૯. કોસલવિહારિત્થેરગાથાવણ્ણના

સદ્ધાયાહં પબ્બજિતોતિ આયસ્મતો કોસલવિહારિત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ કિર પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો કાલે કુસલબીજં રોપેત્વા તં તં પુઞ્ઞં અકાસિ. સેસં અઞ્જનવનિયત્થેરવત્થુસદિસમેવ. અયં પન વિસેસો – અયં કિર વુત્તનયેન પબ્બજિત્વા કતપુબ્બકિચ્ચો કોસલરટ્ઠે અઞ્ઞતરસ્મિં ગામે એકં ઉપાસકકુલં નિસ્સાય અરઞ્ઞે વિહરતિ, તં સો ઉપાસકો રુક્ખમૂલે વસન્તં દિસ્વા કુટિકં કારેત્વા અદાસિ. થેરો કુટિકાયં વિહરન્તો આવાસસપ્પાયેન સમાધાનં લભિત્વા વિપસ્સનં ઉસ્સુક્કાપેત્વા નચિરસ્સેવ અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૧.૧૧.૫૩-૬૧) –

‘‘હિમવન્તસ્સાવિદૂરે, વસામિ પણ્ણસન્થરે;

ઘાસેસુ ગેધમાપન્નો, સેય્યસીલો ચહં તદા.

‘‘ખણન્તાલુકલમ્બાનિ, બિળાલિતક્કલાનિ ચ;

કોલં ભલ્લાતકં બિલ્લં, આહત્વા પટિયાદિતં.

‘‘પદુમુત્તરો લોકવિદૂ, આહુતીનં પટિગ્ગહો;

મમ સઙ્કપ્પમઞ્ઞાય, આગચ્છિ મમ સન્તિકં.

‘‘ઉપાગતં મહાનાગં, દેવદેવં નરાસભં;

બિળાલિં પગ્ગહેત્વાન, પત્તમ્હિ ઓકિરિં અહં.

‘‘પરિભુઞ્જિ મહાવીરો, તોસયન્તો મમં તદા;

પરિભુઞ્જિત્વાન સબ્બઞ્ઞૂ, ઇમં ગાથં અભાસથ.

‘‘સકં ચિત્તં પસાદેત્વા, બિળાલિં મે અદા તુવં;

કપ્પાનં સતસહસ્સં, દુગ્ગતિં નુપપજ્જસિ.

‘‘ચરિમં વત્તતે મય્હં, ભવા સબ્બે સમૂહતા;

ધારેમિ અન્તિમં દેહં, સમ્માસમ્બુદ્ધસાસને.

‘‘ચતુપઞ્ઞાસિતો કપ્પે, સુમેખલિય સવ્હયો;

સત્તરતનસમ્પન્નો, ચક્કવત્તી મહબ્બલો.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા વિમુત્તિસુખપ્પટિસંવેદનેન ઉપ્પન્નપીતિવેગેન ઉદાનેન્તો ‘‘સદ્ધાયાહં પબ્બજિતો’’તિ ગાથં અભાસિ.

૫૯. તત્થ સદ્ધાયાતિ ભગવતો વેસાલિં ઉપગમને આનુભાવં દિસ્વા, ‘‘એકન્તનિય્યાનિકં ઇદં સાસનં, તસ્મા અદ્ધા ઇમાય પટિપત્તિયા જરામરણતો મુચ્ચિસ્સામી’’તિ ઉપ્પન્નસદ્ધાવસેન પબ્બજિતો પબ્બજ્જં ઉપગતો. અરઞ્ઞે મે કુટિકા કતાતિ તસ્સા પબ્બજ્જાય અનુરૂપવસેન અરઞ્ઞે વસતો મે કુટિકા કતા, પબ્બજ્જાનુરૂપં આરઞ્ઞકો હુત્વા વૂપકટ્ઠો વિહરામીતિ દસ્સેતિ. તેનાહ ‘‘અપ્પમત્તો ચ આતાપી, સમ્પજાનો પતિસ્સતો’’તિ. અરઞ્ઞવાસલદ્ધેન કાયવિવેકેન જાગરિયં અનુયુઞ્જન્તો તત્થ સતિયા અવિપ્પવાસેન અપ્પમત્તો, આરદ્ધવીરિયતાય આતાપી, પુબ્બભાગિયસતિસમ્પજઞ્ઞપારિપૂરિયા વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા અરહત્તાધિગમેન પઞ્ઞાસતિવેપુલ્લપ્પત્તિયા અચ્ચન્તમેવ સમ્પજાનો પતિસ્સતો વિહરામીતિ અત્થો. અપ્પમત્તભાવાદિકિત્તને ચસ્સ ઇદમેવ અઞ્ઞાબ્યાકરણં અહોસિ કોસલરટ્ઠે ચિરનિવાસિભાવેન પન કોસલવિહારીતિ સમઞ્ઞા જાતાતિ.

કોસલવિહારિત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.