૯. વજ્જિપુત્તત્થેરગાથાવણ્ણના

રુક્ખમૂલગહનં પસક્કિયાતિ આયસ્મતો વજ્જિપુત્તત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયં પુઞ્ઞં ઉપચિનન્તો ઇતો ચતુનવુતે કપ્પે એકં પચ્ચેકસમ્બુદ્ધં ભિક્ખાય ગચ્છન્તં દિસ્વા પસન્નમાનસો કદલિફલાનિ અદાસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવલોકે નિબ્બત્તિત્વા અપરાપરં પુઞ્ઞાનિ કત્વા દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે વેસાલિયં લિચ્છવિરાજપુત્તો હુત્વા નિબ્બત્તિ, વજ્જિરાજપુત્તત્તા વજ્જિપુત્તોત્વેવ ચસ્સ સમઞ્ઞા અહોસિ. સો દહરો હુત્વા હત્થિસિક્ખાદિસિક્ખનકાલેપિ હેતુસમ્પન્નતાય નિસ્સરણજ્ઝાસયોવ હુત્વા વિચરન્તો સત્થુ ધમ્મદેસનાકાલે વિહારં ગન્ત્વા પરિસપરિયન્તે નિસિન્નો ધમ્મં સુત્વા પટિલદ્ધસદ્ધો સત્થુ સન્તિકે પબ્બજિત્વા વિપસ્સનાય કમ્મં કરોન્તો નચિરસ્સેવ છળભિઞ્ઞો અહોસિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૨.૫૧.૫૭-૬૨) –

‘‘સહસ્સરંસી ભગવા, સયમ્ભૂ અપરાજિતો;

વિવેકા વુટ્ઠહિત્વાન, ગોચરાયાભિનિક્ખમિ.

‘‘ફલહત્થો અહં દિસ્વા, ઉપગચ્છિં નરાસભં;

પસન્નચિત્તો સુમનો, અવટં અદદિં ફલં.

‘‘ચતુન્નવુતિતો કપ્પે, યં ફલં અદદિં તદા;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, ફલદાનસ્સિદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

છળભિઞ્ઞો પન હુત્વા અપરભાગે અચિરપરિનિબ્બુતે સત્થરિ ધમ્મં સઙ્ગાયિતું સઙ્કેતં કત્વા મહાથેરેસુ તત્થ તત્થ વિહરન્તેસુ એકદિવસં આયસ્મન્તં આનન્દં સેખંયેવ સમાનં મહતિયા પરિસાય પરિવુતં ધમ્મં દેસેન્તં દિસ્વા તસ્સ ઉપરિમગ્ગાધિગમાય ઉસ્સાહં જનેન્તો –

૧૧૯. ‘‘રુક્ખમૂલગહનં પસક્કિય, નિબ્બાનં હદયસ્મિં ઓપિય;

ઝાય ગોતમ મા ચ પમાદો, કિં તે બિળિબિળિકા કરિસ્સતી’’તિ. –

ગાથં અભાસિ.

તત્થ રુક્ખમૂલગહનન્તિ રુક્ખમૂલભૂતં ગહનં, ગહનઞ્હિ અત્થિ, ન રુક્ખમૂલં, રુક્ખમૂલઞ્ચ અત્થિ, ન ગહનં, તેસુ રુક્ખમૂલગ્ગહણેન ઠાનસ્સ છાયાસમ્પન્નતાય વાતાતપપરિસ્સયાભાવં દસ્સેતિ. ગહનગ્ગહણેન નિવાતભાવેન વાતપરિસ્સયાભાવં જનસમ્બાધાભાવઞ્ચ દસ્સેતિ, તદુભયેન ચ ભાવનાયોગ્યતં. પસક્કિયાતિ ઉપગન્ત્વા. નિબ્બાનં હદયસ્મિં ઓપિયાતિ ‘‘એવં મયા પટિપજ્જિત્વા નિબ્બાનં અધિગન્તબ્બ’’ન્તિ નિબ્બુતિં હદયે ઠપેત્વા ચિત્તે કરિત્વા. ઝાયાતિ લક્ખણૂપનિજ્ઝાનેન ઝાય, વિપસ્સનાભાવનાસહિતં મગ્ગભાવનં ભાવેહિ. ગોતમાતિ ધમ્મભણ્ડાગારિકં ગોત્તેન આલપતિ. મા ચ પમાદોતિ અધિકુસલેસુ ધમ્મેસુ મા પમાદં આપજ્જિ. ઇદાનિ યાદિસો થેરસ્સ પમાદો, તં પટિક્ખેપવસેન દસ્સેન્તો ‘‘કિં તે બિળિબિળિકા કરિસ્સતી’’તિ આહ. તત્થ બિળિબિળિકાતિ વિળિવિળિકિરિયા, બિળિબિળીતિ સદ્દપવત્તિ યથા નિરત્થકા, એવં બિળિબિળિકાસદિસા જનપઞ્ઞત્તિ કિં તે કરિસ્સતિ કીદિસં અત્થં તુય્હં સાધેતિ, તસ્મા જનપઞ્ઞત્તિં પહાય સદત્થપસુતો હોહીતિ ઓવાદં અદાસિ.

તં સુત્વા અઞ્ઞેહિ વુત્તવિસગન્ધવાયનવચનેન સંવેગજાતો બહુદેવ રત્તિં ચઙ્કમેન વીતિનામેન્તો વિપસ્સનં ઉસ્સુક્કાપેત્વા સેનાસનં પવિસિત્વા મઞ્ચકે નિપન્નમત્તોવ અરહત્તં પાપુણિ.

વજ્જિપુત્તત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.