેનેવ સક્કા જાનિતું, ન ઇતરેન. પઞ્ઞવતાતિ તમ્પિ સપ્પઞ્ઞેનેવ પણ્ડિતેન. બાલો હિ મનસિકરોન્તોપિ જાનિતું ન સક્કોતિ.

સંવોહારેનાતિ કથનેન.

‘‘યો હિ કોચિ મનુસ્સેસુ, વોહારં ઉપજીવતિ;

એવં વાસેટ્ઠ જાનાહિ, વાણિજો સો ન બ્રાહ્મણો’’તિ. (મ. નિ. ૨.૪૫૭) –

એત્થ હિ બ્યવહારો વોહારો નામ. ‘‘ચત્તારો અરિયવોહારા ચત્તારો અનરિયવોહારા’’તિ (દી. નિ. ૩.૩૧૩) એત્થ ચેતના. ‘‘સઙ્ખા સમઞ્ઞા પઞ્ઞત્તિ વોહારો’’તિ (ધ. સ. ૧૩૧૩-૧૩૧૫) એત્થ પઞ્ઞત્તિ. ‘‘વોહારમત્તેન સો વોહરેય્યા’’તિ (સં. નિ. ૧.૨૫) એત્થ કથા વોહારો. ઇધાપિ એસોવ અધિપ્પેતો. એકચ્ચસ્સ હિ સમ્મુખા કથા પરમ્મુખાય કથાય ન સમેતિ, પરમ્મુખા કથા ચ સમ્મુખાય કથાય, તથા પુરિમકથા ચ પચ્છિમકથાય, પચ્છિમકથા ચ પુરિમકથાય. સો કથેન્તેનેવ સક્કા જાનિતું ‘‘અસુચિ એસો પુગ્ગલો’’તિ. સુચિસીલસ્સ પન પુરિમં પચ્છિમેન, પચ્છિમઞ્ચ પુરિમેન સમેતિ, સમ્મુખાકથિતં પરમ્મુખાકથિતેન, પરમ્મુખાકથિતઞ્ચ સમ્મુખાકથિતેન, તસ્મા કથેન્તેન સક્કા સુચિભાવો જાનિતુન્તિ પકાસેન્તો એવમાહ.

થામોતિ ઞાણથામો. યસ્સ હિ ઞાણથામો નત્થિ, સો ઉપ્પન્નેસુ ઉપદ્દવેસુ ગહેતબ્બગ્ગહણં કતબ્બકિચ્ચં અપસ્સન્તો અદ્વારઘરં પવિટ્ઠો વિય ચરતિ. તેનાહ આપદાસુ ખો, મહારાજ, થામો વેદિતબ્બોતિ. સાકચ્છાયાતિ સંકથાય. દુપ્પઞ્ઞસ્સ હિ કથા ઉદકે ગેણ્ડુ વિય ઉપ્પલવતિ, પઞ્ઞવતો કથેન્તસ્સ પટિભાનં અનન્તરં હોતિ. ઉદકવિપ્ફન્દિતેનેવ હિ મચ્છો ખુદ્દકો વા મહન્તો વાતિ ઞાયતિ. ઓચરકાતિ હેટ્ઠાચરકા. ચરા હિ પબ્બતમત્થકેન ચરન્તાપિ હેટ્ઠા – ચરકાવ હોન્તિ. ઓચરિત્વાતિ અવચરિત્વા વીમંસિત્વા, તં તં પવત્તિં ઞત્વાતિ અત્થો. રજોજલ્લન્તિ રજઞ્ચ જલ્લઞ્ચ. વણ્ણરૂપેનાતિ વણ્ણસણ્ઠાનેન. ઇત્તરદસ્સનેનાતિ લહુકદસ્સનેન. વિયઞ્જનેનાતિ પરિક્ખારભણ્ડકેન. પતિરૂપકો મત્તિકાકુણ્ડલોવાતિ સુવણ્ણકુણ્ડલપતિરૂપકો મત્તિકાકુણ્ડલોવ. લોહડ્ઢમાસોતિ લોહડ્ઢમાસકો. પઠમં.

૨. પઞ્ચરાજસુત્તવણ્ણના

૧૨૩. દુતિયે રૂપાતિ નીલપીતાદિભેદં રૂપારમ્મણં. કામાનં અગ્ગન્તિ એતં કામાનં ઉત્તમં સેટ્ઠન્તિ રૂપગરુકો આહ. સેસેસુપિ એસેવ નયો. યતોતિ યદા. મનાપપરિયન્તન્તિ મનાપનિપ્ફત્તિકં મનાપકોટિકં. તત્થ દ્વે મનાપાનિ પુગ્ગલમનાપં સમ્મુતિમનાપઞ્ચ. પુગ્ગલમનાપં નામ યં એકસ્સ પુગ્ગલસ્સ ઇટ્ઠં કન્તં હોતિ, તદેવ અઞ્ઞસ્સ અનિટ્ઠં અકન્તં. પચ્ચન્તવાસીનઞ્હિ ગણ્ડુપ્પાદાપિ ઇટ્ઠા હોન્તિ કન્તા મનાપા, મજ્ઝિમદેસવાસીનં અતિજેગુચ્છા. તેસઞ્ચ મોરમંસાદીનિ ઇટ્ઠાનિ હોન્તિ, ઇતરેસં તાનિ અતિજેગુચ્છાનિ. ઇદં પુગ્ગલમનાપં. ઇતરં સમ્મુતિમનાપં.

