૭. દુતિયકુટિવિહારિત્થેરગાથાવણ્ણના

અયમાહુ પુરાણિયાતિ આયસ્મતો કુટિવિહારિત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? સો કિર પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો પસન્નમાનસો પરિળાહકાલે નળવિલીવેહિ વિરચિતં બીજનિં અદાસિ. તં સત્થા અનુમોદનગાથાય સમ્પહંસેસિ. સેસં યદેત્થ વત્તબ્બં, તં અઞ્જનવનિયત્થેરવત્થુમ્હિ વુત્તસદિસમેવ. અયં પન વિસેસો – અયં કિર વુત્તનયેન પબ્બજિત્વા અઞ્ઞતરાય પુરાણકુટિકાય વિહરન્તો સમણધમ્મં અચિન્તેત્વા, ‘‘અયં કુટિકા જિણ્ણા, અઞ્ઞં કુટિકં કાતું વટ્ટતી’’તિ નવકમ્મવસેન ચિત્તં ઉપ્પાદેસિ. તસ્સ અત્થકામા દેવતા સંવેગજનનત્થં ઇમં ઉત્તાનોભાસં ગમ્ભીરત્થં ‘‘અયમાહુ’’તિ ગાથમાહ.

૫૭. તત્થ અયન્તિ આસન્નપચ્ચક્ખવચનં. આહૂતિ અહોસીતિ અત્થો. ગાથાસુખત્થઞ્હિ દીઘં કત્વા વુત્તં. પુરાણિયાતિ પુરાતની અદ્ધગતા. અઞ્ઞં પત્થયસે નવં કુટિન્તિ ઇમિસ્સા કુટિયા પુરાણભાવેન જિણ્ણતાય ઇતો અઞ્ઞં ઇદાનિ નિબ્બત્તનીયતાય નવં કુટિં પત્થયસે પત્થેસિ આસીસસિ. સબ્બેન સબ્બં પન આસં કુટિયા વિરાજય પુરાણિયં વિય નવાયમ્પિ કુટિયં આસં તણ્હં અપેક્ખં વિરાજેહિ, સબ્બસો તત્થ વિરત્તચિત્તો હોહિ. કસ્મા? યસ્મા દુક્ખા ભિક્ખુ પુન નવા નામ કુટિ ભિક્ખુ પુન ઇદાનિ નિબ્બત્તિયમાના દુક્ખાવહત્તા દુક્ખા, તસ્મા અઞ્ઞં નવં દુક્ખં અનુપ્પાદેન્તો યથાનિબ્બત્તાયં પુરાણિયંયેવ કુટિયં ઠત્વા અત્તના કતબ્બં કરોહીતિ. અયઞ્હેત્થ અધિપ્પાયો – ત્વં, ભિક્ખુ, ‘‘અયં પુરાણી તિણકુટિકા જિણ્ણા’’તિ અઞ્ઞં નવં તિણકુટિકં કાતું ઇચ્છસિ, ન સમણધમ્મં, એવં ઇચ્છન્તો પન ભાવનાય અનનુયુઞ્જનેન પુનબ્ભવાભિનિબ્બત્તિયા અનતિવત્તનતો આયતિં અત્તભાવકુટિમ્પિ પત્થેન્તો કાતું ઇચ્છન્તોયેવ નામ હોતિ. સા પન નવા તિણકુટિ વિય કરણદુક્ખેન તતો ભિય્યોપિ જરામરણસોકપરિદેવાદિદુક્ખસંસટ્ઠતાય દુક્ખા, તસ્મા તિણકુટિયં વિય અત્તભાવકુટિયં આસં અપેક્ખં વિરાજય સબ્બસો તત્થ વિરત્તચિત્તો હોહિ, એવં તે વટ્ટદુક્ખં ન ભવિસ્સતીતિ. દેવતાય ચ વચનં સુત્વા થેરો સંવેગજાતો વિપસ્સનં પટ્ઠપેત્વા ઘટેન્તો વાયમન્તો નચિરસ્સેવ અરહત્તે પતિટ્ઠાસિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૧.૧૧.૩૬-૪૬) –

‘‘પદુમુત્તરબુદ્ધસ્સ, લોકજેટ્ઠસ્સ તાદિનો;

તિણત્થરે નિસિન્નસ્સ, ઉપસન્તસ્સ તાદિનો.

‘‘નળમાલં ગહેત્વાન, બન્ધિત્વા બીજનિં અહં;

બુદ્ધસ્સ ઉપનામેસિં, દ્વિપદિન્દસ્સ તાદિનો.

‘‘પટિગ્ગહેત્વા સબ્બઞ્ઞૂ, બીજનિં લોકનાયકો;

મમ સઙ્કપ્પમઞ્ઞાય, ઇમં ગાથં અભાસથ.

‘‘યથા મે કાયો નિબ્બાતિ, પરિળાહો ન વિજ્જતિ;

તથેવ તિવિધગ્ગીહિ, ચિત્તં તવ વિમુચ્ચતુ.

‘‘સબ્બે દેવા સમાગચ્છું, યે કેચિ વનનિસ્સિતા;

સોસ્સામ બુદ્ધવચનં, હાસયન્તઞ્ચ દાયકં.

‘‘નિસિન્નો ભગવા તત્થ, દેવસઙ્ઘપુરક્ખતો;

દાયકં સમ્પહંસેન્તો, ઇમા ગાથા અભાસથ.

‘‘ઇમિના બીજનિદાનેન, ચિત્તસ્સ પણિધીહિ ચ;

સુબ્બતો નામ નામેન, ચક્કવત્તી ભવિસ્સતિ.

‘‘તેન કમ્માવસેસેન, સુક્કમૂલેન ચોદિતો;

માલુતો નામ નામેન, ચક્કવત્તી ભવિસ્સતિ.

‘‘ઇમિના બીજનિદાનેન, સમ્માનવિપુલેન ચ;

કપ્પસતસહસ્સમ્પિ, દુગ્ગતિં નુપપજ્જતિ.

‘‘તિંસકપ્પસહસ્સમ્હિ, સુબ્બતા અટ્ઠતિંસ તે;

એકૂનતિંસસહસ્સે, અટ્ઠ માલુતનામકા.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તે પન પતિટ્ઠિતો ‘‘અયં મે અરહત્તપ્પત્તિયા અઙ્કુસભૂતા’’તિ તમેવ ગાથં પચ્ચુદાહાસિ. સાયેવ ચ થેરસ્સ અઞ્ઞાબ્યાકરણગાથા અહોસિ. કુટિઓવાદેન લદ્ધવિસેસત્તા ચસ્સ કુટિવિહારીત્વેવ સમઞ્ઞા અહોસીતિ.

દુતિયકુટિવિહારિત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.