૭. એકધમ્મસવનીયત્થેરગાથાવણ્ણના

કિલેસા ઝાપિતા મય્હન્તિ આયસ્મતો એકધમ્મસવનીયત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? સો કિર પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો કાલે રુક્ખદેવતા હુત્વા નિબ્બત્તો કતિપયે ભિક્ખૂ મગ્ગમૂળ્હે મહારઞ્ઞે વિચરન્તે દિસ્વા અનુકમ્પમાનો અત્તનો ભવનતો ઓતરિત્વા તે સમસ્સાસેત્વા ભોજેત્વા યથાધિપ્પેતટ્ઠાનં પાપેસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો કસ્સપે ભગવતિ લોકે ઉપ્પજ્જિત્વા કતબુદ્ધકિચ્ચે પરિનિબ્બુતે તસ્મિં કાલે બારાણસિરાજા કિકી નામ અહોસિ. તસ્મિં કાલઙ્કતે તસ્સ પુથુવિન્દરાજા નામ પુત્તો આસિ. તસ્સ પુત્તો સુસામો નામ. તસ્સ પુત્તો કિકીબ્રહ્મદત્તો નામ હુત્વા રજ્જં કારેન્તો સાસને અન્તરહિતે ધમ્મસ્સવનં અલભન્તો, ‘‘યો ધમ્મં દેસેતિ, તસ્સ સહસ્સં દમ્મી’’તિ ઘોસાપેત્વા એકમ્પિ ધમ્મકથિકં અલભન્તો, ‘‘મય્હં પિતુપિતામહાદીનં કાલે ધમ્મો સંવત્તતિ, ધમ્મકથિકા સુલભા અહેસું. ઇદાનિ પન ચતુપ્પદિકગાથામત્તમ્પિ કથેન્તો દુલ્લભો. યાવ ધમ્મસઞ્ઞા ન વિનસ્સતિ, તાવદેવ પબ્બજિસ્સામી’’તિ રજ્જં પહાય હિમવન્તં ઉદ્દિસ્સ ગચ્છન્તં સક્કો દેવરાજા આગન્ત્વા, ‘‘અનિચ્ચા વત સઙ્ખારા’’તિ ગાથાય ધમ્મં કથેત્વા નિવત્તેસિ. સો નિવત્તિત્વા બહું પુઞ્ઞં કત્વા દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સેતબ્યનગરે સેટ્ઠિકુલે નિબ્બત્તિત્વા વયપ્પત્તો ભગવતિ સેતબ્યનગરે સિંસપાવને વિહરન્તે સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા વન્દિત્વા એકમન્તં નિસીદિ. તસ્સ સત્થા અજ્ઝાસયં ઓલોકેત્વા, ‘‘અનિચ્ચા વત સઙ્ખારા’’તિ ઇમાય ગાથાય ધમ્મં દેસેસિ. તસ્સ તત્થ કતાધિકારતાય સો અનિચ્ચસઞ્ઞાય પાકટતરં હુત્વા ઉપટ્ઠિતાય પટિલદ્ધસંવેગો પબ્બજિત્વા ધમ્મસમ્મસનં પટ્ઠપેત્વા દુક્ખસઞ્ઞં અનત્તસઞ્ઞઞ્ચ મનસિકરોન્તો વિપસ્સનં ઉસ્સુક્કાપેત્વા અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૧.૧૨.૬૬-૭૧) –

‘‘પદુમુત્તરબુદ્ધસ્સ, સાવકા વનચારિનો;

વિપ્પનટ્ઠા બ્રહારઞ્ઞે, અન્ધાવ અનુસુય્યરે.

‘‘અનુસ્સરિત્વા સમ્બુદ્ધં, પદુમુત્તરનાયકં;

તસ્સ તે મુનિનો પુત્તા, વિપ્પનટ્ઠા મહાવને.

‘‘ભવના ઓરુહિત્વાન, અગમિં ભિક્ખુસન્તિકં;

તેસં મગ્ગઞ્ચ આચિક્ખિં, ભોજનઞ્ચ અદાસહં.

‘‘તેન કમ્મેન દ્વિપદિન્દ, લોકજેટ્ઠ નરાસભ;

જાતિયા સત્તવસ્સોહં, અરહત્તમપાપુણિં.

‘‘સચક્ખૂ નામ નામેન, દ્વાદસ ચક્કવત્તિનો;

સત્તરતનસમ્પન્ના, પઞ્ચકપ્પસતે ઇતો.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

તસ્સ એકેનેવ ધમ્મસ્સવનેન નિપ્ફન્નકિચ્ચત્તા એકધમ્મસવનીયોત્વેવ સમઞ્ઞા અહોસિ. સો અરહા હુત્વા અઞ્ઞં બ્યાકરોન્તો –

૬૭. ‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં, ભવા સબ્બે સમૂહતા;

વિક્ખીણો જાતિસંસારો, નત્થિ દાનિ પુનબ્ભવો’’તિ. – ગાથં અભાસિ;

તત્થ કિલેસાતિ યસ્મિં સન્તાને ઉપ્પન્ના, તં કિલેસેન્તિ વિબાધેન્તિ ઉપતાપેન્તિ વાતિ કિલેસા, રાગાદયો. ઝાપિતાતિ ઇન્દગ્ગિના વિય રુક્ખગચ્છાદયો અરિયમગ્ગઞાણગ્ગિના સમૂલં દડ્ઢા. મય્હન્તિ મયા, મમ સન્તાને વા. ભવા સબ્બે સમૂહતાતિ કામકમ્મભવાદયો સબ્બે ભવા સમુગ્ઘાટિતા કિલેસાનં ઝાપિતત્તા. સતિ હિ કિલેસવટ્ટે કમ્મવટ્ટેન ભવિતબ્બં. કમ્મભવાનં સમૂહતત્તા એવ ચ ઉપપત્તિભવાપિ સમૂહતા એવ અનુપ્પત્તિધમ્મતાય આપાદિતત્તા. વિક્ખીણો જાતિસંસારોતિ જાતિઆદિકો –

‘‘ખન્ધાનઞ્ચ પટિપાટિ, ધાતુઆયતનાન ચ;

અબ્બોચ્છિન્નં વત્તમાના, સંસારોતિ પવુચ્ચતી’’તિ. –

વુત્તલક્ખણો સંસારો વિસેસતો ખીણો, તસ્મા નત્થિ દાનિ પુનબ્ભવો. યસ્મા આયતિં પુનબ્ભવો નત્થિ, તસ્મા વિક્ખીણો જાતિસંસારો. તસ્મા ચ પુનબ્ભવો નત્થિ, યસ્મા ભવા સબ્બે સમૂહતાતિ આવત્તેત્વા વત્તબ્બં. અથ વા વિક્ખીણો જાતિસંસારો, તતો એવ નત્થિ દાનિ પુનબ્ભવોતિ યોજેતબ્બં.

એકધમ્મસવનીયત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.