ઇટ્ઠાનિટ્ઠારમ્મણં નામ લોકે પટિવિભત્તં નત્થિ, વિભજિત્વા પન દસ્સેતબ્બં. વિભજન્તેન ચ ન અતિઇસ્સરાનં મહાસમ્મતમહાસુદસ્સનધમ્માસોકાદીનં વસેન વિભજિતબ્બં. તેસઞ્હિ દિપ્પકપ્પમ્પિ આરમ્મણં અમનાપં ઉપટ્ઠાતિ. અતિદુગ્ગતાનં દુલ્લભન્નપાનાનં વસેનપિ ન વિભજિતબ્બં. તેસઞ્હિ કણાજકભત્તસિત્થાનિપિ પૂતિમંસસ્સ રસોપિ અતિમધુરો અમતસદિસો હોતિ. મજ્ઝિમાનં પન ગણકમહામત્તસેટ્ઠિ કુટુમ્બિકવાણિજાદીનં કાલેન ઇટ્ઠં કાલેન અનિટ્ઠં લભમાનાનં વસેન વિભજિતબ્બં. તઞ્ચ પનેતં આરમ્મણં જવનં પરિચ્છિન્દિતું ન સક્કોતિ. જવનઞ્હિ ઇટ્ઠેપિ રજ્જતિ અનિટ્ઠેપિ, ઇટ્ઠેપિ દુસ્સતિ અનિટ્ઠેપિ. એકન્તતો પન વિપાકચિત્તં ઇટ્ઠાનિટ્ઠં પરિચ્છિન્દતિ. કિઞ્ચાપિ હિ મિચ્છાદિટ્ઠિકા બુદ્ધં વા સઙ્ઘં વા મહાચેતિયાદીનિ વા ઉળારાનિ આરમ્મણાનિ દિસ્વા અક્ખીનિ પિદહન્તિ દોમનસ્સં આપજ્જન્તિ, ધમ્મસદ્દં સુત્વા કણ્ણે થકેન્તિ, ચક્ખુવિઞ્ઞાણસોતવિઞ્ઞાણાનિ પન તેસં કુસલવિપાકાનેવ હોન્તિ. કિઞ્ચાપિ ગૂથસૂકરાદયો ગૂથગન્ધં ઘાયિત્વા ખાદિતું લભિસ્સામાતિ સોમનસ્સજાતા હોન્તિ, ગૂથદસ્સને પન નેસં ચક્ખુવિઞ્ઞાણં, તસ્સ ગન્ધઘાયને ઘાનવિઞ્ઞાણં, રસસાયને જિવ્હાવિઞ્ઞાણઞ્ચ અકુસલવિપાકમેવ હોતિ. ભગવા પન પુગ્ગલમનાપતં સન્ધાય તે ચ, મહારાજ, રૂપાતિઆદિમાહ.

ચન્દનઙ્ગલિકોતિ ઇદં તસ્સ ઉપાસકસ્સ નામં. પટિભાતિ મં ભગવાતિ ભગવા મય્હં એકં કારણં ઉપટ્ઠાતિ પઞ્ઞાયતિ. તસ્સ તે પઞ્ચ રાજાનો આમુત્તમણિકુણ્ડલે સજ્જિતાય આપાનભૂમિયા નિસિન્નવસેનેવ મહતા રાજાનુભાવેન પરમેન ઇસ્સરિયવિભવેન આગન્ત્વાપિ દસબલસ્સ સન્તિકે ઠિતકાલતો પટ્ઠાય દિવા પદીપે વિય ઉદકાભિસિત્તે અઙ્ગારે વિય સૂરિયુટ્ઠાને ખજ્જોપનકે વિય ચ હતપ્પભે હતસોભે તં તથાગતઞ્ચ તેહિ સતગુણેન સહસ્સગુણેન વિરોચમાનં દિસ્વા, ‘‘મહન્તા વત ભો બુદ્ધા નામા’’તિ પટિભાનં ઉદપાદિ. તસ્મા એવમાહ.

કોકનદન્તિ પદુમસ્સેવેતં વેવચનં. પાતોતિ કાલસ્સેવ. સિયાતિ ભવેય્ય. અવીતગન્ધન્તિ અવિગતગન્ધં. અઙ્ગીરસન્તિ સમ્માસમ્બુદ્ધં. ભગવતો હિ અઙ્ગતો રસ્મિયો નિક્ખમન્તિ, તસ્મા અઙ્ગીરસોતિ વુચ્ચતિ. યથા કોકનદસઙ્ખાતં પદુમં પાતોવ ફુલ્લં અવીતગન્ધં સિયા, એવમેવ ભગવન્તં અઙ્ગીરસં તપન્તં આદિચ્ચમિવ અન્તલિક્ખે વિરોચમાનં પસ્સાતિ અયમેત્થ સઙ્ખેપત્થો. ભગવન્તં અચ્છાદેસીતિ ભગવતો અદાસીતિ અત્થો. લોકવોહારતો પનેત્થ ઈદિસં વચનં હોતિ. સો કિર ઉપાસકો – ‘‘એતે તથાગતસ્સ ગુણેસુ પસીદિત્વા મય્હં પઞ્ચ ઉત્તરાસઙ્ગે દેન્તિ, અહમ્પિ તે ભગવતોવ દસ્સામી’’તિ ચિન્તેત્વા અદાસિ. દુતિયં.

