૨. વિજયત્થેરગાથાવણ્ણના

યસ્સાસવા પરિક્ખીણાતિ આયસ્મતો વિજયત્થેરસ્સ ગાથા. કા ઉપ્પત્તિ? અયમ્પિ પુરિમબુદ્ધેસુ કતાધિકારો પિયદસ્સિસ્સ ભગવતો કાલે વિભવસમ્પન્ને કુલે નિબ્બત્તિત્વા વિઞ્ઞુતં પત્તો સત્થરિ પરિનિબ્બુતે તસ્સ થૂપસ્સ રતનખચિતં વેદિકં કારેત્વા તત્થ ઉળારં વેદિકામહં કારેસિ. સો તેન પુઞ્ઞકમ્મેન અનેકસતે અત્તભાવે મણિઓભાસેન વિચરિ. એવં દેવમનુસ્સેસુ સંસરન્તો ઇમસ્મિં બુદ્ધુપ્પાદે સાવત્થિયં બ્રાહ્મણકુલે નિબ્બત્તિ, વિજયોતિસ્સ નામં અહોસિ. સો વયપ્પત્તો બ્રાહ્મણવિજ્જાસુ નિપ્ફત્તિં ગતો તાપસપબ્બજ્જં પબ્બજિત્વા અરઞ્ઞાયતને ઝાનલાભી હુત્વા વિહરન્તો બુદ્ધુપ્પાદં સુત્વા ઉપ્પન્નપ્પસાદો સત્થુ સન્તિકં ઉપસઙ્કમિત્વા સત્થારં વન્દિત્વા એકમન્તં નિસીદિ. તસ્સ સત્થા ધમ્મં દેસેસિ. સો ધમ્મં સુત્વા પબ્બજિત્વા વિપસ્સનં પટ્ઠપેત્વા નચિરસ્સેવ અરહત્તં પાપુણિ. તેન વુત્તં અપદાને (અપ. થેર ૧.૧૫.૧૦-૧૪) –

‘‘નિબ્બુતે લોકનાથમ્હિ, પિયદસ્સીનરુત્તમે;

પસન્નચિત્તો સુમનો, મુત્તાવેદિમકાસહં.

‘‘મણીહિ પરિવારેત્વા, અકાસિં વેદિમુત્તમં;

વેદિકાય મહં કત્વા, તત્થ કાલઙ્કતો અહં.

‘‘યં યં યોનુપપજ્જામિ, દેવત્તં અથ માનુસં;

મણી ધારેન્તિ આકાસે, પુઞ્ઞકમ્મસ્સિદં ફલં.

‘‘સોળસિતો કપ્પસતે, મણિપ્પભાસનામકા;

છત્તિંસાસિંસુ રાજાનો, ચક્કવત્તી મહબ્બલા.

‘‘કિલેસા ઝાપિતા મય્હં…પે… કતં બુદ્ધસ્સ સાસન’’ન્તિ.

અરહત્તં પન પત્વા અઞ્ઞં બ્યાકરોન્તો ‘‘યસ્સાસવા પરિક્ખીણા’’તિ ગાથં અભાસિ.

૯૨. તત્થ યસ્સાસવા પરિક્ખીણાતિ યસ્સ ઉત્તમપુગ્ગલસ્સ કામાસવાદયો ચત્તારો આસવા સબ્બસો ખીણા અરિયમગ્ગેન ખેપિતા. આહારે ચ અનિસ્સિતોતિ યો ચ આહારે તણ્હાદિટ્ઠિનિસ્સયેહિ અનિસ્સિતો અગધિતો અનજ્ઝાપન્નો, નિદસ્સનમત્તં, આહારસીસેનેત્થ ચત્તારોપિ પચ્ચયા ગહિતાતિ દટ્ઠબ્બં. પચ્ચયપરિયાયો વા ઇધ આહાર-સદ્દો વેદિતબ્બો. ‘‘સુઞ્ઞતો અનિમિત્તો ચા’’તિ એત્થ અપ્પણિહિતવિમોક્ખોપિ ગહિતોયેવ, તીણિપિ ચેતાનિ નિબ્બાનસ્સેવ નામાનિ. નિબ્બાનઞ્હિ રાગાદીનં અભાવેન સુઞ્ઞં, તેહિ વિમુત્તઞ્ચાતિ સુઞ્ઞતવિમોક્ખો, તથા રાગાદિનિમિત્તાભાવેન સઙ્ખારનિમિત્તાભાવેન ચ અનિમિત્તં, તેહિ વિમુત્તઞ્ચાતિ અનિમિત્તવિમોક્ખો, રાગાદિપણિધીનં અભાવેન અપ્પણિહિતં, તેહિ વિમુત્તઞ્ચાતિ અપ્પણિહિતો વિમોક્ખોતિ વુચ્ચતિ. ફલસમાપત્તિવસેન તં આરમ્મણં કત્વા વિહરન્તસ્સ અયમ્પિ તિવિધો વિમોક્ખો યસ્સ ગોચરો, આકાસેવ સકુન્તાનં, પદં તસ્સ દુરન્નયન્તિ યથા આકાસે ગચ્છન્તાનં સકુણાનં ‘‘ઇમસ્મિં ઠાને પાદેહિ અક્કમિત્વા ગતા, ઇદં ઠાનં ઉરેન પહરિત્વા ગતા, ઇદં સીસેન, ઇદં પક્ખેહી’’તિ ન સક્કા ઞાતું, એવમેવ એવરૂપસ્સ ભિક્ખુનો ‘‘નિરયપદાદીસુ ઇમિના નામ પદેન ગતો’’તિ ઞાપેતુઞ્ચ ન સક્કાતિ.

વિજયત્થેરગાથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.