૬. પારાપરિયત્થેરગાથાવણ્ણના

છફસ્સાયતને હિત્વાતિ આયસ્મતો પારાપરિયત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે પુઞ્ઞાનિ ઉપચિનન્તો પિયદસ્સિસ્સ ભગવતો કાલે નેસાદયોનિયં નિબ્બત્તિત્વા તસ્સ વિઞ્ઞુતં પત્તસ્સ વિચરણટ્ઠાને અઞ્ઞતરસ્મિં વનસણ્ડે પિયદસ્સી ભગવા તં અનુગ્ગણ્હિતું નિરોધસમાપત્તિં સમાપજ્જિત્વા નિસીદિ. સો ચ મિગે પરિયેસન્તો તં ઠાનં ગતો સત્થારં દિસ્વા પસન્નમાનસો ભગવન્તં અન્તો કત્વા કતં સાખામણ્ડપં પદુમપુપ્ફેહિ કૂટાગારાકારેન સઞ્છાદેત્વા ઉળારં પીતિસોમનસ્સં પટિસંવેદેન્તો સત્તાહં નમસ્સમાનો અટ્ઠાસિ. દિવસે દિવસે ચ મિલાતમિલાતાનિ અપનેત્વા અભિનવેહિ છાદેસિ. સત્થા સત્તાહસ્સ અચ્ચયેન નિરોધતો વુટ્ઠહિત્વા ભિક્ખુસઙ્ઘં અનુસ્સરિ. તાવદેવ અસીતિસહસ્સમત્તા ભિક્ખૂ સત્થારં પરિવારેસું. ‘‘મધુરધમ્મકથં સુણિસ્સામા’’તિ દેવતા સન્નિપતિંસુ, મહા સમાગમો અહોસિ. સત્થા અનુમોદનં કરોન્તો તસ્સ દેવમનુસ્સેસુ ભાવિનિં સમ્પત્તિં ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સાવકબોધિઞ્ચ બ્યાકરિત્વા પક્કામિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે રાજગહે બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો તિણ્ણં વેદાનં પારગૂ હુત્વા પરાપરગોત્તતાય પારાપરિયોતિ લદ્ધસમઞ્ઞો બહૂ બ્રાહ્મણે મન્તે વાચેન્તો સત્થુ રાજગહગમને બુદ્ધાનુભાવં દિસ્વા પટિલદ્ધસદ્ધો પબ્બજિત્વા વિપસ્સનાય કમ્મં કરોન્તો નચિરસ્સેવ અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૧.૪૦.૩૫૩-૩૮૫) –

‘‘પિયદસ્સી નામ ભગવા, સયમ્ભૂ લોકનાયકો;

વિવેકકામો સમ્બુદ્ધો, સમાધિકુસલો મુનિ.

‘‘વનસણ્ડં સમોગ્ગય્હ, પિયદસ્સી મહામુનિ;

પંસુકૂલં પત્થરિત્વા, નિસીદિ પુરિસુત્તમો.

‘‘મિગલુદ્દો પુરે આસિં, અરઞ્ઞે કાનને અહં;

પસદં મિગમેસન્તો, આહિણ્ડામિ અહં તદા.

‘‘તત્થદ્દસાસિં સમ્બુદ્ધં, ઓઘતિણ્ણમનાસવં;

પુપ્ફિતં સાલરાજંવ, સતરંસિંવ ઉગ્ગતં.

‘‘દિસ્વાનહં દેવદેવં, પિયદસ્સિં મહાયસં;

જાતસ્સરં સમોગ્ગય્હ, પદુમં આહરિં તદા.

‘‘આહરિત્વાન પદુમં, સતપત્તં મનોરમં;

કૂટાગારં કરિત્વાન, છાદયિં પદુમેનહં.

‘‘અનુકમ્પકો કારુણિકો, પિયદસ્સી મહામુનિ;

સત્તરત્તિન્દિવં બુદ્ધો, કૂટાગારે વસી જિનો.

‘‘પુરાણં છડ્ડયિત્વાન, નવેન છાદયિં અહં;

અઞ્જલિં પગ્ગહેત્વાન, અટ્ઠાસિં તાવદે અહં.

‘‘વુટ્ઠહિત્વા સમાધિમ્હા, પિયદસ્સી મહામુનિ;

દિસં અનુવિલોકેન્તો, નિસીદિ લોકનાયકો.

‘‘તદા સુદસ્સનો નામ, ઉપટ્ઠાકો મહિદ્ધિકો;

ચિત્તમઞ્ઞાય બુદ્ધસ્સ, પિયદસ્સિસ્સ સત્થુનો.

‘‘અસીતિયા સહસ્સેહિ, ભિક્ખૂહિ પરિવારિતો;

વનન્તે સુખમાસીનં, ઉપેસિ લોકનાયકં.

‘‘યાવતા વનસણ્ડમ્હિ, અધિવત્થા ચ દેવતા;

બુદ્ધસ્સ ચિત્તમઞ્ઞાય, સબ્બે સન્નિપતું તદા.

‘‘સમાગતેસુ યક્ખેસુ, કુમ્ભણ્ડે સહરક્ખસે;

ભિક્ખુસઙ્ઘે ચ સમ્પત્તે, ગાથા પબ્યાહરી જિનો.

‘‘થોમં સત્તાહં પૂજેસિ, આવાસઞ્ચ અકાસિ મે;

તમહં કિત્તયિસ્સામિ, સુણાથ મમ ભાસતો.

‘‘સુદુદ્દસં સુનિપુણં, ગમ્ભીરં સુપ્પકાસિતં;

ઞાણેન કિત્તયિસ્સામિ, સુણાથ મમ ભાસતો.

