૯. (પઠમ) દેવસભત્થેરગાથાવણ્ણના

ઉત્તિણ્ણા પઙ્કપલિપાતિ આયસ્મતો દેવસભત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? સોપિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયં પુઞ્ઞં ઉપચિનન્તો સિખિસ્સ ભગવતો કાલે પારાવતયોનિયં નિબ્બત્તો એકદિવસં સત્થારં દિસ્વા પસન્નમાનસો પિયાલફલં ઉપનેસિ. સત્થા તસ્સ પસાદસંવડ્ઢનત્થં તં પરિભુઞ્જિ. સો તેન અતિવિય પસન્નચિત્તો હુત્વા કાલેન કાલં ઉપસઙ્કમિત્વા વન્દિત્વા ચિત્તં પસાદેતિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવલોકે નિબ્બત્તો અપરાપરં પુઞ્ઞાનિ કત્વા દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે અઞ્ઞતરસ્સ મણ્ડલિકરઞ્ઞો પુત્તો હુત્વા નિબ્બત્તો તરુણકાલેયેવ રજ્જે પતિટ્ઠિતો રજ્જસુખમનુભવન્તો વુદ્ધો સત્થારં ઉપસઙ્કમિ, તસ્સ સત્થા ધમ્મં દેસેસિ. સો ધમ્મં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો સંવેગજાતો રજ્જં પહાય પબ્બજિત્વા વિપસ્સનાય કમ્મં કરોન્તો નચિરસ્સેવ અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૧.૧૪.૬૬-૭૨) –

‘‘પારાવતો તદા આસિં, પરં અનુપરોધકો;

પબ્ભારે સેય્યં કપ્પેમિ, અવિદૂરે સિખિસત્થુનો.

‘‘સાયં પાતઞ્ચ પસ્સામિ, બુદ્ધં લોકગ્ગનાયકં;

દેય્યધમ્મો ચ મે નત્થિ, દ્વિપદિન્દસ્સ તાદિનો.

‘‘પિયાલફલમાદાય, અગમં બુદ્ધસન્તિકં;

પટિગ્ગહેસિ ભગવા, લોકજેટ્ઠો નરાસભો.

‘‘તતો પરં ઉપાદાય, પરિચારિં વિનાયકં;

તેન ચિત્તપ્પસાદેન, તત્થ કાલઙ્કતો અહં.

‘‘એકત્તિંસે ઇતો કપ્પે, યં ફલં અદદિં અહં;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, ફલદાનસ્સિદં ફલં.

‘‘ઇતો પન્નરસે કપ્પે, તયો આસું પિયાલિનો;

સત્તરતનસમ્પન્ના, ચક્કવત્તી મહબ્બલા.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા પહીનકિલેસપચ્ચવેક્ખણવસેન ઉપ્પન્નસોમનસ્સો ઉદાનં ઉદાનેન્તો –

૮૯. ‘‘ઉત્તિણ્ણા પઙ્કપલિપા, પાતાલા પરિવજ્જિતા;

મુત્તો ઓઘા ચ ગન્થા ચ, સબ્બે માના વિસંહતા’’તિ. – ગાથં અભાસિ;

તત્થ ઉત્તિણ્ણાતિ ઉત્તરિતા અતિક્કન્તા. પઙ્કપલિપાતિ પઙ્કા ચ પલિપા ચ. પઙ્કો વુચ્ચતિ પકતિકદ્દમો. ‘‘પલિપો’’તિ ગમ્ભીરપુથુલો મહાકદ્દમો. ઇધ પન પઙ્કો વિયાતિ પઙ્કો, કામરાગો અસુચિભાવાપાદનેન ચિત્તસ્સ મક્ખનતો. પલિપો વિયાતિ પલિપો, પુત્તદારાદિવિસયો બહલો છન્દરાગો વુત્તનયેન સમ્મક્ખનતો દુરુત્તરણતો ચ. તે મયા અનાગામિમગ્ગેન સબ્બસો અતિક્કન્તાતિ આહ ‘‘ઉત્તિણ્ણા પઙ્કપલિપા’’તિ. પાતાલાતિ પાતાયાલન્તિ પાતાલા, મહાસમુદ્દે નિન્નતરપદેસા. કેચિ પન નાગભવનં ‘‘પાતાલ’’ન્તિ વદન્તિ. ઇધ પન અગાહદુરવગ્ગાહદુરુત્તરણટ્ઠેન પાતાલા વિયાતિ પાતાલા, દિટ્ઠિયો. તે ચ મયા પઠમમગ્ગાધિગમેનેવ સબ્બથા વજ્જિતા સમુચ્છિન્નાતિ આહ ‘‘પાતાલા પરિવજ્જિતા’’તિ મુત્તો ઓઘા ચ ગન્થા ચાતિ કામોઘાદિઓઘતો અભિજ્ઝાકાયગન્થાદિગન્થતો ચ તેન તેન મગ્ગેન મુત્તો પરિમુત્તો, પુન અનભિકિરણઅગન્થનવસેન અતિક્કન્તોતિ અત્થો. સબ્બે માના વિસંહતાતિ નવવિધાપિ માના અગ્ગમગ્ગાધિગમેન વિસેસતો સઙ્ઘાતં વિનાસં આપાદિતા સમુચ્છિન્ના ‘‘માનવિધા હતા’’તિ કેચિ પઠન્તિ, માનકોટ્ઠાસાતિ અત્થો. ‘‘માનવિસા’’તિ અપરે, તેસં પન માનવિસસ્સ દુક્ખસ્સ ફલતો માનવિસાતિ અત્થો દટ્ઠબ્બો.

(પઠમ) દેવસભત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.