૭. યસત્થેરગાથાવણ્ણના

સુવિલિત્તો સુવસનોતિ આયસ્મતો યસત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો સુમેધસ્સ ભગવતો કાલે મહાનુભાવો નાગરાજા હુત્વા બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં અત્તનો ભવનં નેત્વા મહાદાનં પવત્તેસિ. ભગવન્તં મહગ્ઘેન તિચીવરેન અચ્છાદેસિ, એકમેકઞ્ચ ભિક્ખું મહગ્ઘેનેવ પચ્ચેકદુસ્સયુગેન સબ્બેન સમણપરિક્ખારેન અચ્છાદેસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો સિદ્ધત્થસ્સ ભગવતો કાલે સેટ્ઠિપુત્તો હુત્વા મહાબોધિમણ્ડં સત્તહિ રતનેહિ પૂજેસિ. કસ્સપસ્સ ભગવતો કાલે સાસને પબ્બજિત્વા સમણધમ્મં અકાસિ. એવં સુગતીસુયેવ સંસરન્તો ઇમસ્મિં અમ્હાકં ભગવતો કાલે બારાણસિયં મહાવિભવસ્સ સેટ્ઠિનો પુત્તો હુત્વા નિબ્બત્તિ, યસો નામ નામેન પરમસુખુમાલો. ‘‘તસ્સ તયો પાસાદા’’તિ સબ્બં ખન્ધકે (મહાવ. ૨૫) આગતનયેન વેદિતબ્બં.

સો પુબ્બહેતુના ચોદિયમાનો રત્તિભાગે નિદ્દાભિભૂતસ્સ પરિજનસ્સ વિપ્પકારં દિસ્વા સઞ્જાતસંવેગો સુવણ્ણપાદુકારૂળ્હોવ ગેહતો નિગ્ગતો દેવતાવિવટેન નગરદ્વારેન નિક્ખમિત્વા ઇસિપતનસમીપં ગતો ‘‘ઉપદ્દુતં વત, ભો, ઉપસ્સટ્ઠં વત, ભો’’તિ આહ. તેન સમયેન ભગવતા ઇસિપતને વિહરન્તેન તસ્સેવ અનુગ્ગણ્હનત્થં અબ્ભોકાસે ચઙ્કમન્તેન ‘‘એહિ, યસ, ઇદં અનુપદ્દુતં, ઇદં અનુપસ્સટ્ઠ’’ન્તિ વુત્તો, ‘‘અનુપદ્દુતં અનુપસ્સટ્ઠં કિર અત્થી’’તિ સોમનસ્સજાતો સુવણ્ણપાદુકા ઓરુય્હ ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા એકમન્તં નિસિન્નો સત્થારા અનુપુબ્બિકથં કથેત્વા સચ્ચદેસનાય કતાય સચ્ચપરિયોસાને સોતાપન્નો હુત્વા ગવેસનત્થં આગતસ્સ પિતુ ભગવતા સચ્ચદેસનાય કરિયમાનાય અરહત્તં સચ્છાકાસિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૧.૪૦.૪૫૬-૪૮૩) –

‘‘મહાસમુદ્દં ઓગ્ગય્હ, ભવનં મે સુનિમ્મિતં;

સુનિમ્મિતા પોક્ખરણી, ચક્કવાકપકૂજિતા.

‘‘મન્દાલકેહિ સઞ્છન્ના, પદુમુપ્પલકેહિ ચ;

નદી ચ સન્દતે તત્થ, સુપતિત્થા મનોરમા.

‘‘મચ્છકચ્છપસઞ્છન્ના, નાનાદિજસમોત્થતા;

મયૂરકોઞ્ચાભિરુદા, કોકિલાદીહિ વગ્ગુહિ.

‘‘પારેવતા રવિહંસા ચ, ચક્કવાકા નદીચરા;

દિન્દિભા સાળિકા ચેત્થ, પમ્મકા જીવજીવકા.

‘‘હંસા કોઞ્ચાપિ નદિતા, કોસિયા પિઙ્ગલા બહૂ;

સત્તરતનસમ્પન્ના, મણિમુત્તિકવાલુકા.

‘‘સબ્બસોણ્ણમયા રુક્ખા, નાનાગન્ધસમેરિતા;

ઉજ્જોતેન્તિ દિવારત્તિં, ભવનં સબ્બકાલિકં.

‘‘સટ્ઠિતૂરિયસહસ્સાનિ, સાયં પાતો પવજ્જરે;

સોળસિત્થિસહસ્સાનિ, પરિવારેન્તિ મં સદા.

‘‘અભિનિક્ખમ્મ ભવના, સુમેધં લોકનાયકં;

પસન્નચિત્તો સુમનો, વન્દયિં તં મહાયસં.