‘‘ચતુદ્દસાનિ કપ્પાનિ, દેવરજ્જં કરિસ્સતિ;

કૂટાગારં મહન્તસ્સ, પદ્મપુપ્ફેહિ છાદિતં.

‘‘આકાસે ધારયિસ્સતિ, પુપ્ફકમ્મસ્સિદં ફલં;

ચતુબ્બીસે કપ્પસતે, વોકિણ્ણં સંસરિસ્સતિ.

‘‘તત્થ પુપ્ફમયં બ્યમ્હં, આકાસે ધારયિસ્સતિ;

યથા પદુમપત્તમ્હિ, તોયં ન ઉપલિમ્પતિ.

‘‘તથેવીમસ્સ ઞાણમ્હિ, કિલેસા નોપલિમ્પરે;

મનસા વિનિવટ્ટેત્વા, પઞ્ચ નીવરણે અયં.

‘‘ચિત્તં જનેત્વા નેક્ખમ્મે, અગારા પબ્બજિસ્સતિ;

તતો પુપ્ફમયે બ્યમ્હે, ધારેન્તે નિક્ખમિસ્સતિ.

‘‘રુક્ખમૂલે વસન્તસ્સ, નિપકસ્સ સતીમતો;

તત્થ પુપ્ફમયં બ્યમ્હં, મત્થકે ધારયિસ્સતિ.

‘‘ચીવરં પિણ્ડપાતઞ્ચ, પચ્ચયં સયનાસનં;

દત્વાન ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ, નિબ્બાયિસ્સતિનાસવો.

‘‘કૂટાગારેન ચરતા, પબ્બજ્જં અભિનિક્ખમિં;

રુક્ખમૂલે વસન્તમ્પિ, કૂટાગારં ધરીયતિ.

‘‘ચીવરે પિણ્ડપાતે ચ, ચેતના મે ન વિજ્જતિ;

પુઞ્ઞકમ્મેન સંયુત્તો, લભામિ પરિનિટ્ઠિતં.

‘‘ગણનાતો અસઙ્ખેય્યા, કપ્પકોટી બહૂ મમ;

રિત્તકા તે અતિક્કન્તા, પમુત્તા લોકનાયકા.

‘‘અટ્ઠારસે કપ્પસતે, પિયદસ્સી વિનાયકો;

તમહં પયિરુપાસિત્વા, ઇમં યોનિં ઉપાગતો.

‘‘ઇધ પસ્સામિ સમ્બુદ્ધં, અનોમં નામ ચક્ખુમં;

તમહં ઉપગન્ત્વાન, પબ્બજિં અનગારિયં.

‘‘દુક્ખસ્સન્તકરો બુદ્ધો, મગ્ગં મે દેસયી જિનો;

તસ્સ ધમ્મં સુણિત્વાન, પત્તોમ્હિ અચલં પદં.

‘‘તોસયિત્વાન સમ્બુદ્ધં, ગોતમં સક્યપુઙ્ગવં;

સબ્બાસવે પરિઞ્ઞાય, વિહરામિ અનાસવો.

‘‘અટ્ઠારસે કપ્પસતે, યં બુદ્ધમભિપૂજયિં;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, બુદ્ધપૂજાયિદં ફલં.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા અત્તનો પટિપત્તિં પચ્ચવેક્ખિત્વા સઞ્જાતસોમનસ્સો ઉદાનવસેન –

૧૧૬. ‘‘છફસ્સાયતને હિત્વા, ગુત્તદ્વારો સુસંવુતો;

અઘમૂલં વમિત્વાન, પત્તો મે આસવક્ખયો’’તિ. – ગાથં અભાસિ;

તત્થ છફસ્સાયતને હિત્વાતિ ચક્ખુસમ્ફસ્સાદીનં છન્નં સમ્ફસ્સાનં ઉપ્પત્તિટ્ઠાનતાય ‘‘ફસ્સાયતનાની’’તિ લદ્ધનામાનિ ચક્ખાદીનિ છ અજ્ઝત્તિકાયતનાનિ તપ્પટિબદ્ધસંકિલેસપ્પહાનવસેન પહાય. ગુત્તદ્વારો સુસંવુતોતિ તતો એવ ચક્ખુદ્વારાદીનં ગુત્તત્તા, તત્થ પવત્તનકાનં અભિજ્ઝાદીનં પાપધમ્માનં પવેસનનિવારણેન સતિકવાટેન સુટ્ટુ પિહિતત્તા ગુત્તદ્વારો સુસંવુતો. અથ વા મનચ્છટ્ઠાનં છન્નં દ્વારાનં વુત્તનયેન રક્ખિતત્તા ગુત્તદ્વારો, કાયાદીહિ સુટ્ઠુ સઞ્ઞતત્તા સુસંવુતોતિ એવમેત્થ અત્થો વેદિતબ્બો. અઘમૂલં વમિત્વાનાતિ અઘસ્સ વટ્ટદુક્ખસ્સ મૂલભૂતં અવિજ્જાભવતણ્હાસઙ્ખાતં દોસં, સબ્બં વા કિલેસદોસં અરિયમગ્ગસઙ્ખાતવમનયોગપાનેન ઉગ્ગિરિત્વા સન્તાનતો બહિ કત્વા, બહિકરણહેતુ વા. પત્તો મે આસવક્ખયોતિ કામાસવાદયો આસવા એત્થ ખીયન્તિ, તેસં વા ખયેન પત્તબ્બોતિ આસવક્ખયો, નિબ્બાનં અરહત્તઞ્ચ. સો આસવક્ખયો પત્તો અધિગતોતિ ઉદાનવસેન અઞ્ઞં બ્યાકાસિ.

પારાપરિયત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.