૩. માણવત્થેરગાથાવણ્ણના

જિણ્ણઞ્ચ દિસ્વા દુખિતઞ્ચ બ્યાધિતન્તિ આયસ્મતો માણવત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયં કુસલં ઉપચિનન્તો ઇતો એકનવુતે કપ્પે બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિત્વા લક્ખણધરો હુત્વા વિપસ્સિસ્સ ભગવતો અભિજાતિયા લક્ખણાનિ પરિગ્ગહેત્વા પુબ્બનિમિત્તાનિ સાવેત્વા, ‘‘એકંસેન અયં બુદ્ધો ભવિસ્સતી’’તિ બ્યાકરિત્વા નાનાનયેહિ થોમેત્વા અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન સુગતીસુયેવ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સાવત્થિયં બ્રાહ્મણમહાસાલસ્સ ગેહે નિબ્બત્તિત્વા યાવ સત્તવસ્સાનિ, તાવ અન્તોઘરેયેવ વડ્ઢિત્વા સત્તમે સંવચ્છરે ઉપનયનત્થં ઉય્યાનં નીતો અન્તરામગ્ગે જિણ્ણાતુરમતે દિસ્વા તેસં અદિટ્ઠપુબ્બત્તા તે પરિજને પુચ્છિત્વા જરારોગમરણસભાવં સુત્વા સઞ્જાતસંવેગો તતો અનિવત્તન્તો વિહારં ગન્ત્વા સત્થુ સન્તિકે ધમ્મં સુત્વા માતાપિતરો અનુજાનાપેત્વા પબ્બજિત્વા વિપસ્સનં પટ્ઠપેત્વા નચિરસ્સેવ અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૧.૧૩.૪૧-૬૪) –

‘‘જાયમાને વિપસ્સિમ્હિ, નિમિત્તં બ્યાકરિં અહં;

નિબ્બાપયિઞ્ચ જનતં, બુદ્ધો લોકે ભવિસ્સતિ.

‘‘યસ્મિઞ્ચ જાયમાનસ્મિં, દસસહસ્સિ કમ્પતિ;

સો દાનિ ભગવા સત્થા, ધમ્મં દેસેતિ ચક્ખુમા.

‘‘યસ્મિઞ્ચ જાયમાનસ્મિં, આલોકો વિપુલો અહુ;

સો દાનિ ભગવા સત્થા, ધમ્મં દેસેતિ ચક્ખુમા.

‘‘યસ્મિઞ્ચ જાયમાનસ્મિં, સરિતાયો ન સન્દયું;

સો દાનિ ભગવા સત્થા, ધમ્મં દેસેતિ ચક્ખુમા.

‘‘યસ્મિઞ્ચ જાયમાનસ્મિં, અવીચગ્ગિ ન પજ્જલિ;

સો દાનિ ભગવા સત્થા, ધમ્મં દેસેતિ ચક્ખુમા.

‘‘યસ્મિઞ્ચ જાયમાનસ્મિં, પક્ખિસઙ્ઘો ન સઞ્ચરિ;

સો દાનિ ભગવા સત્થા, ધમ્મં દેસેતિ ચક્ખુમા.

‘‘યસ્મિઞ્ચ જાયમાનસ્મિં, વાતક્ખન્ધો ન વાયતિ;

સો દાનિ ભગવા સત્થા, ધમ્મં દેસેતિ ચક્ખુમા.

‘‘યસ્મિઞ્ચ જાયમાનસ્મિં, સબ્બરતનાનિ જોતયું;

સો દાનિ ભગવા સત્થા, ધમ્મં દેસેતિ ચક્ખુમા.

‘‘યસ્મિઞ્ચ જાયમાનસ્મિં, સત્તાસું પદવિક્કમા;

સો દાનિ ભગવા સત્થા, ધમ્મં દેસેતિ ચક્ખુમા.

‘‘જાતમત્તો ચ સમ્બુદ્ધો, દિસા સબ્બા વિલોકયિ;

વાચાસભિમુદીરેસિ, એસા બુદ્ધાન ધમ્મતા.

‘‘સંવેજયિત્વા જનતં, થવિત્વા લોકનાયકં;

સમ્બુદ્ધં અભિવાદેત્વા, પક્કામિં પાચિનામુખો.

‘‘એકનવુતિતો કપ્પે, યં બુદ્ધમભિથોમયિં;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, થોમનાય ઇદં ફલં.

‘‘ઇતો નવુતિકપ્પમ્હિ, સમ્મુખાથવિકવ્હયો;