૩. સીહત્થેરગાથાવણ્ણના

સીહપ્પમત્તો વિહરાતિ આયસ્મતો સીહત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? સો કિર પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો ઇતો અટ્ઠારસકપ્પસતમત્થકે અત્થદસ્સિસ્સ ભગવતો કાલે ચન્દભાગાય નદિયા તીરે કિન્નરયોનિયં નિબ્બત્તિત્વા પુપ્ફભક્ખો પુપ્ફનિવસનો હુત્વા વિહરન્તો આકાસેન ગચ્છન્તં અત્થદસ્સિં ભગવન્તં દિસ્વા પસન્નચિત્તો પૂજેતુકામો અઞ્જલિં પગ્ગય્હ અટ્ઠાસિ. ભગવા તસ્સ અજ્ઝાસયં ઞત્વા આકાસતો ઓરુય્હ અઞ્ઞતરસ્મિં રુક્ખમૂલે પલ્લઙ્કેન નિસીદિ. કિન્નરો ચન્દનસારં ઘંસિત્વા ચન્દનગન્ધેન પુપ્ફેહિ ચ પૂજં કત્વા વન્દિત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે મલ્લરાજકુલે નિબ્બત્તિ, તસ્સ સીહોતિ નામં અહોસિ. સો ભગવન્તં દિસ્વા પસન્નમાનસો વન્દિત્વા એકમન્તં નિસીદિ. સત્થા તસ્સ અજ્ઝાસયં ઓલોકેત્વા ધમ્મં કથેસિ. સો ધમ્મં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા કમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વા અરઞ્ઞે વિહરતિ. તસ્સ ચિત્તં નાનારમ્મણે વિધાવતિ, એકગ્ગં ન હોતિ, સકત્થં નિપ્ફાદેતું ન સક્કોતિ. સત્થા તં દિસ્વા આકાસે ઠત્વા –

૮૩. ‘‘સીહપ્પમત્તો વિહર, રત્તિન્દિવમતન્દિતો;

ભાવેહિ કુસલં ધમ્મં, જહ સીઘં સમુસ્સય’’ન્તિ. –

ગાથાય ઓવદિ. સો ગાથાવસાને વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૧.૧૪.૧૭-૨૫) –

‘‘ચન્દભાગાનદીતીરે, અહોસિં કિન્નરો તદા;

પુપ્ફભક્ખો ચહં આસિં, પુપ્ફનિવસનો તથા.

‘‘અત્થદસ્સી તુ ભગવા, લોકજેટ્ઠો નરાસભો;

વિપિનગ્ગેન નિય્યાસિ, હંસરાજાવ અમ્બરે.

‘‘નમો તે પુરિસાજઞ્ઞ, ચિત્તં તે સુવિસોધિતં;

પસન્નમુખવણ્ણોસિ, વિપ્પસન્નમુખિન્દ્રિયો.

‘‘ઓરોહિત્વાન આકાસા, ભૂરિપઞ્ઞો સુમેધસો;

સઙ્ઘાટિં પત્થરિત્વાન, પલ્લઙ્કેન ઉપાવિસિ.

‘‘વિલીનં ચન્દનાદાય, અગમાસિં જિનન્તિકં;

પસન્નચિત્તો સુમનો, બુદ્ધસ્સ અભિરોપયિં.

‘‘અભિવાદેત્વાન સમ્બુદ્ધં, લોકજેટ્ઠં નરાસભં;

પામોજ્જં જનયિત્વાન, પક્કામિં ઉત્તરામુખો.

‘‘અટ્ઠારસે કપ્પસતે, ચન્દનં યં અપૂજયિં;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, બુદ્ધપૂજાયિદં ફલં.

‘‘ચતુદ્દસે કપ્પસતે, ઇતો આસિંસુ તે તયો;

રોહણી નામ નામેન, ચક્કવત્તી મહબ્બલા.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

યા પન ભગવતા ઓવાદવસેન વુત્તા ‘‘સીહપ્પમત્તો’’તિ ગાથા, તત્થ સીહાતિ તસ્સ થેરસ્સ આલપનં. અપ્પમત્તો વિહરાતિ સતિયા અવિપ્પવાસેન પમાદવિરહિતો સબ્બિરિયાપથેસુ સતિસમ્પજઞ્ઞયુત્તો હુત્વા વિહરાહિ. ઇદાનિ તં અપ્પમાદવિહારં સહ ફલેન સઙ્ખેપતો દસ્સેતું ‘‘રત્તિન્દિવ’’ન્તિઆદિ વુત્તં. તસ્સત્થો – રત્તિભાગં દિવસભાગઞ્ચ ‘‘ચઙ્કમેન નિસજ્જાય આવરણીયેહિ ધમ્મેહિ ચિત્તં પરિસોધેતી’’તિ (સં. નિ. ૪.૨૩૯; અ. નિ. ૩.૧૬; વિભ. ૫૧૯) વુત્તનયેન ચતુસમ્મપ્પધાનવસેન અતન્દિતો અકુસીતો આરદ્ધવીરિયો કુસલં સમથવિપસ્સનાધમ્મઞ્ચ લોકુત્તરધમ્મઞ્ચ ભાવેહિ ઉપ્પાદેહિ વડ્ઢેહિ ચ, એવં ભાવેત્વા ચ જહ સીઘં સમુસ્સયન્તિ તવ સમુસ્સયં અત્તભાવં પઠમં તાવ તપ્પટિબદ્ધછન્દરાગપ્પહાનેન સીઘં નચિરસ્સેવ પજહ, એવંભૂતો ચ પચ્છા ચરિમકચિત્તનિરોધેન અનવસેસતો ચ પજહિસ્સતીતિ. અરહત્તં પન પત્વા થેરો અઞ્ઞં બ્યાકરોન્તો તમેવ ગાથં પચ્ચુદાહાસીતિ.

સીહત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.