૩. દોણપાકસુત્તવણ્ણના

૧૨૪. તતિયે દોણપાકકુરન્તિ દોણપાકં કુરં, દોણસ્સ તણ્ડુલાનં પક્કભત્તં તદૂપિયઞ્ચ સૂપબ્યઞ્જનં ભુઞ્જતીતિ અત્થો. ભુત્તાવીતિ પુબ્બે ભત્તસમ્મદં વિનોદેત્વા મુહુત્તં વિસ્સમિત્વા બુદ્ધુપટ્ઠાનં ગચ્છતિ, તંદિવસં પન ભુઞ્જન્તોવ દસબલં સરિત્વા હત્થે ધોવિત્વા અગમાસિ. મહસ્સાસીતિ તસ્સ ગચ્છતો બલવા ભત્તપરીળાહો ઉદપાદિ, તસ્મા મહન્તેહિ અસ્સાસેહિ અસ્સસતિ, ગત્તતોપિસ્સ સેદબિન્દૂનિ મુચ્ચન્તિ, તમેનં ઉભોસુ પસ્સેસુ ઠત્વા યમકતાલવણ્ટેહિ બીજન્તિ, બુદ્ધગારવેન પન નિપજ્જિતું ન ઉસ્સહતીતિ ઇદં સન્ધાય ‘‘મહસ્સાસી’’તિ વુત્તં. ઇમં ગાથં અભાસીતિ, રાજા ભોજને અમત્તઞ્ઞુતાય કિલમતિ, ફાસુ વિહારં દાનિસ્સ કરિસ્સામીતિ ચિન્તેત્વા અભાસિ. મનુજસ્સાતિ સત્તસ્સ. કહાપણસતન્તિ પાતરાસે પણ્ણાસં સાયમાસે પણ્ણાસન્તિ એવં કહાપણસતં. પરિયાપુણિત્વાતિ રઞ્ઞા સદ્ધિં થોકં ગન્ત્વા ‘‘ઇમં મઙ્ગલઅસિં કસ્સ દમ્મિ, મહારાજા’’તિ? અસુકસ્સ નામ દેહીતિ સો તં અસિં દત્વા દસબલસ્સ સન્તિકં આગમ્મ વન્દિત્વા ઠિતકોવ ‘‘ગાથં વદથ, ભો ગોતમા’’તિ વત્વા ભગવતા વુત્તં પરિયાપુણિત્વાતિ અત્થો.

ભત્તાભિહારે સુદં ભાસતીતિ કથં ભાસતિ? ભગવતા અનુસિટ્ઠિનિયામેન. ભગવા હિ નં એવં અનુસાસિ – ‘‘માણવ, ઇમં ગાથં નટો વિય પત્તપત્તટ્ઠાને મા અવચ, રઞ્ઞો ભુઞ્જનટ્ઠાને ઠત્વા પઠમપિણ્ડાદીસુપિ અવત્વા વોસાનપિણ્ડે ગહિતે વદેય્યાસિ, રાજા સુત્વાવ ભત્તપિણ્ડં છડ્ડેસ્સતિ. અથ રઞ્ઞો હત્થેસુ ધોતેસુ પાતિં અપનેત્વા સિત્થાનિ ગણેત્વા તદુપિયં બ્યઞ્જનં ઞત્વા પુનદિવસે તાવતકે તણ્ડુલે હારેય્યાસિ, પાતરાસે ચ વત્વા સાયમાસે મા વદેય્યાસી’’તિ. સો સાધૂતિ પટિસ્સુણિત્વા તંદિવસં રઞ્ઞો પાતરાસં ભુત્વા ગતત્તા સાયમાસે ભગવતો અનુસિટ્ઠિનિયામેન ગાથં અભાસિ. રાજા દસબલસ્સ વચનં સરિત્વા ભત્તપિણ્ડં પાતિયંયેવ છડ્ડેસિ. રઞ્ઞો હત્થેસુ ધોતેસુ પાતિં અપનેત્વા સિત્થાનિ ગણેત્વા તદુપિયં બ્યઞ્જનં ઞત્વા પુનદિવસે તત્તકે તણ્ડુલે હરિંસુ.

નાળિકોદનપરમતાય સણ્ઠાસીતિ સો કિર માણવો દિવસે દિવસે તથાગતસ્સ સન્તિકં ગચ્છતિ, દસબલસ્સ વિસ્સાસિકો અહોસિ. અથ નં એકદિવસં પુચ્છિ ‘‘રાજા કિત્તકં ભુઞ્જતી’’તિ? સો ‘‘નાળિકોદન’’ન્તિ આહ. વટ્ટિસ્સતિ એત્તાવતા પુરિસભાગો એસ, ઇતો પટ્ઠાય ગાથં મા વદીતિ. ઇતિ રાજા તત્થેવ સણ્ઠાસિ. દિટ્ઠધમ્મિકેન ચેવ અત્થેન સમ્પરાયિકેન ચાતિ એત્થ સલ્લિખિતસરીરતા દિટ્ઠધમ્મિકત્થો નામ, સીલં સમ્પરાયિકત્થો. ભોજને મત્તઞ્ઞુતા હિ સીલઙ્ગં નામ હોતીતિ. તતિયં.

૪. પઠમસઙ્ગામસુત્તવણ્ણના

૧૨૫. ચતુત્થે વેદેહિપુત્તોતિ વેદેહીતિ પણ્ડિતાધિવચનમેતં, પણ્ડિતિત્થિયા પુત્તોતિ અત્થો. ચતુરઙ્ગિનિન્તિ હત્થિઅસ્સરથપત્તિસઙ્ખાતેહિ ચતૂહિ અઙ્ગેહિ સમન્નાગતં. સન્નય્હિત્વાતિ ચમ્મપટિમુઞ્ચનાદીહિ સન્નાહં કારેત્વા. સઙ્ગામેસુન્તિ યુજ્ઝિંસુ. કેન કારણેન? મહાકોસલરઞ્ઞા કિર બિમ્બિસારસ્સ ધીતરં દેન્તેન દ્વિન્નં રજ્જાનં અન્તરે સતસહસ્સુટ્ઠાનો કાસિગામો નામ ધીતુ દિન્નો. અજાતસત્તુના ચ પિતરિ મારિતે માતાપિસ્સ રઞ્ઞો વિયોગસોકેન નચિરસ્સેવ મતા. તતો રાજા પસેનદિ કોસલો – ‘‘અજાતસત્તુના માતાપિતરો મારિતા, મય્હં પિતુ સન્તકો ગામો’’તિ તસ્સત્થાય અડ્ડં કરોતિ. અજાતસત્તુપિ ‘‘મય્હં માતુ સન્તકો’’તિ તસ્સ ગામસ્સત્થાય દ્વેપિ માતુલભાગિનેય્યા યુજ્ઝિંસુ.

