૧૦. ઉત્તિયત્થેરગાથાવણ્ણના

આબાધે મે સમુપ્પન્નેતિ આયસ્મતો ઉત્તિયત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? સો કિર પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ વિવટ્ટૂપનિસ્સયં પુઞ્ઞં ઉપચિનન્તો ઇતો ચતુનવુતે કપ્પે સિદ્ધત્થસ્સ ભગવતો કાલે ચન્દભાગાય નદિયા મહારૂપો સુસુમારો હુત્વા નિબ્બત્તો. સો પારં ગન્તું નદિયા તીરં ઉપગતં ભગવન્તં દિસ્વા પસન્નચિત્તો પારં નેતુકામો તીરસમીપે નિપજ્જિ. ભગવા તસ્સ અનુકમ્પાય પિટ્ઠિયં પાદે ઠપેસિ. સો હટ્ઠો ઉદગ્ગો પીતિવેગેન દિગુણુસ્સાહો હુત્વા સોતં છિન્દન્તો સીઘેન જવેન ભગવન્તં પરતીરં નેસિ. ભગવા તસ્સ ચિત્તપ્પસાદં ઓલોકેત્વા ‘‘અયં ઇતો ચુતો દેવલોકે નિબ્બત્તિત્વા તતો પટ્ઠાય સુગતીસુયેવ સંસરન્તો ઇતો ચતુનવુતે કપ્પે અમતં પાપુણિસ્સતી’’તિ બ્યાકરિત્વા પક્કામિ.

સો તથા સુગતીસુયેવ પરિબ્ભમન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સાવત્થિયં અઞ્ઞતરસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ પુત્તો હુત્વા નિબ્બત્તિ ઉત્તિયો નામ નામેન. સો વયપ્પત્તો ‘‘અમતં પરિયેસિસ્સામી’’તિ પરિબ્બાજકો હુત્વા વિચરન્તો એકદિવસં ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા ધમ્મં સુત્વા સાસને પબ્બજિત્વાપિ સીલાદીનં અવિસોધિતત્તા વિસેસં નિબ્બત્તેતું અસક્કોન્તો અઞ્ઞે ભિક્ખૂ વિસેસં નિબ્બત્તેત્વા અઞ્ઞં બ્યાકરોન્તે દિસ્વા સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા સઙ્ખેપેનેવ ઓવાદં યાચિ. સત્થાપિ તસ્સ ‘‘તસ્માતિહ ત્વં, ઉત્તિય, આદિમેવ વિસોધેહી’’તિઆદિના (સં. નિ. ૫.૩૬૯) સઙ્ખેપેનેવ ઓવાદં અદાસિ. સો તસ્સ ઓવાદે ઠત્વા વિપસ્સનં આરભિ. તસ્સ આરદ્ધવિપસ્સનસ્સ આબાધો ઉપ્પજ્જિ. ઉપ્પન્ને પન આબાધે સઞ્જાતસંવેગો વીરિયારમ્ભવત્થું કત્વા વિપસ્સનાય કમ્મં કરોન્તો વિપસ્સનં ઉસ્સુક્કાપેત્વા અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૧.૩.૧૬૯-૧૭૯) –

‘‘ચન્દભાગાનદીતીરે, સુસુમારો અહં તદા;

સગોચરપસુતોહં, નદિતિત્થં અગચ્છહં.

‘‘સિદ્ધત્થો તમ્હિ સમયે, સયમ્ભૂ અગ્ગપુગ્ગલો;

નદિં તરિતુકામો સો, નદિતિત્થં ઉપાગમિ.

‘‘ઉપગતે ચ સમ્બુદ્ધે, અહમ્પિ તત્થુપાગમિં;

ઉપગન્ત્વાન સમ્બુદ્ધં, ઇમં વાચં ઉદીરયિં.

‘‘અભિરૂહ મહાવીર, તારેસ્સામિ અહં તુવં;

પેત્તિકં વિસયં મય્હં, અનુકમ્પ મહામુનિ.

‘‘મમ ઉગ્ગજ્જનં સુત્વા, અભિરૂહિ મહામુનિ;

હટ્ઠો હટ્ઠેન ચિત્તેન, તારેસિં લોકનાયકં.

‘‘નદિયા પારિમે તીરે, સિદ્ધત્થો લોકનાયકો;

અસ્સાસેસિ મમં તત્થ, અમતં પાપુણિસ્સતિ.

‘‘તમ્હા કાયા ચવિત્વાન, દેવલોકં અગચ્છહં;

દિબ્બસુખં અનુભવિં, અચ્છરાહિ પુરક્ખતો.

‘‘સત્તક્ખત્તુઞ્ચ દેવિન્દો, દેવરજ્જમકાસહં;

તીણિક્ખત્તું ચક્કવત્તી, મહિયા ઇસ્સરો અહું.

‘‘વિવેકમનુયુત્તોહં, નિપકો ચ સુસંવુતો;

ધારેમિ અન્તિમં દેહં, સમ્માસમ્બુદ્ધસાસને.

‘‘ચતુન્નવુતિતો કપ્પે, તારેસિં યં નરાસભં;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, તરણાય ઇદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા અત્તનો સમ્મા પટિપત્તિયા પરિપુણ્ણાકારવિભાવનમુખેન અઞ્ઞં બ્યાકરોન્તો ‘‘આબાધે મે સમુપ્પન્ને’’તિ ગાથં અભાસિ.

૩૦. તત્થ આબાધે મે સમુપ્પન્નેતિ સરીરસ્સ આબાધનતો ‘‘આબાધો’’તિ લદ્ધનામે વિસભાગધાતુક્ખોભહેતુકે રોગે મય્હં સઞ્જાતે. સતિ મે ઉદપજ્જથાતિ ‘‘ઉપ્પન્નો ખો મે આબાધો, ઠાનં ખો પનેતં વિજ્જતિ, યદિદં આબાધો વડ્ઢેય્ય. યાવ પનાયં આબાધો ન વડ્ઢતિ, હન્દાહં વીરિયં આરભામિ ‘અપ્પત્તસ્સ પત્તિયા અનધિગતસ્સ અધિગમાય અસચ્છિકતસ્સ સચ્છિકિરિયાયા’’’તિ વીરિયારમ્ભવત્થુભૂતા સતિ તસ્સેવ આબાધસ્સ વસેન દુક્ખાય વેદનાય પીળિયમાનસ્સ મય્હં ઉદપાદિ. તેનાહ ‘‘આબોધો મે સમુપ્પન્નો, કાલો મે નપ્પમજ્જિતુ’’ન્તિ. એવં ઉપ્પન્નઞ્હિ સતિં અઙ્કુસં કત્વા અયં થેરો અરહત્તં પત્તોતિ.

ઉત્તિયત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

તતિયવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.