‘‘સમ્બુદ્ધં અભિવાદેત્વા, સસઙ્ઘં તં નિમન્તયિં;

અધિવાસેસિ સો ધીરો, સુમેધો લોકનાયકો.

‘‘મમ ધમ્મકથં કત્વા, ઉય્યોજેસિ મહામુનિ;

સમ્બુદ્ધં અભિવાદેત્વા, ભવનં મે ઉપાગમિં.

‘‘આમન્તયિં પરિજનં, સબ્બે સન્નિપતાથ વો;

પુબ્બણ્હસમયં બુદ્ધો, ભવનં આગમિસ્સતિ.

‘‘લાભા અમ્હં સુલદ્ધં નો, યે વસામ તવન્તિકે;

મયમ્પિ બુદ્ધસેટ્ઠસ્સ, પૂજં કસ્સામ સત્થુનો.

‘‘અન્નં પાનં પટ્ઠપેત્વા, કાલં આરોચયિં અહં;

વસીસતસહસ્સેહિ, ઉપેસિ લોકનાયકો.

‘‘પઞ્ચઙ્ગિકેહિ તૂરિયેહિ, પચ્ચુગ્ગમનમકાસહં;

સબ્બસોણ્ણમયે પીઠે, નિસીદિ પુરિસુત્તમો.

‘‘ઉપરિચ્છદનં આસિ, સબ્બસોણ્ણમયં તદા;

બીજનિયો પવાયન્તિ, ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ અન્તરે.

‘‘પહૂતેનન્નપાનેન, ભિક્ખુસઙ્ઘમતપ્પયિં;

પચ્ચેકદુસ્સયુગળે, ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સદાસહં.

‘‘યં વદન્તિ સુમેધોતિ, લોકાહુતિપટિગ્ગહં;

ભિક્ખુસઙ્ઘે નિસીદિત્વા, ઇમા ગાથા અભાસથ.

‘‘યો મે અન્નેન પાનેન, સબ્બે ઇમે ચ તપ્પયિં;

તમહં કિત્તયિસ્સામિ, સુણાથ મમ ભાસતો.

‘‘અટ્ઠારસે કપ્પસતે, દેવલોકે રમિસ્સતિ;

સહસ્સક્ખત્તું રાજા ચ, ચક્કવત્તી ભવિસ્સતિ.

‘‘ઉપપજ્જતિ યં યોનિં, દેવત્તં અથ માનુસં;

સબ્બદા સબ્બસોવણ્ણં, છદનં ધારયિસ્સતિ.

‘‘તિંસકપ્પસહસ્સમ્હિ, ઓક્કાકકુલસમ્ભવો;

ગોતમો નામ ગોત્તેન, સત્થા લોકે ભવિસ્સતિ.

‘‘તસ્સ ધમ્મેસુ દાયાદો, ઓરસો ધમ્મનિમ્મિતો;

સબ્બાસવે પરિઞ્ઞાય, નિબ્બાયિસ્સતિનાસવો.

‘‘ભિક્ખુસઙ્ઘે નિસીદિત્વા, સીહનાદં નદિસ્સતિ;

ચિતકે છત્તં ધારેન્તિ, હેટ્ઠા છત્તમ્હિ ડય્હથ.

‘‘સામઞ્ઞં મે અનુપ્પત્તં, કિલેસા ઝાપિતા મયા;

મણ્ડપે રુક્ખમૂલે વા, સન્તાપો મે ન વિજ્જતિ.

‘‘તિંસકપ્પસહસ્સમ્હિ, યં દાનમદદિં તદા;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, સબ્બદાનસ્સિદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અથ ભગવા આયસ્મન્તં યસં દક્ખિણં બાહું પસારેત્વા ‘‘એહિ ભિક્ખૂ’’તિ આહ. વચનસમનન્તરમેવ દ્વઙ્ગુલમત્તકેસમસ્સુ અટ્ઠપરિક્ખારધરો વસ્સસટ્ઠિકત્થેરો વિય અહોસિ. સો અત્તનો પટિપત્તિં પચ્ચવેક્ખિત્વા ઉદાનેન્તો એહિભિક્ખુભાવપ્પત્તિતો પુરિમાવત્થવસેન –

૧૧૭. ‘‘સુવિલિત્તો સુવસનો, સબ્બાભરણભૂસિતો;

તિસ્સો વિજ્જા અજ્ઝગમિં, કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ. – ગાથં અભાસિ;

તત્થ સુવિલિત્તોતિ સુન્દરેન કુઙ્કુમચન્દનાનુલેપનેન વિલિત્તગત્તો. સુવસનોતિ સુટ્ઠુ મહગ્ઘકાસિકવત્થવસનો. સબ્બાભરણભૂસિતોતિ સીસૂપગાદીહિ સબ્બેહિ આભરણેહિ અલઙ્કતો. અજ્ઝગમિન્તિ અધિગચ્છિં. સેસં વુત્તનયમેવ.

યસત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.