પાપા દેવદત્તાદયો મિત્તા અસ્સાતિ પાપમિત્તો. તેયેવસ્સ સહાયાતિ પાપસહાયો. તેસ્વેવસ્સ ચિત્તં નિન્નં સમ્પવઙ્કન્તિ પાપસમ્પવઙ્કો. પસેનદિસ્સ સારિપુત્તત્થેરાદીનં વસેન કલ્યાણમિત્તાદિતા વેદિતબ્બા. દુક્ખં સેતીતિ જિતાનિ હત્થિઆદીનિ અનુસોચન્તો દુક્ખં સયિસ્સતિ. ઇદં ભગવા પુન તસ્સ જયકારણં દિસ્વા આહ. જયં વેરં પસવતીતિ જિનન્તો વેરં પસવતિ, વેરિપુગ્ગલં લભતિ. ચતુત્થં.

૫. દુતિયસઙ્ગામસુત્તવણ્ણના

૧૨૬. પઞ્ચમે અબ્ભુય્યાસીતિ પરાજયે ગરહપ્પત્તો ‘‘આરામં ગન્ત્વા ભિક્ખૂનં કથાસલ્લાપં સુણાથા’’તિ રત્તિભાગે બુદ્ધરક્ખિતેન નામ વુડ્ઢપબ્બજિતેન ધમ્મરક્ખિતસ્સ વુડ્ઢપબ્બજિતસ્સ ‘‘સચે રાજા ઇમઞ્ચ ઉપાયં કત્વા ગચ્છેય્ય, પુન જિનેય્યા’’તિ વુત્તજયકારણં સુત્વા અભિઉય્યાસિ.

યાવસ્સ ઉપકપ્પતીતિ યાવ તસ્સ ઉપકપ્પતિ સય્હં હોતિ. યદા ચઞ્ઞેતિ યદા અઞ્ઞે. વિલુમ્પન્તીતિ તં વિલુમ્પિત્વા ઠિતપુગ્ગલં વિલુમ્પન્તિ. વિલુમ્પતીતિ વિલુમ્પિયતિ. ઠાનં હિ મઞ્ઞતીતિ ‘‘કારણ’’ન્તિ હિ મઞ્ઞતિ. યદાતિ યસ્મિં કાલે. જેતારં લભતે જયન્તિ જયન્તો પુગ્ગલો પચ્છા જેતારમ્પિ લભતિ. રોસેતારન્તિ ઘટ્ટેતારં. રોસકોતિ ઘટ્ટકો. કમ્મવિવટ્ટેનાતિ કમ્મપરિણામેન, તસ્સ વિલુમ્પનકમ્મસ્સ વિપાકદાનેન. સો વિલુત્તો વિલુપ્પતીતિ સો વિલુમ્પકો વિલુમ્પિયતિ. પઞ્ચમં.

૬. મલ્લિકાસુત્તવણ્ણના

૧૨૭. છટ્ઠે ઉપસઙ્કમીતિ મલ્લિકાય દેવિયા ગબ્ભવુટ્ઠાનકાલે સૂતિઘરં પટિજગ્ગાપેત્વા આરક્ખં દત્વા ઉપસઙ્કમિ. અનત્તમનો અહોસીતિ, ‘‘દુગ્ગતકુલસ્સ મે ધીતુ મહન્તં ઇસ્સરિયં દિન્નં, સચે પુત્તં અલભિસ્સ, મહન્તં સક્કારં અધિગમિસ્સ, તતો દાનિ પરિહીના’’તિ અનત્તમનો અહોસિ. સેય્યાતિ દન્ધપઞ્ઞસ્મા એલમૂગપુત્તતો એકચ્ચા ઇત્થીયેવ સેય્યા. પોસાતિ પોસેહિ. જનાધિપાતિ જનાધિભું રાજાનં આલપતિ. સસ્સુદેવાતિ સસ્સુસસુરદેવતા. દિસમ્પતીતિ દિસાજેટ્ઠકા. તાદિસા સુભગિયાતિ તાદિસાય સુભરિયાય. છટ્ઠં.

૭. અપ્પમાદસુત્તવણ્ણના

૧૨૮. સત્તમે સમધિગ્ગય્હાતિ સમધિગ્ગણ્હિત્વા, આદિયિત્વાતિ અત્થો. અપ્પમાદોતિ કારાપકઅપ્પમાદો. સમોધાનન્તિ સમવધાનં ઉપક્ખેપં. એવમેવ ખોતિ હત્થિપદં વિય હિ કારાપકઅપ્પમાદો, સેસપદજાતાનિ વિય અવસેસા ચતુભૂમકા કુસલધમ્મા. તે હત્થિપદે સેસપદાનિ વિય અપ્પમાદે સમોધાનં ગચ્છન્તિ, અપ્પમાદસ્સ અન્તો પરિવત્તન્તિ. યથા ચ હત્થિપદં સેસપદાનં અગ્ગં સેટ્ઠં, એવં અપ્પમાદો સેસધમ્માનન્તિ દસ્સેતિ. મહગ્ગતલોકુત્તરધમ્માનમ્પિ હેસ પટિલાભકટ્ઠેન લોકિયોપિ સમાનો અગ્ગોવ હોતિ.

અપ્પમાદં પસંસન્તીતિ ‘‘એતાનિ આયુઆદીનિ પત્થયન્તેન અપ્પમાદોવ કાતબ્બો’’તિ અપ્પમાદમેવ પસંસન્તિ. યસ્મા વા પુઞ્ઞકિરિયાસુ પણ્ડિતા અપ્પમાદં પસંસન્તિ, તસ્મા આયુઆદીનિ પત્થયન્તેન અપ્પમાદોવ કાતબ્બોતિ અત્થો. અત્થાભિસમયાતિ અત્થપટિલાભા. સત્તમં.

૮. કલ્યાણમિત્તસુત્તવણ્ણના

૧૨૯. અટ્ઠમે સો ચ ખો કલ્યાણમિત્તસ્સાતિ સો ચાયં ધમ્મો કલ્યાણમિત્તસ્સેવ સ્વાક્ખાતો નામ હોતિ, ન પાપમિત્તસ્સાતિ. કિઞ્ચાપિ હિ ધમ્મો સબ્બેસમ્પિ સ્વાક્ખાતોવ, કલ્યાણમિત્તસ્સ પન સુસ્સૂસન્તસ્સ સદ્દહન્તસ્સ અત્થં પૂરેતિ ભેસજ્જં વિય વળઞ્જન્તસ્સ ન ઇતરસ્સાતિ. તેનેતં વુત્તં. ધમ્મોતિ ચેત્થ દેસનાધમ્મો વેદિતબ્બો.

