૮. કિમિલત્થેરગાથાવણ્ણના

અભિસત્તોવ નિપતતીતિ આયસ્મતો કિમિલત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે પુઞ્ઞાનિ કરોન્તો કકુસન્ધસ્સ ભગવતો કાલે કુલગેહે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો પરિનિબ્બુતે સત્થરિ તસ્સ ધાતુયો ઉદ્દિસ્સ સળલમાલાહિ મણ્ડપાકારેન પૂજં અકાસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન તાવતિંસે નિબ્બત્તિત્વા અપરાપરં દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે કપિલવત્થુનગરે સાકિયરાજકુલે નિબ્બત્તિ, કિમિલોતિસ્સ નામં અહોસિ. સો વયપ્પત્તો ભોગસમ્પત્તિયા સમ્પન્નો વિહરતિ. તસ્સ ઞાણપરિપાકં દિસ્વા સંવેગજનનત્થં અનુપિયાયં વિહરન્તો સત્થા પઠમયોબ્બને ઠિતં દસ્સનીયં ઇત્થિરૂપં અભિનિમ્મિનિત્વા પુરતો દસ્સેત્વા પુન અનુક્કમેન યથા જરારોગવિપત્તીહિ અભિભૂતા દિસ્સતિ, તથા અકાસિ. તં દિસ્વા કિમિલકુમારો અતિવિય સંવેગં પકાસેન્તો –

૧૧૮. ‘‘અભિસત્તોવ નિપતતિ વયો, રૂપં અઞ્ઞમિવ તથેવ સન્તં;

તસ્સેવ સતો અવિપ્પવસતો, અઞ્ઞસ્સેવ સરામિ અત્તાન’’ન્તિ. –

ગાથં અભાસિ.

તત્થ અભિસત્તોવાતિ ‘‘ત્વં સીઘં ગચ્છ મા તિટ્ઠા’’તિ દેવેહિ અનુસિટ્ઠો આણત્તો વિય. ‘‘અભિસટ્ઠો વા’’તિપિ પાઠો, ‘‘ત્વં લહું ગચ્છા’’તિ કેનચિ અભિલાસાપિતો વિયાતિ અત્થો. નિપતતીતિ અતિપતતિ અભિધાવતિ ન તિટ્ઠતિ, ખણે ખણે ખયવયં પાપુણાતીતિ અત્થો. વયોતિ બાલ્યયોબ્બનાદિકો સરીરસ્સ અવત્થાવિસેસો. ઇધ પનસ્સ યોબ્બઞ્ઞં અધિપ્પેતં, તં હિસ્સ અભિપતન્તં ખીયન્તં હુત્વા ઉપટ્ઠિતં. રૂપન્તિ રૂપસમ્પદાતિ વદતિ. રૂપન્તિ પન સરીરં ‘‘અટ્ઠિઞ્ચ પટિચ્ચ ન્હારુઞ્ચ પટિચ્ચ મંસઞ્ચ પટિચ્ચ આકાસો પરિવારિતો રૂપંત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતી’’તિઆદીસુ (મ. નિ. ૧.૩૦૬) વિય. અઞ્ઞમિવ તથેવ સન્તન્તિ ઇદં રૂપં યાદિસં, સયં તથેવ તેનેવાકારેન સન્તં વિજ્જમાનં અઞ્ઞં વિય મય્હં ઉપટ્ઠાતીતિ અધિપ્પાયો. ‘‘તદેવ સન્ત’’ન્તિ ચ કેચિ પઠન્તિ. તસ્સેવ સતોતિ તસ્સેવ મે અનઞ્ઞસ્સ સતો સમાનસ્સ. અવિપ્પવસતોતિ ન વિપ્પવસન્તસ્સ, ચિરવિપ્પવાસેન હિ સતો અનઞ્ઞમ્પિ અઞ્ઞં વિય ઉપટ્ઠાતિ ઇદમ્પિ ઇધ નત્થીતિ અધિપ્પાયો. અઞ્ઞસ્સેવ સરામિ અત્તાનન્તિ ઇમં મમ અત્તભાવં અઞ્ઞસ્સ સત્તસ્સ વિય સરામિ ઉપધારેમિ સઞ્જાનામીતિ અત્થો. તસ્સેવં અનિચ્ચતં મનસિ કરોન્તસ્સ દળ્હતરો સંવેગો ઉદપાદિ, સો સંવેગજાતો સત્થારં ઉપસઙ્કમિત્વા ધમ્મં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા વિપસ્સનં પટ્ઠપેત્વા નચિરસ્સેવ અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૨.૫૬.૪૨-૪૮) –

‘‘નિબ્બુતે કકુસન્ધમ્હિ, બ્રાહ્મણમ્હિ વુસીમતિ;

ગહેત્વા સળલં માલં, મણ્ડપં કારયિં અહં.

‘‘તાવતિંસં ગતો સન્તો, લભિમ્હ બ્યમ્હમુત્તમં;

અઞ્ઞે દેવેતિરોચામિ, પુઞ્ઞકમ્મસ્સિદં ફલં.

‘‘દિવા વા યદિ વા રત્તિં, ચઙ્કમન્તો ઠિતો ચહં;

છન્નો સળલપુપ્ફેહિ, પુઞ્ઞકમ્મસ્સિદં ફલં.

‘‘ઇમસ્મિંયેવ કપ્પમ્હિ, યં બુદ્ધમભિપૂજયિં;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, બુદ્ધપૂજાયિદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વાપિ થેરો અત્તનો પુરિમુપ્પન્નં અનિચ્ચતામનસિકારં વિભાવેન્તો તમેવ ગાથં પચ્ચુદાહાસિ. તેનેતં ઇમસ્સ થેરસ્સ અઞ્ઞાબ્યાકરણમ્પિ અહોસિ.

કિમિલત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.