૮. રમણીયકુટિકત્થેરગાથાવણ્ણના

રમણીયા મે કુટિકાતિ આયસ્મતો રમણીયકુટિકત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? સોપિ કિર પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો કાલે કુસલબીજરોપનં કત્વા દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇતો અટ્ઠારસકપ્પસતમત્થકે અત્થદસ્સિસ્સ ભગવતો કાલે કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો બુદ્ધારહં આસનં ભગવતો અદાસિ. પુપ્ફેહિ ચ ભગવન્તં પૂજેત્વા પઞ્ચપતિટ્ઠિતેન વન્દિત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. સેસં અઞ્જનવનિયત્થેરસ્સ વત્થુમ્હિ વુત્તસદિસમેવ. અયં પન વિસેસો – અયં કિર વુત્તનયેન પબ્બજિત્વા કતપુબ્બકિચ્ચો વજ્જિરટ્ઠે અઞ્ઞતરસ્મિં ગામકાવાસે કુટિકાયં વિહરતિ, સા હોતિ કુટિકા અભિરૂપા દસ્સનીયા પાસાદિકા સુપરિકમ્મકતભિત્તિભૂમિકા આરામપોક્ખરણિરામણેય્યાદિસમ્પન્ના મુત્તાજાલસદિસવાલિકાકિણ્ણભૂમિભાગા થેરસ્સ ચ વત્તસમ્પન્નતાય સુસમ્મટ્ઠઙ્ગણતાદિના ભિય્યોસોમત્તાય રમણીયતરા હુત્વા તિટ્ઠતિ. સો તત્થ વિહરન્તો વિપસ્સનં પટ્ઠપેત્વા નચિરસ્સેવ અરહત્તે પતિટ્ઠાસિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૧.૧૧.૪૭-૫૨) –

‘‘કાનનં વનમોગ્ગય્હ, અપ્પસદ્દં નિરાકુલં;

સીહાસનં મયા દિન્નં, અત્થદસ્સિસ્સ તાદિનો.

‘‘માલાહત્થં ગહેત્વાન, કત્વા ચ નં પદક્ખિણં;

સત્થારં પયિરુપાસિત્વા, પક્કામિં ઉત્તરામુખો.

‘‘તેન કમ્મેન દ્વિપદિન્દ, લોકજેટ્ઠ નરાસભ;

સન્નિબ્બાપેમિ અત્તાનં, ભવા સબ્બે સમૂહતા.

‘‘અટ્ઠારસકપ્પસતે, યં દાનમદદિં તદા;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, સીહાસનસ્સિદં ફલં.

‘‘ઇતો સત્તકપ્પસતે, સન્નિબ્બાપકખત્તિયો;

સત્તરતનસમ્પન્નો, ચક્કવત્તી મહબ્બલો.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા થેરે તત્થ વિહરન્તે કુટિકાય રમણીયભાવતો વિહારપેક્ખકા મનુસ્સા તતો તતો આગન્ત્વા કુટિં પસ્સન્તિ. અથેકદિવસં કતિપયા ધુત્તજાતિકા ઇત્થિયો તત્થ ગતા કુટિકાય રમણીયભાવં દિસ્વા, ‘‘એત્થ વસન્તો અયં સમણો સિયા અમ્હેહિ આકડ્ઢનીયહદયો’’તિ અધિપ્પાયેન – ‘‘રમણીયં વો, ભન્તે, વસનટ્ઠાનં. મયમ્પિ રમણીયરૂપા પઠમયોબ્બને ઠિતા’’તિ વત્વા ઇત્થિકુત્તાદીનિ દસ્સેતું આરભિંસુ. થેરો અત્તનો વીતરાગભાવં પકાસેન્તો ‘‘રમણીયા મે કુટિકા, સદ્ધાદેય્યા મનોરમા’’તિ ગાથં અભાસિ.

૫૮. તત્થ રમણીયા મે કુટિકાતિ ‘‘રમણીયા તે, ભન્તે, કુટિકા’’તિ યં તુમ્હેહિ વુત્તં, તં સચ્ચં. અયં મમ વસનકુટિકા રમણીયા મનુઞ્ઞરૂપા, સા ચ ખો સદ્ધાદેય્યા, ‘‘એવરૂપાય મનાપં કત્વા પબ્બજિતાનં દિન્નાય ઇદં નામ ફલં હોતી’’તિ કમ્મફલાનિ સદ્દહિત્વા સદ્ધાય ધમ્મચ્છન્દેન દાતબ્બત્તા સદ્ધાદેય્યા, ન ધનેન નિબ્બત્તિતા. સયઞ્ચ તથાદિન્નાનિ સદ્ધાદેય્યાનિ પસ્સન્તાનં પરિભુઞ્જન્તાનઞ્ચ મનો રમેતીતિ મનોરમા. સદ્ધાદેય્યત્તા એવ હિ મનોરમા, સદ્ધાદીહિ દેય્યધમ્મં સક્કચ્ચં અભિસઙ્ખરિત્વા દેન્તિ, સદ્ધાદેય્યઞ્ચ પરિભુઞ્જન્તા સપ્પુરિસા દાયકસ્સ અવિસંવાદનત્થમ્પિ પયોગાસયસમ્પન્ના હોન્તિ, ન તુમ્હેહિ ચિન્તિતાકારેન પયોગાસયવિપન્નાતિ અધિપ્પાયો. ન મે અત્થો કુમારીહીતિ યસ્મા સબ્બસો કામેહિ વિનિવત્તિતમાનસો અહં, તસ્મા ન મે અત્થો કુમારીહિ. કપ્પિયકારકકમ્મવસેનપિ હિ માદિસાનં ઇત્થીહિ પયોજનં નામ નત્થિ, પગેવ રાગવસેન, તસ્મા ન મે અત્થો કુમારીહીતિ. કુમારિગ્ગહણઞ્ચેત્થ ઉપલક્ખણં દટ્ઠબ્બં. માદિસસ્સ નામ સન્તિકે એવં પટિપજ્જાહીતિ અયુત્તકારિનીહિ યાવ અપરદ્ધઞ્ચ તુમ્હેહિ સમાનજ્ઝાસયાનં પુરતો અયં કિરિયા સોભેય્યાતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘યેસં અત્થો તહિં ગચ્છથ નારિયો’’તિ. તત્થ યેસન્તિ કામેસુ અવીતરાગાનં. અત્થોતિ પયોજનં. તહિન્તિ તત્થ તેસં સન્તિકં. નારિયોતિ આલપનં. તં સુત્વા ઇત્થિયો મઙ્કુભૂતા પત્તક્ખન્ધા આગતમગ્ગેનેવ ગતા. એત્થ ચ ‘‘ન મે અત્થો કુમારીહી’’તિ કામેહિ અનત્થિકભાવવચનેનેવ થેરેન અરહત્તં બ્યાકતન્તિ દટ્ઠબ્બં.

રમણીયકુટિકત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.