૮. અજ્જુનત્થેરગાથાવણ્ણના

અસક્ખિં વત અત્તાનન્તિ આયસ્મતો અજ્જુનત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયં કુસલં ઉપચિનન્તો વિપસ્સિસ્સ ભગવતો કાલે સીહયોનિયં નિબ્બત્તો એકદિવસં અરઞ્ઞે અઞ્ઞતરસ્મિં રુક્ખમૂલે નિસિન્નં સત્થારં દિસ્વા ‘‘અયં ખો ઇમસ્મિં કાલે સબ્બસેટ્ઠો પુરિસસીહો’’તિ પસન્નમાનસો સુપુપ્ફિતસાલસાખં ભઞ્જિત્વા સત્થારં પૂજેસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સાવત્થિયં સેટ્ઠિકુલે નિબ્બત્તિ. અજ્જુનોતિસ્સ નામં અહોસિ. સો વિઞ્ઞુતં પત્તો નિગણ્ઠેહિ કતપરિચયો હુત્વા ‘‘એવાહં અમતં અધિગમિસ્સામી’’તિ વિવટ્ટજ્ઝાસયતાય દહરકાલેયેવ નિગણ્ઠેસુ પબ્બજિત્વા તત્થ સારં અલભન્તો સત્થુ યમકપાટિહારિયં દિસ્વા પટિલદ્ધસદ્ધો સાસને પબ્બજિત્વા વિપસ્સનં આરભિત્વા નચિરસ્સેવ અરહા અહોસિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૧.૧૪.૬૦-૬૫) –

‘‘મિગરાજા તદા આસિં, અભિજાતો સુકેસરી;

ગિરિદુગ્ગં ગવેસન્તો, અદ્દસં લોકનાયકં.

‘‘અયં નુ ખો મહાવીરો, નિબ્બાપેતિ મહાજનં;

યંનૂનાહં ઉપાસેય્યં, દેવદેવં નરાસભં.

‘‘સાખં સાલસ્સ ભઞ્જિત્વા, સકોસં પુપ્ફમાહરિં;

ઉપગન્ત્વાન સમ્બુદ્ધં, અદાસિં પુપ્ફમુત્તમં.

‘‘એકનવુતિતો કપ્પે, યં પુપ્ફમભિરોપયિં;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, પુપ્ફદાનસ્સિદં ફલં.

‘‘ઇતો ચ નવમે કપ્પે, વિરોચનસનામકા;

તયો આસિંસુ રાજાનો, ચક્કવત્તી મહબ્બલા.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા અનુત્તરસુખાધિગમસમ્ભૂતેન પીતિવેગેન ઉદાનં ઉદાનેન્તો –

૮૮. ‘‘અસક્ખિં વત અત્તાનં, ઉદ્ધાતું ઉદકા થલં;

વુય્હમાનો મહોઘેવ, સચ્ચાનિ પટિવિજ્ઝહ’’ન્તિ. – ગાથં અભાસિ;

તત્થ અસક્ખિન્તિ સક્કોસિં. વતાતિ વિમ્હયે નિપાતો. અતિવિમ્હયનીયઞ્હેતં યદિદં સચ્ચપટિવેધો. તેનાહ –

‘‘તં કિંમઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, કતમં નુ ખો દુક્કરતરં વા દુરભિસમ્ભવતરં વા, યં સત્તધા ભિન્નસ્સ વાલસ્સ કોટિયા કોટિં પટિવિજ્ઝેય્યા’’તિઆદિ (સં. નિ. ૫.૧૧૧૫)?

અત્તાનન્તિ નિયકજ્ઝત્તં સન્ધાય વદતિ. યો હિ પરો ન હોતિ સો અત્તાતિ. ઉદ્ધાતુન્તિ ઉદ્ધરિતું, ‘‘ઉદ્ધટ’’ન્તિપિ પાઠો. ઉદકાતિ સંસારમહોઘસઙ્ખાતા ઉદકા. થલન્તિ નિબ્બાનથલં. વુય્હમાનો મહોઘેવાતિ મહણ્ણવે વુય્હમાનો વિય. ઇદં વુત્તં હોતિ – યથા નામ ગમ્ભીરવિત્થતે અપ્પતિટ્ઠે મહતિ ઉદકોઘે વેગસા વુય્હમાનો પુરિસો કેનચિ અત્થકામેન ઉપનીતં ફિયારિત્તસમ્પન્નં દળ્હનાવં લભિત્વા સુખેનેવ તતો અત્તાનં ઉદ્ધરિતું સક્કુણેય્ય પારં પાપુણેય્ય, એવમેવાહં સંસારમહોઘે કિલેસાભિસઙ્ખારવેગેન વુય્હમાનો સત્થારા ઉપનીતં સમથવિપસ્સનુપેતં અરિયમગ્ગનાવં લભિત્વા તતો અત્તાનં ઉદ્ધરિતું નિબ્બાનથલં પત્તું અહો અસક્ખિન્તિ. યથા પન અસક્ખિ, તં દસ્સેતું ‘‘સચ્ચાનિ પટિવિજ્ઝહ’’ન્તિ આહ. યસ્મા અહં દુક્ખાદીનિ ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ પરિઞ્ઞાપહાનસચ્છિકિરિયાભાવનાપટિવેધેન પટિવિજ્ઝિં અરિયમગ્ગઞાણેન અઞ્ઞાસિં, તસ્મા અસક્ખિં વત અત્તાનં ઉદ્ધાતું ઉદકા થલન્તિ યોજના.

અજ્જુનત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.