ઉપડ્ઢમિદન્તિ થેરો કિર રહોગતો ચિન્તેસિ – ‘‘અયં સમણધમ્મો નામ ઓવાદકે અનુસાસકે કલ્યાણમિત્તે સતિ પચ્ચત્તપુરિસકારે ઠિતસ્સ સમ્પજ્જતિ, ઉપડ્ઢં કલ્યાણમિત્તતો હોતિ, ઉપડ્ઢં પચ્ચત્તપુરિસકારતો’’તિ. અથસ્સ એતદહોસિ – ‘‘અહં પદેસઞાણે ઠિતો નિપ્પદેસં ચિન્તેતું ન સક્કોમિ, સત્થારં પુચ્છિત્વા નિક્કઙ્ખો ભવિસ્સામી’’તિ. તસ્મા સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા એવમાહ. બ્રહ્મચરિયસ્સાતિ અરિયમગ્ગસ્સ. યદિદં કલ્યાણમિત્તતાતિ યા એસા કલ્યાણમિત્તતા નામ, સા ઉપડ્ઢં, તતો ઉપડ્ઢં આગચ્છતીતિ અત્થો. ઇતિ થેરેન ‘‘ઉપડ્ઢુપડ્ઢા સમ્માદિટ્ઠિઆદયો કલ્યાણમિત્તતો આગચ્છન્તિ, ઉપડ્ઢુપડ્ઢા પચ્ચત્તપુરિસકારતો’’તિ વુત્તં. કિઞ્ચાપિ થેરસ્સ અયં મનોરથો, યથા પન બહૂહિ સિલાથમ્ભે ઉસ્સાપિતે, ‘‘એત્તકં ઠાનં અસુકેન ઉસ્સાપિતં, એત્તકં અસુકેના’’તિ વિનિબ્ભોગો નત્થિ, યથા ચ માતાપિતરો નિસ્સાય ઉપ્પન્નેસુ પુત્તેસુ ‘‘એત્તકં માતિતો નિબ્બત્તં, એત્તકં પિતિતો’’તિ વિનિબ્ભોગો નત્થિ, એવં ઇધાપિ અવિનિબ્ભોગધમ્મો હેસ, ‘‘એત્તકં સમ્માદિટ્ઠિઆદીનં કલ્યાણમિત્તતો નિબ્બત્તં, એત્તકં પચ્ચત્તપુરિસકારતો’’તિ ન સક્કા લદ્ધું, કલ્યાણમિત્તતાય પન ઉપડ્ઢગુણો લબ્ભતીતિ થેરસ્સ અજ્ઝાસયેન ઉપડ્ઢં નામ જાતં, સકલગુણો પટિલબ્ભતીતિ ભગવતો અજ્ઝાસયેન સકલં નામ જાતં. કલ્યાણમિત્તતાતિ ચેતં પુબ્બભાગપટિલાભઙ્ગં નામાતિ ગહિતં. અત્થતો કલ્યાણમિત્તં નિસ્સાય લદ્ધા સીલસમાધિવિપસ્સનાવસેન ચત્તારો ખન્ધા. સઙ્ખારક્ખન્ધોતિપિ વદન્તિયેવ.

મા હેવં, આનન્દાતિ, આનન્દ, મા એવં અભણિ, બહુસ્સુતો ત્વં સેખપટિસમ્ભિદપ્પત્તો અટ્ઠ વરે ગહેત્વા મં ઉપટ્ઠહસિ, ચતૂહિ અચ્છરિયબ્ભુતધમ્મેહિ સમન્નાગતો, તાદિસસ્સ એવં કથેતું ન વટ્ટતિ. સકલમેવ હિદં, આનન્દ, બ્રહ્મચરિયં, યદિદં કલ્યાણમિત્તતાતિ ઇદં ભગવા – ‘‘ચત્તારો મગ્ગા ચત્તારિ ફલાનિ તિસ્સો વિજ્જા છ અભિઞ્ઞા સબ્બં કલ્યાણમિત્તમૂલકમેવ હોતી’’તિ સન્ધાયાહ. ઇદાનિ વચીભેદેનેવ કારણં દસ્સેન્તો કલ્યાણમિત્તસ્સેતન્તિઆદિમાહ. તત્થ પાટિકઙ્ખન્તિ પાટિકઙ્ખિતબ્બં ઇચ્છિતબ્બં, અવસ્સંભાવીતિ અત્થો.

ઇધાતિ ઇમસ્મિં સાસને. સમ્માદિટ્ઠિં ભાવેતીતિઆદીસુ અટ્ઠન્નં આદિપદાનંયેવ તાવ અયં સઙ્ખેપવણ્ણના – સમ્મા દસ્સનલક્ખણા સમ્માદિટ્ઠિ. સમ્મા અભિનિરોપનલક્ખણો સમ્માસઙ્કપ્પો. સમ્મા પરિગ્ગહણલક્ખણા સમ્માવાચા. સમ્મા સમુટ્ઠાપનલક્ખણો સમ્માકમ્મન્તો. સમ્મા વોદાપનલક્ખણા સમ્માઆજીવો. સમ્મા પગ્ગહલક્ખણો સમ્માવાયામો. સમ્મા ઉપટ્ઠાનલક્ખણા સમ્માસતિ. સમ્મા સમાધાનલક્ખણો સમ્માસમાધિ.

