૮. સિઙ્ગાલપિતુત્થેરગાથાવણ્ણના

અહુ બુદ્ધસ્સ દાયાદોતિ સિઙ્ગાલકપિતુત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? સો કિર ઇતો ચતુનવુતે કપ્પે સતરંસિં નામ પચ્ચેકસમ્બુદ્ધં પિણ્ડાય ચરન્તં દિસ્વા પસન્નમાનસો વન્દિત્વા અત્તનો હત્થગતં તાલફલં અદાસિ. તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવલોકે નિબ્બત્તો અપરાપરં પુઞ્ઞાનિ કત્વા સુગતીસુયેવ સંસરન્તો કસ્સપસ્સ ભગવતો કાલે મનુસ્સયોનિયં નિબ્બત્તો સાસને પટિલદ્ધસદ્ધો હુત્વા પબ્બજિત્વા અટ્ઠિકસઞ્ઞં ભાવેસિ. પુન ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સાવત્થિયં કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા વયપ્પત્તો દારપરિગ્ગહં કત્વા એકં પુત્તં લભિત્વા તસ્સ ‘‘સિઙ્ગાલકો’’તિ નામં અકાસિ. તેન નં સિઙ્ગાલકપિતાતિ વોહરન્તિ. સો અપરભાગે ઘરબન્ધનં પહાય સાસને પબ્બજિ. તસ્સ ભગવા અજ્ઝાસયં ઓલોકેન્તો અટ્ઠિકસઞ્ઞાકમ્મટ્ઠાનં અદાસિ. સો તં ગહેત્વા ભગ્ગેસુ વિહરતિ સુસુમારગિરે ભેસકળાવને, અથસ્સ તસ્મિં વને અધિવત્થા દેવતા ઉસ્સાહજનનત્થં ‘‘ભાવનાફલં નચિરસ્સેવ હત્થગતં કરિસ્સતી’’તિ ઇમમત્થં અઞ્ઞાપદેસેન વિભાવેન્તી ‘‘અહુ બુદ્ધસ્સ દાયાદો’’તિ ગાથં અભાસિ.

૧૮. તત્થ અહૂતિ હોતિ, વત્તમાનત્થે હિ ઇદં અતીતકાલવચનં. બુદ્ધસ્સાતિ સબ્બઞ્ઞુબુદ્ધસ્સ. દાયાદોતિ ધમ્મદાયાદો નવવિધસ્સ લોકુત્તરધમ્મદાયસ્સ અત્તનો સમ્માપટિપત્તિયા આદાયકો ગણ્હનકો. અથ વા અહૂતિ અહોસિ. એવંનામસ્સ બુદ્ધસ્સ દાયાદભાવે કોચિ વિબન્ધો ઇદાનેવ ભવિસ્સતીતિ અધિપ્પાયો. તેનાહ ‘‘મઞ્ઞેહં કામરાગં સો, ખિપ્પમેવ વહિસ્સતી’’તિ. ભેસકળાવનેતિ ભેસકેન નામ યક્ખેન લભિતત્તા પરિગ્ગહિતત્તા, ભેસકળાનં વા કટ્ઠાદીનં બહુલતાય ‘‘ભેસકળાવન’’ન્તિ લદ્ધનામે અરઞ્ઞે. તસ્સ ભિક્ખુનો બુદ્ધસ્સ દાયાદભાવે કારણં વદન્તો ‘‘કેવલં અટ્ઠિસઞ્ઞાય, અફરી પથવિં ઇમ’’ન્તિ આહ. તત્થ કેવલન્તિ સકલં અનવસેસં. અટ્ઠિસઞ્ઞાયાતિ અટ્ઠિકભાવનાય. અફરીતિ ‘‘અટ્ઠી’’તિ અધિમુચ્ચનવસેન પત્થરિ. પથવિન્તિ અત્તભાવપથવિં. અત્તભાવો હિ ઇધ ‘‘પથવી’’તિ વુત્તો ‘‘કો ઇમં પથવિં વિચ્ચેસ્સતી’’તિઆદીસુ વિય. મઞ્ઞેહન્તિ મઞ્ઞે અહં. ‘‘મઞ્ઞાહ’’ન્તિપિ પાઠો. સોતિ સો ભિક્ખુ. ખિપ્પમેવ નચિરસ્સેવ કામરાગં પહિસ્સતિ પજહિસ્સતીતિ મઞ્ઞે. કસ્મા? અટ્ઠિકસઞ્ઞાય કામરાગસ્સ ઉજુપટિપક્ખભાવતો. ઇદં વુત્તં હોતિ – યો એકસ્મિં પદેસે લદ્ધાય અત્થિકસઞ્ઞાય સકલં અત્તનો સબ્બેસં વા અત્તભાવં ‘‘અટ્ઠી’’ત્વેવ ફરિત્વા ઠિતો, સો ભિક્ખુ તં અટ્ઠિકઝાનં પાદકં કત્વા વિપસ્સન્તો નચિરેનેવ અનાગામિમગ્ગેન કામરાગં, સબ્બં વા કામનટ્ઠેન ‘‘કામો’’, રઞ્જનટ્ઠેન ‘‘રાગો’’તિ ચ લદ્ધનામં તણ્હં અગ્ગમગ્ગેન પજહિસ્સતીતિ. ઇમં ગાથં સુત્વા સો થેરો ‘‘અયં દેવતા મય્હં ઉસ્સાહજનનત્થં એવમાહા’’તિ અપ્પટિવાનવીરિયં અધિટ્ઠાય વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૨.૫૧.૮૫-૯૦) –

‘‘સતરંસી નામ ભગવા, સયમ્ભૂ અપરાજિતો;

વિવેકા ઉટ્ઠહિત્વાન, ગોચરાયાભિનિક્ખમિ.

‘‘ફલહત્થો અહં દિસ્વા, ઉપગચ્છિં નરાસભં;

પસન્નચિત્તો સુમનો, તાલફલમદાસહં.

‘‘ચતુન્નવુતિતો કપ્પે, યં ફલં અદદિં તદા;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, ફલદાનસ્સિદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા તાય દેવતાય વુત્તવચનં પતિમાનેન્તો તમેવ ગાથં ઉદાનવસેન અભાસિ. તદેવસ્સ થેરસ્સ અઞ્ઞાબ્યાકરણં અહોસીતિ.

સિઙ્ગાલપિતુત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.