૧૦. ઉસભત્થેરગાથાવણ્ણના

નગા નગગ્ગેસુ સુસંવિરૂળ્હાતિ આયસ્મતો ઉસભત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પતિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો તત્થ તત્થ ભવે વિવટ્ટૂપનિસ્સયાનિ પુઞ્ઞાનિ કરોન્તો ઇતો એકતિંસે કપ્પે સિખિસ્સ ભગવતો કાલે દેવપુત્તો હુત્વા નિબ્બત્તો એકદિવસં સત્થારં દિસ્વા પસન્નમાનસો દિબ્બપુપ્ફેહિ પૂજં અકાસિ. સા પુપ્ફપૂજા સત્તાહં પુપ્ફમણ્ડપાકારેન અટ્ઠાસિ. દેવમનુસ્સાનં મહાસમાગમો અહોસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે કોસલરટ્ઠે ઇબ્ભકુલે નિબ્બત્તિ, તસ્સ ઉસભોતિ નામં અહોસિ. સો વિઞ્ઞુતં પત્તો જેતવનપટિગ્ગહણે સત્થરિ લદ્ધપ્પસાદો પબ્બજિત્વા કતપુબ્બકિચ્ચો અરઞ્ઞે પબ્બતપાદે વિહરતિ. તેન ચ સમયેન પાવુસકાલમેઘે અભિપ્પવુટ્ઠે પબ્બતસિખરેસુ રુક્ખગચ્છલતાય ઘનપણ્ણસણ્ડિનો હોન્તિ. અથેકદિવસં થેરો લેણતો નિક્ખમિત્વા તં વનરામણેય્યકં પબ્બતરામણેય્યકઞ્ચ દિસ્વા યોનિસોમનસિકારવસેન ‘‘ઇમેપિ નામ રુક્ખાદયો અચેતના ઉતુસમ્પત્તિયા વડ્ઢિં પાપુણન્તિ, અથ કસ્મા નાહં ઉતુસપ્પાયં લભિત્વા ગુણેહિ વડ્ઢિં પાપુણિસ્સામી’’તિ ચિન્તેન્તો –

૧૧૦. ‘‘નગા નગગ્ગેસુ સુસંવિરૂળ્હા, ઉદગ્ગમેઘેન નવેન સિત્તા;

વિવેકકામસ્સ અરઞ્ઞસઞ્ઞિનો, જનેતિ ભિય્યો ઉસભસ્સ કલ્યત’’ન્તિ. –

ગાથં અભાસિ.

તત્થ નગાતિ રુક્ખા, ‘‘નાગા’’તિ કેચિ વદન્તિ, નાગરુક્ખાતિ અત્થો. નગગ્ગેસૂતિ પબ્બતસિખરેસુ. સુસંવિરૂળ્હાતિ સુટ્ઠુ સમન્તતો વિરૂળ્હમૂલા હુત્વા પરિતો ઉપરિ ચ સમ્મદેવ સઞ્જાતસાખગ્ગપલ્લવપ્પસાખાતિ અત્થો. ઉદગ્ગમેઘેન નવેન સિત્તાતિ પઠમુપ્પન્નેન ઉળારેન મહતા પાવુસમેઘેન અભિપ્પવુટ્ઠા. વિવેકકામસ્સાતિ કિલેસવિવિત્તં ચિત્તવિવેકં ઇચ્છન્તસ્સ, અરઞ્ઞવાસેન તાવ કાયવિવેકો લદ્ધો, ઇદાનિ ઉપધિવિવેકાધિગમસ્સ નિસ્સયભૂતો ચિત્તવિવેકો લદ્ધબ્બોતિ તં પત્થયમાનસ્સ, જાગરિયં અનુયુઞ્જન્તસ્સાતિ અત્થો, તેનાહ ‘‘અરઞ્ઞસઞ્ઞિનો’’તિ. અરઞ્ઞવાસો નામ સત્થારા વણ્ણિતો થોમિતો. સો ચ ખો યાવદેવ સમથવિપસ્સનાભાવનાપારિપૂરિયા, તસ્મા સા મયા હત્થગતા કાતબ્બાતિ એવં અરઞ્ઞગતસઞ્ઞિનો નેક્ખમ્મસઙ્કપ્પબહુલસ્સાતિ અત્થો. જનેતીતિ ઉપ્પાદેન્તિ, પુથુત્તે હિ ઇદં એકવચનં. કેચિ પન ‘‘જનેન્તી’’તિ પઠન્તિ. ભિય્યોતિ ઉપરૂપરિ. ઉસભસ્સાતિ અત્તાનમેવ પરં વિય વદતિ. કલ્યતન્તિ કલ્યભાવં ચિત્તસ્સ કમ્મઞ્ઞતં ભાવનાયોગ્યતં. સ્વાયમત્થો હેટ્ઠા વુત્તોયેવ. એવં થેરો ઇમં ગાથં વદન્તોયેવ વિપસ્સનં ઉસ્સુક્કાપેત્વા અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૧.૧૬.૨૫-૨૯) –

‘‘દેવપુત્તો અહં સન્તો, પૂજયિં સિખિનાયકં;

મન્દારવેન પુપ્ફેન, બુદ્ધસ્સ અભિરોપયિં.

‘‘સત્તાહં છદનં આસિ, દિબ્બં માલં તથાગતે;

સબ્બે જના સમાગન્ત્વા, નમસ્સિંસુ તથાગતં.

‘‘એકતિંસે ઇતો કપ્પે, યં પુપ્ફમભિપૂજયિં;

દુગ્ગતિં નાભિજાનામિ, બુદ્ધપૂજાયિદં ફલં.

‘‘ઇતો ચ દસમે કપ્પે, રાજાહોસિં જુતિન્ધરો;

સત્તરતનસમ્પન્નો, ચક્કવત્તી મહબ્બલો.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અયમેવ ચ થેરસ્સ અઞ્ઞાબ્યાકરણગાથા અહોસીતિ.

ઉસભત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

એકાદસમવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.