તેસુ એકેકસ્સ તીણિ કિચ્ચાનિ હોન્તિ. સેય્યાથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ તાવ અઞ્ઞેહિપિ અત્તનો પચ્ચનીકકિલેસેહિ સદ્ધિં મિચ્છાદિટ્ઠિં પજહતિ, નિરોધં આરમ્મણં કરોતિ, સમ્પયુત્તધમ્મે ચ પસ્સતિ તપ્પટિચ્છાદકમોહવિધમનવસેન અસમ્મોહતો. સમ્માસઙ્કપ્પાદયોપિ તથેવ મિચ્છાસઙ્કપ્પાદીનિ ચ પજહન્તિ, નિરોધઞ્ચ આરમ્મણં કરોન્તિ. વિસેસતો પનેત્થ સમ્માદિટ્ઠિ સહજાતધમ્મે સમ્મા દસ્સેતિ. સમ્માસઙ્કપ્પો સહજાતધમ્મે અભિનિરોપેતિ, સમ્માવાચા સમ્મા પરિગ્ગણ્હાતિ, સમ્માકમ્મન્તો સમ્મા સમુટ્ઠાપેતિ, સમ્માઆજીવો સમ્મા વોદાપેતિ, સમ્માવાયામો સમ્મા પગ્ગણ્હાતિ, સમ્માસતિ સમ્મા ઉપટ્ઠાપેતિ, સમ્માસમાધિ સમ્મા દહતિ.

અપિચેસા સમ્માદિટ્ઠિ નામ પુબ્બભાગે નાનાખણા નાનારમ્મણા હોતિ, મગ્ગકાલે એકક્ખણા એકારમ્મણા. કિચ્ચતો પન સમ્માદિટ્ઠિ દુક્ખે ઞાણન્તિઆદીનિ ચત્તારિ નામાનિ લભતિ. સમ્માસઙ્કપ્પાદયોપિ પુબ્બભાગે નાનાખણા નાનારમ્મણા હોન્તિ, મગ્ગકાલે એકક્ખણા એકારમ્મણા. તેસુ સમ્માસઙ્કપ્પો કિચ્ચતો નેક્ખમ્મસઙ્કપ્પોતિઆદીનિ તીણિ નામાનિ લભતિ. સમ્માવાચાદયો તયો વિરતિયોપિ હોન્તિ ચેતનાયોપિ, મગ્ગક્ખણે પન વિરતિયોવ. સમ્માવાયામો સમ્માસતીતિ ઇદમ્પિ દ્વયં કિચ્ચતો સમ્મપ્પધાનસતિપટ્ઠાનવસેન ચત્તારિ નામાનિ લભતિ. સમ્માસમાધિ પન પુબ્બભાગેપિ મગ્ગક્ખણેપિ સમ્માસમાધિયેવ.

એવં તાવ ‘‘સમ્માદિટ્ઠિ’’ન્તિઆદિના નયેન વુત્તાનં અટ્ઠન્નં આદિપદાનંયેવ અત્થવણ્ણનં ઞત્વા ઇદાનિ ભાવેતિ વિવેકનિસ્સિતન્તિઆદીસુ એવં ઞાતબ્બો. ભાવેતીતિ વડ્ઢેતિ, અત્તનો ચિત્તસન્તાને પુનપ્પુનં જનેતિ, અભિનિબ્બત્તેતીતિ અત્થો. વિવેકનિસ્સિતન્તિ વિવેકં નિસ્સિતં, વિવેકે વા નિસ્સિતન્તિ વિવેકનિસ્સિતં. વિવેકોતિ વિવિત્તતા. વિવિત્તતા ચાયં તદઙ્ગવિવેકો, વિક્ખમ્ભન-સમુચ્છેદ-પટિપ્પસ્સદ્ધિ-નિસ્સરણવિવેકોતિ પઞ્ચવિધો. એવમેતસ્મિં પઞ્ચવિધે વિવેકે. વિવેકનિસ્સિતન્તિ તદઙ્ગવિવેકનિસ્સિતં સમુચ્છેદવિવેકનિસ્સિતં નિસ્સરણવિવેકનિસ્સિતઞ્ચ સમ્માદિટ્ઠિં ભાવેતીતિ અયમત્થો વેદિતબ્બો. તથા હિ અયં અરિયમગ્ગભાવનાનુયુત્તો યોગી વિપસ્સનાક્ખણે કિચ્ચતો તદઙ્ગવિવેકનિસ્સિતં, અજ્ઝાસયતો નિસ્સરણવિવેકનિસ્સિતં, મગ્ગકાલે પન કિચ્ચતો સમુચ્છેદવિવેકનિસ્સિતં, આરમ્મણતો નિસ્સરણવિવેકનિસ્સિતં સમ્માદિટ્ઠિં ભાવેતિ. એસ નયો વિરાગનિસ્સિતાદીસુ. વિવેકત્થા એવ હિ વિરાગાદયો.

કેવલઞ્ચેત્થ વોસ્સગ્ગો દુવિધો પરિચ્ચાગવોસ્સગ્ગો ચ પક્ખન્દનવોસ્સગ્ગો ચાતિ. તત્થ પરિચ્ચાગવોસ્સગ્ગોતિ વિપસ્સનાક્ખણે ચ તદઙ્ગવસેન, મગ્ગક્ખણે ચ સમુચ્છેદવસેન કિલેસપ્પહાનં. પક્ખન્દનવોસ્સગ્ગોતિ વિપસ્સનાક્ખણે તન્નિન્નભાવેન, મગ્ગક્ખણે પન આરમ્મણકરણેન નિબ્બાનપક્ખન્દનં, તદુભયમ્પિ ઇમસ્મિં લોકિયલોકુત્તરમિસ્સકે અત્થવણ્ણનાનયે વટ્ટતિ. તથા હિ અયં સમ્માદિટ્ઠિ યથાવુત્તેન પકારેન કિલેસે ચ પરિચ્ચજતિ, નિબ્બાનઞ્ચ પક્ખન્દતિ.

વોસ્સગ્ગપરિણામિન્તિ ઇમિના પન સકલેન વચનેન વોસ્સગ્ગત્થં પરિણમન્તં પરિણતઞ્ચ, પરિપચ્ચન્તં પરિપક્કઞ્ચાતિ ઇદં વુત્તં હોતિ. અયઞ્હિ અરિયમગ્ગભાવનાનુયુત્તો ભિક્ખુ યથા સમ્માદિટ્ઠિ કિલેસપરિચ્ચાગવોસ્સગ્ગત્થં નિબ્બાનપક્ખન્દનવોસ્સગ્ગત્થઞ્ચ પરિપચ્ચતિ, યથા ચ પરિપક્કા હોતિ, તથા નં ભાવેતીતિ. એસ નયો સેસમગ્ગઙ્ગેસુ.

