૨. સુપ્પિયત્થેરગાથાવણ્ણના

અજરં જીરમાનેનાતિ આયસ્મતો સુપ્પિયત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? સો કિર પદુમુત્તરસ્સ ભગવતો કાલે કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા તાપસપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા અરઞ્ઞાયતને વસન્તો તત્થ ભગવન્તં દિસ્વા પસન્નમાનસો ફલાફલં અદાસિ, તથા ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો કસ્સપસ્સ સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ કાલે ખત્તિયકુલે નિબ્બત્તિત્વા અનુક્કમેન વિઞ્ઞુતં પત્તો કલ્યાણમિત્તસન્નિસ્સયેન લદ્ધસંવેગો સાસને પબ્બજિત્વા બહુસ્સુતો અહોસિ. જાતિમદેન સુતમદેન ચ અત્તાનં ઉક્કંસેન્તો પરે ચ વમ્ભેન્તો વિહાસિ. સો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે તસ્સ કમ્મસ્સ નિસ્સન્દેન સાવત્થિયં પરિભૂતરૂપે સુસાનગોપકકુલે નિબ્બત્તિ. સુપ્પિયોતિસ્સ નામં અહોસિ. અથ વિઞ્ઞુતં પત્તો અત્તનો સહાયભૂતં સોપાકત્થેરં ઉપસઙ્કમિત્વા તસ્સ સન્તિકે ધમ્મં સુત્વા પટિલદ્ધસંવેગો પબ્બજિત્વા સમ્માપટિપત્તિં પૂરેત્વા ‘‘અજરં જીરમાનેના’’તિ ગાથં અભાસિ.

૩૨. તત્થ અજરન્તિ જરારહિતં, નિબ્બાનં સન્ધાયાહ. તઞ્હિ અજાતત્તા નત્થિ એત્થ જરા, એતસ્મિં વા અધિગતે પુગ્ગલસ્સ સા નત્થીતિ જરાભાવહેતુતોપિ અજરં નામ. જીરમાનેનાતિ જીરન્તેન, ખણે ખણે જરં પાપુણન્તેન. તપ્પમાનેનાતિ સન્તપ્પમાનેન, રાગાદીહિ એકાદસહિ અગ્ગીહિ દય્હમાનેન. નિબ્બુતિન્તિ યથાવુત્તસન્તાપાભાવતો નિબ્બુતસભાવં નિબ્બાનં. નિમિયન્તિ પરિવત્તેય્યં ચેતાપેય્યં. પરમં સન્તિન્તિ અનવસેસકિલેસાભિસઙ્ખારપરિળાહવૂપસમધમ્મતાય ઉત્તમં સન્તિં. ચતૂહિ યોગેહિ અનનુબન્ધત્તા યોગક્ખેમં. અત્તનો ઉત્તરિતરસ્સ કસ્સચિ અભાવતો અનુત્તરં. અયઞ્હેત્થ સઙ્ખેપત્થો – ખણે ખણે જરાય અભિભુય્યમાનત્તા જીરમાનેન, તથા રાગગ્ગિઆદીહિ સન્તપ્પમાનેન ગતો એવં અનિચ્ચેન દુક્ખેન અસારેન સબ્બથાપિ અનુપસન્તસભાવેન સઉપદ્દવેન, તપ્પટિપક્ખભાવતો અજરં પરમુપસમભૂતં કેનચિ અનુપદ્દુતં અનુત્તરં નિબ્બાનં નિમિયં પરિવત્તેય્યં ‘‘મહા વત મે લાભો મહા ઉદયો હત્થગતો’’તિ. યથા હિ મનુસ્સા યં કિઞ્ચિ ભણ્ડં પરિવત્તેન્તા નિરપેક્ખા ગય્હમાનેન સમ્બહુમાના હોન્તિ, એવમયં થેરો પહિતત્તો વિહરન્તો અત્તનો કાયે ચ જીવિતે ચ નિરપેક્ખતં, નિબ્બાનં પટિપેસિતત્તઞ્ચ પકાસેન્તો ‘‘નિમિયં પરમં સન્તિં, યોગક્ખેમં અનુત્તર’’ન્તિ વત્વા તમેવ પટિપત્તિં પરિબ્રૂહયન્તો વિપસ્સનં ઉસ્સુક્કાપેત્વા અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૨.૫૨.૫૧-૭૭) –

‘‘વરુણો નામ નામેન, બ્રાહ્મણો મન્તપારગૂ;

છડ્ડેત્વા દસ પુત્તાનિ, વનમજ્ઝોગહિં તદા.

‘‘અસ્સમં સુકતં કત્વા, સુવિભત્તં મનોરમં;

પણ્ણસાલં કરિત્વાન, વસામિ વિપિને અહં.

