૬. સમિદ્ધિત્થેરગાથાવણ્ણના

સદ્ધાયાહં પબ્બજિતોતિ આયસ્મતો સમિદ્ધિત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કત્તાધિકારો તત્થ તત્થ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો ઇતો ચતુનવુતે કપ્પે સિદ્ધત્થં ભગવન્તં પસ્સિત્વા પસન્નમાનસો સવણ્ટાનિ પુપ્ફાનિ કણ્ણિકબદ્ધાનિ ગહેત્વા પૂજેસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવલોકે નિબ્બત્તિત્વા અપરાપરં પુઞ્ઞાનિ કત્વા સુગતીસુયેવ પરિવત્તેન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે રાજગહે કુલગેહે નિબ્બત્તિ. તસ્સ જાતકાલતો પટ્ઠાય તં કુલં ધનધઞ્ઞાદીહિ વડ્ઢિ, અત્તભાવો ચસ્સ અભિરૂપો દસ્સનીયો ગુણવા ઇતિ વિભવસમિદ્ધિયા ચ ગુણસમિદ્ધિયા ચ સમિદ્ધીત્વેવ પઞ્ઞાયિત્થ. સો બિમ્બિસારસમાગમે બુદ્ધાનુભાવં દિસ્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા ભાવનાય યુત્તપ્પયુત્તો વિહરન્તો ભગવતિ તપોદારામે વિહરન્તે એકદિવસં એવં ચિન્તેસિ – ‘‘લાભા વત મે સત્થા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો, સ્વાક્ખાતે ચાહં ધમ્મવિનયે પબ્બજિતો, સબ્રહ્મચારી ચ મે સીલવન્તો કલ્યાણધમ્મા’’તિ. તસ્સેવં ચિન્તેન્તસ્સ ઉળારં પીતિસોમનસ્સં ઉદપાદિ. તં અસહન્તો મારો પાપિમા થેરસ્સ અવિદૂરે મહન્તં ભેરવસદ્દમકાસિ, પથવિયા ઉન્દ્રિયનકાલો વિય અહોસિ. થેરો ભગવતો તમત્થં આરોચેસિ. ભગવા ‘‘મારો તુય્હં વિચક્ખુકમ્માય ચેતેતિ, ગચ્છ, ભિક્ખુ તત્થ અચિન્તેત્વા વિહરાહી’’તિ આહ. થેરો તત્થ ગન્ત્વા વિહરન્તો નચિરસ્સેવ વિપસ્સનં ઉસ્સુક્કાપેત્વા અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૧.૨૧.૩૦-૩૪) –

‘‘કણિકારંવ જોતન્તં, નિસિન્નં પબ્બતન્તરે;

ઓભાસેન્તં દિસા સબ્બા, સિદ્ધત્થં નરસારથિં.

‘‘ધનું અદ્વેજ્ઝં કત્વાન, ઉસું સન્નય્હહં તદા;

પુપ્ફં સવણ્ટં છેત્વાન, બુદ્ધસ્સ અભિરોપયિં.

‘‘ચતુન્નવુતિતો કપ્પે, યં પુપ્ફમભિરોપયિં;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, બુદ્ધપૂજાયિદં ફલં.

‘‘એકપઞ્ઞાસિતો કપ્પે, એકો આસિં જુતિન્ધરો;

સત્તરતનસમ્પન્નો, ચક્કવત્તી મહબ્બલો.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા તત્થેવ વિહરન્તસ્સ થેરસ્સ ખીણાસવભાવં અજાનન્તો પુરિમનયેનેવ મારો મહન્તં ભેરવસદ્દં અકાસિ. તં સુત્વા થેરો અભીતો અચ્છમ્ભી ‘‘તાદિસાનં મારાનં સતમ્પિ સહસ્સમ્પિ મય્હં લોમમ્પિ ન કમ્પેતી’’તિ અઞ્ઞં બ્યાકરોન્તો ‘‘સદ્ધાયાહં પબ્બજિતો’’તિ ગાથં અભાસિ.

૪૬. તત્થ સદ્ધાયાતિ ધમ્મચ્છન્દસમુટ્ઠાનાય કમ્મફલસદ્ધાય ચેવ રતનત્તયસદ્ધાય ચ. અહન્તિ અત્તાનં નિદ્દિસતિ. પબ્બજિતોતિ ઉપગતો. અગારસ્માતિ ગેહતો ઘરાવાસતો વા. અનગારિયન્તિ પબ્બજ્જં, સા હિ યંકિઞ્ચિ કસિવાણિજ્જાદિકમ્મં ‘અગારસ્સ હિત’ન્તિ અગારિયં નામ, તદભાવતો ‘‘અનગારિયા’’તિ વુચ્ચતિ. સતિ પઞ્ઞા ચ મે વુડ્ઢાતિ સરણલક્ખણા સતિ, પજાનનલક્ખણા પઞ્ઞાતિ ઇમે ધમ્મા વિપસ્સનાક્ખણતો પટ્ઠાય મગ્ગપટિપાટિયા યાવ અરહત્તા મે વુડ્ઢા વડ્ઢિતા, ન દાનિ વડ્ઢેતબ્બા અત્થિ સતિપઞ્ઞા વેપુલ્લપ્પત્તાતિ દસ્સેતિ. ચિત્તઞ્ચ સુસમાહિતન્તિ અટ્ઠસમાપત્તિવસેન ચેવ લોકુત્તરસમાધિવસેન ચ ચિત્તં મે સુટ્ઠુ સમાહિતં, ન દાનિ તસ્સ સમાધાતબ્બં અત્થિ, સમાધિ વેપુલ્લપ્પત્તોતિ દસ્સેતિ. તસ્મા કામં કરસ્સુ રૂપાનીતિ પાપિમ મં ઉદ્દિસ્સ યાનિ કાનિચિ વિપ્પકારાનિ યથારુચિં કરોહિ, તેહિ પન નેવ મં બ્યાધયિસ્સસિ મમ સરીરકમ્પનમત્તમ્પિ કાતું ન સક્ખિસ્સસિ, કુતો ચિત્તઞ્ઞથત્તં? તસ્મા તવ કિરિયા અપ્પટિચ્છિતપહેનકં વિય ન કિઞ્ચિ અત્થં સોધેતિ, કેવલં તવ ચિત્તવિઘાતમત્તફલાતિ થેરો મારં તજ્જેસિ. તં સુત્વા મારો ‘‘જાનાતિ મં સમણો’’તિ તત્થેવન્તરધાયિ.

સમિદ્ધિત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.