આગમ્માતિ આરબ્ભ સન્ધાય પટિચ્ચ. જાતિધમ્માતિ જાતિસભાવા જાતિપકતિકા. તસ્માતિ યસ્મા સકલો અરિયમગ્ગોપિ કલ્યાણમિત્તં નિસ્સાય લબ્ભતિ, તસ્મા. હન્દાતિ વવસ્સગ્ગત્થે નિપાતો. અપ્પમાદં પસંસન્તીતિ અપ્પમાદં વણ્ણયન્તિ, તસ્મા અપ્પમાદો કાતબ્બો. અત્થાભિસમયાતિ અત્થપટિલાભા. અટ્ઠમં.

૯. પઠમઅપુત્તકસુત્તવણ્ણના

૧૩૦. નવમે દિવા દિવસ્સાતિ દિવસસ્સ દિવા, મજ્ઝન્હિકસમયેતિ અત્થો. સાપતેય્યન્તિ ધનં. કો પન વાદો રૂપિયસ્સાતિ સુવણ્ણરજતતમ્બલોહકાળલોહફાલકચ્છપકાદિભેદસ્સ ઘનકતસ્સ ચેવ પરિભોગભાજનાદિભેદસ્સ ચ રૂપિયભણ્ડસ્સ પન કો વાદો? ‘‘એત્તકં નામા’’તિ કા પરિચ્છેદકથાતિ અત્થો. કણાજકન્તિ સકુણ્ડકભત્તં. બિલઙ્ગદુતિયન્તિ કઞ્જિકદુતિયં. સાણન્તિ સાણવાકમયં. તિપક્ખવસનન્તિ તીણિ ખણ્ડાનિ દ્વીસુ ઠાનેસુ સિબ્બિત્વા કતનિવાસનં.

અસપ્પુરિસોતિ લામકપુરિસો. ઉદ્ધગ્ગિકન્તિઆદીસુ ઉપરૂપરિભૂમીસુ ફલદાનવસેન ઉદ્ધં અગ્ગમસ્સાતિ ઉદ્ધગ્ગિકા. સગ્ગસ્સ હિતા તત્રુપપત્તિજનનતોતિ સોવગ્ગિકા. નિબ્બત્તટ્ઠાનેસુ સુખો વિપાકો અસ્સાતિ સુખવિપાકા. સુટ્ઠુ અગ્ગાનં દિબ્બવણ્ણાદીનં વિસેસાનં નિબ્બત્તનતો સગ્ગસંવત્તનિકા. એવરૂપં દક્ખિણદાનં ન પતિટ્ઠાપેતીતિ.

સાતોદકાતિ મધુરોદકા. સેત્તોદકાતિ વીચીનં ભિન્નટ્ઠાને ઉદકસ્સ સેતતાય સેતોદકા. સુપતિત્થાતિ સુન્દરતિત્થા. તં જનોતિ યેન ઉદકેન સાતોદકા, તં ઉદકં જનો ભાજનાનિ પૂરેત્વા નેવ હરેય્ય. ન યથાપચ્ચયં વા કરેય્યાતિ, યં યં ઉદકેન ઉદકકિચ્ચં કાતબ્બં, તં તં ન કરેય્ય. તદપેય્યમાનન્તિ તં અપેય્યમાનં. કિચ્ચકરો ચ હોતીતિ અત્તના કત્તબ્બકિચ્ચકરો ચેવ કુસલકિચ્ચકરો ચ, ભુઞ્જતિ ચ, કમ્મન્તે ચ પયોજેતિ, દાનઞ્ચ દેતીતિ અત્થો. નવમં.

૧૦. દુતિયઅપુત્તકસુત્તવણ્ણના

૧૩૧. દસમે પિણ્ડપાતેન પટિપાદેસીતિ પિણ્ડપાતેન સદ્ધિં સંયોજેસિ, પિણ્ડપાતં અદાસીતિ અત્થો. પક્કામીતિ કેનચિદેવ રાજુપટ્ઠાનાદિના કિચ્ચેન ગતો. પચ્છા વિપ્પટિસારી અહોસીતિ સો કિર અઞ્ઞેસુપિ દિવસેસુ તં પચ્ચેકસમ્બુદ્ધં પસ્સતિ, દાતું પનસ્સ ચિત્તં ન ઉપ્પજ્જતિ. તસ્મિં પન દિવસે અયં પદુમવતિદેવિયા તતિયપુત્તો તગ્ગરસિખી પચ્ચેકબુદ્ધો ગન્ધમાદનપબ્બતે ફલસમાપત્તિસુખેન વીતિનામેત્વા પુબ્બણ્હસમયે વુટ્ઠાય અનોતત્તદહે મુખં ધોવિત્વા મનોસિલાતલે નિવાસેત્વા કાયબન્ધનં બન્ધિત્વા પત્તચીવરમાદાય અભિઞ્ઞાપાદકં ચતુત્થજ્ઝાનં સમાપજ્જિત્વા ઇદ્ધિયા વેહાસં અબ્ભુગ્ગન્ત્વા નગરદ્વારે ઓરુય્હ ચીવરં પારુપિત્વા પત્તમાદાય નગરવાસીનં ઘરદ્વારેસુ સહસ્સભણ્ડિકં ઠપેન્તો વિય પાસાદિકેહિ અભિક્કન્તાદીહિ અનુપુબ્બેન સેટ્ઠિનો ઘરદ્વારં સમ્પત્તો. તંદિવસઞ્ચ સેટ્ઠિ પાતોવ ઉટ્ઠાય પણીતભોજનં ભુઞ્જિત્વા, ઘરદ્વારકોટ્ઠકે આસનં પઞ્ઞાપેત્વા, દન્તન્તરાનિ સોધેન્તો નિસિન્નો હોતિ. સો પચ્ચેકબુદ્ધં દિસ્વા, તંદિવસં પાતો ભુત્વા નિસિન્નત્તા દાનચિત્તં ઉપ્પાદેત્વા, ભરિયં પક્કોસાપેત્વા, ‘‘ઇમસ્સ સમણસ્સ પિણ્ડપાતં દેહી’’તિ વત્વા પક્કામિ.