‘‘પદુમુત્તરો લોકવિદૂ, આહુતીનં પટિગ્ગહો;

મમુદ્ધરિતુકામો સો, આગચ્છિ મમ અસ્સમં.

‘‘યાવતા વનસણ્ડમ્હિ, ઓભાસો વિપુલો અહુ;

બુદ્ધસ્સ આનુભાવેન, પજ્જલી વિપિનં તદા.

‘‘દિસ્વાન તં પાટિહીરં, બુદ્ધસેટ્ઠસ્સ તાદિનો;

પત્તપુટં ગહેત્વાન, ફલેન પૂજયિં અહં.

‘‘ઉપગન્ત્વાન સમ્બુદ્ધં, સહખારિમદાસહં;

અનુકમ્પાય મે બુદ્ધો, ઇદં વચનમબ્રવિ.

‘‘ખારિભારં ગહેત્વાન, પચ્છતો એહિ મે તુવં;

પરિભુત્તે ચ સઙ્ઘમ્હિ, પુઞ્ઞં તવ ભવિસ્સતિ.

‘‘પુટકં તં ગહેત્વાન, ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સદાસહં;

તત્થ ચિત્તં પસાદેત્વા, તુસિતં ઉપપજ્જહં.

‘‘તત્થ દિબ્બેહિ નચ્ચેહિ, ગીતેહિ વાદિતેહિ ચ;

પુઞ્ઞકમ્મેન સંયુત્તં, અનુભોમિ સદા સુખં.

‘‘યં યં યોનુપપજ્જામિ, દેવત્તં અથ માનુસં;

ભોગે મે ઊનતા નત્થિ, ફલદાનસ્સિદં ફલં.

‘‘યાવતા ચતુરો દીપા, સસમુદ્દા સપબ્બતા;

ફલં બુદ્ધસ્સ દત્વાન, ઇસ્સરં કારયામહં.

‘‘યાવતા યે પક્ખિગણા, આકાસે ઉપ્પતન્તિ ચે;

તેપિ મે વસમન્વેન્તિ, ફલદાનસ્સિદં ફલં.

‘‘યાવતા વનસણ્ડમ્હિ, યક્ખા ભૂતા ચ રક્ખસા;

કુમ્ભણ્ડા ગરુળા ચાપિ, પારિચરિયં ઉપેન્તિ મે.

‘‘કુમ્મા સોણા મધુકારા, ડંસા ચ મકસા ઉભો;

તેપિ મં વસમન્વેન્તિ, ફલદાનસ્સિદં ફલં.

‘‘સુપણ્ણા નામ સકુણા, પક્ખિજાતા મહબ્બલા;

તેપિ મં સરણં યન્તિ, ફલદાનસ્સિદં ફલં.

‘‘યેપિ દીઘાયુકા નાગા, ઇદ્ધિમન્તો મહાયસા;

તેપિ મં વસમન્વેન્તિ, ફલદાનસ્સિદં ફલં.

‘‘સીહા બ્યગ્ઘા ચ દીપી ચ, અચ્છકોકતરચ્છકા;

તેપિ મં વસમન્વેન્તિ, ફલદાનસ્સિદં ફલં.

‘‘ઓસધી તિણવાસી ચ, યે ચ આકાસવાસિનો;

સબ્બે મં સરણં યન્તિ, ફલદાનસ્સિદં ફલં.

‘‘સુદુદ્દસં સુનિપુણં, ગમ્ભીરં સુપ્પકાસિતં;

ફસ્સયિત્વા વિહરામિ, ફલદાનસ્સિદં ફલં.

‘‘વિમોક્ખે અટ્ઠ ફુસિત્વા, વિહરામિ અનાસવો;

આતાપી નિપકો ચાહં, ફલદાનસ્સિદં ફલં.

‘‘યે ફલટ્ઠા બુદ્ધપુત્તા, ખીણદોસા મહાયસા;

અહમઞ્ઞતરો તેસં, ફલદાનસ્સિદં ફલં.

‘‘અભિઞ્ઞાપારમિં ગન્ત્વા, સુક્કમૂલેન ચોદિતો;

સબ્બાસવે પરિઞ્ઞાય, વિહરામિ અનાસવો.

‘‘તેવિજ્જા ઇદ્ધિપત્તા ચ, બુદ્ધપુત્તા મહાયસા;

દિબ્બસોતં સમાપન્ના, તેસં અઞ્ઞતરો અહં.

‘‘સતસહસ્સિતો કપ્પે, યં ફલં અદદિં તદા;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, ફલદાનસ્સિદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વાપિ તમેવ ગાથં અઞ્ઞાબ્યાકરણવસેન અભાસિ.

સુપ્પિયત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.