૭. દાસકત્થેરગાથાવણ્ણના

મિદ્ધી યદાતિ આયસ્મતો દાસકત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? સો કિર ઇતો એકનવુતે કપ્પે અનુપ્પન્ને તથાગતે અજિતસ્સ નામ પચ્ચેકબુદ્ધસ્સ ગન્ધમાદનતો મનુસ્સપથં ઓતરિત્વા અઞ્ઞતરસ્મિં ગામે પિણ્ડાય ચરન્તસ્સ મનોરમાનિ અમ્બફલાનિ અદાસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો કસ્સપસ્સ ભગવતો કાલે સાસને પબ્બજિત્વા વિવટ્ટૂપનિસ્સયં બહું પુઞ્ઞં અકાસિ. એવં કુસલકમ્મપ્પસુતો હુત્વા સુગતિતો સુગતિં ઉપગચ્છન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સાવત્થિયં કુલગેહે નિબ્બત્તિ. દાસકોતિસ્સ નામં અહોસિ. સો અનાથપિણ્ડિકેન ગહપતિના વિહારપટિજગ્ગનકમ્મે ઠપિતો સક્કચ્ચં વિહારં પટિજગ્ગન્તો અભિણ્હં બુદ્ધદસ્સનેન ધમ્મસ્સવનેન ચ પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિ. કેચિ પન ભણન્તિ – ‘‘અયં કસ્સપસ્સ ભગવતો કાલે કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા વયપ્પત્તો અઞ્ઞતરં ખીણાસવત્થેરં ઉપટ્ઠહન્તો કિઞ્ચિ કમ્મં કારાપેતુકામો થેરં આણાપેસિ. સો તેન કમ્મેન અમ્હાકં ભગવતો કાલે સાવત્થિયં અનાથપિણ્ડિકસ્સ દાસિયા કુચ્છિમ્હિ નિબ્બત્તો વયપ્પત્તો સેટ્ઠિના વિહારપટિજગ્ગને ઠપિતો વુત્તનયેનેવ પટિલદ્ધસદ્ધો અહોસિ. મહાસેટ્ઠિ તસ્સ સીલાચારં અજ્ઝાસયઞ્ચ ઞત્વા ભુજિસ્સં કત્વા ‘યથાસુખં પબ્બજા’તિ આહ. તં ભિક્ખૂ પબ્બાજેસુ’’ન્તિ. સો પબ્બજિતકાલતો પટ્ઠાય કુસીતો હીનવીરિયો હુત્વા ન કિઞ્ચિ વત્તપટિવત્તં કરોતિ, કુતો સમણધમ્મં, કેવલં યાવદત્થં ભુઞ્જિત્વા નિદ્દાબહુલો વિહરતિ. ધમ્મસ્સવનકાલેપિ એકં કોણં પવિસિત્વા પરિસપરિયન્તે નિસિન્નો ઘુરુઘુરુપસ્સાસી નિદ્દાયતેવ. અથસ્સ ભગવા પુબ્બૂપનિસ્સયં ઓલોકેત્વા સંવેગજનનત્થં ‘‘મિદ્ધી યદા હોતિ મહગ્ઘસો ચા’’તિ ગાથં અભાસિ.

૧૭. તત્થ મિદ્ધીતિ થિનમિદ્ધાભિભૂતો, યઞ્હિ મિદ્ધં અભિભવતિ, તં થિનમ્પિ અભિભવતેવ. યદાતિ યસ્મિં કાલે. મહગ્ઘસોતિ મહાભોજનો, આહરહત્થકઅલંસાટકતત્થવટ્ટકકાકમાસકભુત્તવમિતકાનં અઞ્ઞતરો વિય. નિદ્દાયિતાતિ સુપનસીલો. સમ્પરિવત્તસાયીતિ સમ્પરિવત્તકં સમ્પરિવત્તકં નિપજ્જિત્વા ઉભયેનપિ સેય્યસુખં પસ્સસુખં મિદ્ધસુખં અનુયુત્તોતિ દસ્સેતિ. નિવાપપુટ્ઠોતિ કુણ્ડકાદિના સૂકરભત્તેન પુટ્ઠો ભરિતો. ઘરસૂકરો હિ બાલકાલતો પટ્ઠાય પોસિયમાનો થૂલસરીરકાલે ગેહા બહિ નિક્ખમિતું અલભન્તો હેટ્ઠામઞ્ચાદીસુ સમ્પરિવત્તેત્વા સમ્પરિવત્તેત્વા સયતેવ. ઇદં વુત્તં હોતિ – યદા પુરિસો મિદ્ધી ચ હોતિ મહગ્ઘસો ચ નિવાપપુટ્ઠો મહાવરાહો વિય અઞ્ઞેન ઇરિયાપથેન યાપેતું અસક્કોન્તો નિદ્દાયનસીલો સમ્પરિવત્તસાયી, તદા સો ‘‘અનિચ્ચં દુક્ખં અનત્તા’’તિ તીણિ લક્ખણાનિ મનસિકાતું ન સક્કોતિ. તેસં અમનસિકારા મન્દપઞ્ઞો પુનપ્પુનં ગબ્ભં ઉપેતિ, ગબ્ભાવાસતો ન પરિમુચ્ચતેવાતિ. તં સુત્વા દાસકત્થેરો સંવેગજાતો વિપસ્સનં પટ્ઠપેત્વા નચિરસ્સેવ અરહત્તં સચ્છાકાસિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૨.૫૧.૭૪, ૮૦-૮૪) –

‘‘અજિતો નામ સમ્બુદ્ધો, હિમવન્તે વસી તદા;

ચરણેન ચ સમ્પન્નો, સમાધિકુસલો મુનિ.

‘‘સુવણ્ણવણ્ણે સમ્બુદ્ધે, આહુતીનં પટિગ્ગહે;

રથિયં પટિપજ્જન્તે, અમ્બફલમદાસહં.

‘‘એકનવુતે ઇતો કપ્પે, યં ફલં અદદિં તદા;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, ફલદાનસ્સિદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા થેરો ઇમાય ગાથાય મં ભગવા ઓવદિ, ‘‘અયં ગાથા મય્હં અઙ્કુસભૂતા’’તિ તમેવ ગાથં પચ્ચુદાહાસિ. તયિદં થેરસ્સ પરિવત્તાહારનયેન અઞ્ઞાબ્યાકરણં જાતં.

દાસકત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.