સેટ્ઠિભરિયા ચિન્તેસિ – ‘‘મયા એત્તકેન કાલેન ઇમસ્સ ‘દેથા’તિ વચનં ન સુતપુબ્બં, દાપેન્તોપિ ચ અજ્જ ન યસ્સ વા તસ્સ વા દાપેતિ, વીતરાગદોસમોહસ્સ વન્તકિલેસસ્સ ઓહિતભારસ્સ પચ્ચેકબુદ્ધસ્સ દાપેતિ, યં વા તં વા અદત્વા પણીતં પિણ્ડપાતં દસ્સામી’’તિ, ઘરા નિક્ખમ્મ પચ્ચેકબુદ્ધં પઞ્ચપતિટ્ઠિતેન વન્દિત્વા પત્તં આદાય અન્તોનિવેસને પઞ્ઞત્તાસને નિસીદાપેત્વા સુપરિસુદ્ધેહિ સાલિતણ્ડુલેહિ ભત્તં સમ્પાદેત્વા તદનુરૂપં ખાદનીયં બ્યઞ્જનં સુપેય્યઞ્ચ સલ્લક્ખેત્વા પત્તં પૂરેત્વા બહિ ગન્ધેહિ સમલઙ્કરિત્વા પચ્ચેકબુદ્ધસ્સ હત્થેસુ પતિટ્ઠપેત્વા વન્દિ. પચ્ચેકબુદ્ધો – ‘‘અઞ્ઞેસમ્પિ પચ્ચેકબુદ્ધાનં સઙ્ગહં કરિસ્સામી’’તિ અપરિભુઞ્જિત્વાવ અનુમોદનં કત્વા પક્કામિ. સોપિ ખો સેટ્ઠિ બાહિરતો આગચ્છન્તો પચ્ચેકબુદ્ધં દિસ્વા મયં ‘‘તુમ્હાકં પિણ્ડપાતં દેથા’’તિ વત્વા પક્કન્તા, અપિ વો લદ્ધોતિ? આમ, સેટ્ઠિ લદ્ધોતિ. ‘‘પસ્સામી’’તિ ગીવં ઉક્ખિપિત્વા ઓલોકેસિ. અથસ્સ પિણ્ડપાતગન્ધો ઉટ્ઠહિત્વા નાસાપુટં પહરિ. સો ચિત્તં સંયમેતું અસક્કોન્તો પચ્છા વિપ્પટિસારી આહોસીતિ.

વરમેતન્તિઆદિ વિપ્પટિસારસ્સ ઉપ્પન્નાકારદસ્સનં. ભાતુ ચ પન એકપુત્તકં સાપતેય્યસ્સ કારણા જીવિતા વોરોપેસીતિ તદા કિરસ્સ અવિભત્તેયેવ કુટુમ્બે માતાપિતરો ચ જેટ્ઠભાતા ચ કાલમકંસુ. સો ભાતુજાયાય સદ્ધિંયેવ સંવાસં કપ્પેસિ. ભાતુ પનસ્સ એકો પુત્તો હોતિ, તં વીથિયા કીળન્તં મનુસ્સા વદન્તિ – ‘‘અયં દાસો અયં દાસી ઇદં યાનં ઇદં ધનં તવ સન્તક’’ન્તિ. સો તેસં કથં ગહેત્વા – ‘‘અયં દાસો મય્હં સન્તક’’ન્તિઆદીનિ કથેતિ.

અથસ્સ ચૂળપિતા ચિન્તેસિ – ‘‘અયં દારકો ઇદાનેવ એવં કથેસિ, મહલ્લકકાલે કુટુમ્બં મજ્ઝે ભિન્દાપેય્ય, ઇદાનેવસ્સ કત્તબ્બં કરિસ્સામી’’તિ એકદિવસં વાસિં આદાય – ‘‘એહિ પુત્ત, અરઞ્ઞં ગચ્છામા’’તિ તં અરઞ્ઞં નેત્વા વિરવન્તં વિરવન્તં મારેત્વા આવાટે પક્ખિપિત્વા પંસુના પટિચ્છાદેસિ. ઇદં સન્ધાયેતં વુત્તં. સત્તક્ખત્તુન્તિ સત્તવારે. પુબ્બપચ્છિમચેતનાવસેન ચેત્થ અત્થો વેદિતબ્બો. એકપિણ્ડપાતદાનસ્મિઞ્હિ એકાવ ચેતના દ્વે પટિસન્ધિયો ન દેતિ, પુબ્બપચ્છિમચેતનાહિ પનેસ સત્તક્ખત્તું સગ્ગે, સત્તક્ખત્તું સેટ્ઠિકુલે નિબ્બત્તો. પુરાણન્તિ પચ્ચેકસમ્બુદ્ધસ્સ દિન્નપિણ્ડપાતચેતનાકમ્મં.

પરિગ્ગહન્તિ પરિગ્ગહિતવત્થુ. અનુજીવિનોતિ એકં મહાકુલં નિસ્સાય પણ્ણાસમ્પિ સટ્ઠિપિ કુલાનિ જીવન્તિ, તે મનુસ્સે સન્ધાયેતં વુત્તં. સબ્બં નાદાય ગન્તબ્બન્તિ સબ્બમેતં ન આદિયિત્વા ગન્તબ્બં. સબ્બં નિક્ખિપ્પગામિનન્તિ સબ્બમેતં નિક્ખિપ્પસભાવં, પરિચ્ચજિતબ્બસભાવમેવાતિ અત્થો. દસમં.

દુતિયો વગ્ગો.