૭. પવિટ્ઠત્થેરગાથાવણ્ણના

ખન્ધા દિટ્ઠા યથાભૂતન્તિ આયસ્મતો પવિટ્ઠત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયં પુઞ્ઞં કરોન્તો અત્થદસ્સિસ્સ ભગવતો કાલે કેસવો નામ તાપસો હુત્વા એકદિવસં સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા ધમ્મં સુત્વા પસન્નમાનસો અભિવાદેત્વા અઞ્જલિં પગ્ગય્હ પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવલોકે નિબ્બત્તિત્વા અપરાપરં પુઞ્ઞાનિ કત્વા દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે મગધરટ્ઠે બ્રાહ્મણકુલે ઉપ્પજ્જિત્વા અનુક્કમેન વિઞ્ઞુતં પત્તો નેક્ખમ્મનિન્નજ્ઝાસયતાય પરિબ્બાજકપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા તત્થ સિક્ખિતબ્બં સિક્ખિત્વા વિચરન્તો ઉપતિસ્સકોલિતાનં બુદ્ધસાસને પબ્બજિતભાવં સુત્વા ‘‘તેપિ નામ મહાપઞ્ઞા તત્થ પબ્બજિતા, તદેવ મઞ્ઞે સેય્યો’’તિ સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા ધમ્મં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિ. તસ્સ સત્થા વિપસ્સનં આચિક્ખિ. સો વિપસ્સનં આરભિત્વા નચિરસ્સેવ અરહત્તં સચ્છાકાસિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૧.૧૪.૫૫-૫૯) –

‘‘નારદો ઇતિ મે નામં, કેસવો ઇતિ મં વિદૂ;

કુસલાકુસલં એસં, અગમં બુદ્ધસન્તિકં.

‘‘મેત્તચિત્તો કારુણિકો, અત્થદસ્સી મહામુનિ;

અસ્સાસયન્તો સત્તે સો, ધમ્મં દેસેતિ ચક્ખુમા.

‘‘સકં ચિત્તં પસાદેત્વા, સિરે કત્વાન અઞ્જલિં;

સત્થારં અભિવાદેત્વા, પક્કામિં પાચિનામુખો.

‘‘સત્તરસે કપ્પસતે, રાજા આસિ મહીપતિ;

અમિત્તતાપનો નામ, ચક્કવત્તી મહબ્બલો.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા અઞ્ઞં બ્યાકરોન્તો –

૮૭. ‘‘ખન્ધા દિટ્ઠા યથાભૂતં, ભવા સબ્બે પદાલિતા;

વિક્ખીણો જાતિસંસારો, નત્થિ દાનિ પુનબ્ભવો’’તિ. – ગાથં અભાસિ;

તત્થ ખન્ધાતિ પઞ્ચુપાદાનક્ખન્ધા, તે હિ વિપસ્સનુપલક્ખણતો સામઞ્ઞલક્ખણતો ચ ઞાતપરિઞ્ઞાદીહિ પરિજાનનવસેન વિપસ્સિતબ્બા. દિટ્ઠા યથાભૂતન્તિ વિપસ્સનાપઞ્ઞાસહિતાય મગ્ગપઞ્ઞાય ‘‘ઇદં દુક્ખ’’ન્તિઆદિના અવિપરીતતો દિટ્ઠા. ભવા સબ્બે પદાલિતાતિ કામભવાદયો સબ્બે કમ્મભવા ઉપપત્તિભવા ચ મગ્ગઞાણસત્થેન ભિન્ના વિદ્ધંસિતા. કિલેસપદાલનેનેવ હિ કમ્મોપપત્તિભવા પદાલિતા નામ હોન્તિ. તેનાહ ‘‘વિક્ખીણો જાતિસંસારો, નત્થિ દાનિ પુનબ્ભવો’’તિ. તસ્સત્થો હેટ્ઠા વુત્તોયેવ.

પવિટ્ઠત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.