૧. ગણનવારવણ્ણના

૧૫૨. ઇદાનિ દિટ્ઠિકથાનન્તરં કથિતાય આનાપાનસ્સતિકથાય અપુબ્બત્થાનુવણ્ણના અનુપ્પત્તા. અયઞ્હિ આનાપાનસ્સતિકથા દિટ્ઠિકથાય સુવિદિતદિટ્ઠાદીનવસ્સ મિચ્છાદિટ્ઠિમલવિસોધનેન સુવિસુદ્ધચિત્તસ્સ યથાભૂતાવબોધાય સમાધિભાવના સુકરા હોતિ, સબ્બસમાધિભાવનાસુ ચ સબ્બસબ્બઞ્ઞુબોધિસત્તાનં બોધિમૂલે ઇમિનાવ સમાધિના સમાહિતચિત્તાનં યથાભૂતાવબોધતો અયમેવ સમાધિભાવના પધાનાતિ ચ દિટ્ઠિકથાનન્તરં કથિતા. તત્થ સોળસવત્થુકં આનાપાનસ્સતિસમાધિં ભાવયતો સમધિકાનિ દ્વે ઞાણસતાનિ ઉપ્પજ્જન્તીતિ ઞાણગણનુદ્દેસો, અટ્ઠ પરિપન્થે ઞાણાનીતિઆદિ ઞાણગણનનિદ્દેસો, કતમાનિ અટ્ઠ પરિપન્થે ઞાણાનીતિઆદિ. ઇમાનિ એકવીસતિ વિમુત્તિસુખે ઞાણાનીતિપરિયન્તં સબ્બઞાણાનં વિત્થારનિદ્દેસો, અન્તે સોળસવત્થુકં આનાપાનસ્સતિસમાધિં ભાવયતોતિઆદિ નિગમનન્તિ એવં તાવ પાળિવવત્થાનં વેદિતબ્બં.

તત્થ ગણનુદ્દેસે ગણનવારે તાવ સોળસવત્થુકન્તિ દીઘં રસ્સં સબ્બકાયપટિસંવેદી પસ્સમ્ભયં કાયસઙ્ખારન્તિ કાયાનુપસ્સનાચતુક્કં, પીતિપટિસંવેદી સુખપટિસંવેદી ચિત્તસઙ્ખારપટિસંવેદી પસ્સમ્ભયં ચિત્તસઙ્ખારન્તિ વેદનાનુપસ્સનાચતુક્કં, ચિત્તપટિસંવેદી અભિપ્પમોદયં ચિત્તં સમાદહં ચિત્તં વિમોચયં ચિત્તન્તિ ચિત્તાનુપસ્સનાચતુક્કં, અનિચ્ચાનુપસ્સી વિરાગાનુપસ્સી નિરોધાનુપસ્સી પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સીતિ ધમ્માનુપસ્સનાચતુક્કન્તિ ઇમેસં ચતુન્નં ચતુક્કાનં વસેન સોળસ વત્થૂનિ પતિટ્ઠા આરમ્મણાનિ અસ્સાતિ સોળસવત્થુકો. તં સોળસવત્થુકં. સમાસવસેન પનેત્થ વિભત્તિલોપો કતો. આનન્તિ અબ્ભન્તરં પવિસનવાતો. અપાનન્તિ બહિનિક્ખમનવાતો. કેચિ પન વિપરિયાયેન વદન્તિ. અપાનઞ્હિ અપેતં આનતોતિ અપાનન્તિ વુચ્ચતિ, નિદ્દેસે (પટિ. મ. ૧.૧૬૦) પન ના-કારસ્સ દીઘત્તમજ્ઝુપેક્ખિત્વા આપાનન્તિ. તસ્મિં આનાપાને સતિ આનાપાનસ્સતિ, અસ્સાસપસ્સાસપરિગ્ગાહિકાય સતિયા એતં અધિવચનં. આનાપાનસ્સતિયા યુત્તો સમાધિ, આનાપાનસ્સતિયં વા સમાધિ આનાપાનસ્સતિસમાધિ. ભાવયતોતિ નિબ્બેધભાગિયં ભાવેન્તસ્સ. સમધિકાનીતિ સહ અધિકેન વત્તન્તીતિ સમધિકાનિ, સાતિરેકાનીતિ અત્થો. મ-કારો પનેત્થ પદસન્ધિકરો. કેચિ પન ‘‘સંઅધિકાની’’તિ વદન્તિ. એવં સતિ દ્વે ઞાણસતાનિયેવ અધિકાનીતિ આપજ્જતિ, તં ન યુજ્જતિ. ઇમાનિ હિ વીસતિઅધિકાનિ દ્વે ઞાણસતાનિ હોન્તીતિ.

પરિપન્થે ઞાણાનીતિ પરિપન્થં આરમ્મણં કત્વા પવત્તઞાણાનિ. તથા ઉપકારે ઉપક્કિલેસે ઞાણાનિ. વોદાને ઞાણાનીતિ વોદાયતિ, તેન ચિત્તં પરિસુદ્ધં હોતીતિ વોદાનં. કિં તં? ઞાણં. ‘‘વોદાનઞાણાની’’તિ વત્તબ્બે ‘‘સુતમયે ઞાણ’’ન્તિઆદીસુ (પટિ. મ. માતિકા ૧.૧; પટિ. મ. ૧.૧) વિય ‘‘વોદાને ઞાણાની’’તિ વુત્તં. સતો સમ્પજાનો હુત્વા કરોતીતિ સતોકારી, તસ્સ સતોકારિસ્સ ઞાણાનિ. નિબ્બિદાઞાણાનીતિ નિબ્બિદાભૂતાનિ ઞાણાનિ. નિબ્બિદાનુલોમઞાણાનીતિ નિબ્બિદાય અનુકૂલાનિ ઞાણાનિ. નિબ્બિદાનુલોમિઞાણાનીતિપિ પાઠો, નિબ્બિદાનુલોમો એતેસં અત્થીતિ નિબ્બિદાનુલોમીતિ અત્થો. નિબ્બિદાપટિપ્પસ્સદ્ધિઞાણાનીતિ નિબ્બિદાય પટિપ્પસ્સદ્ધિયં ઞાણાનિ. વિમુત્તિસુખે ઞાણાનીતિ વિમુત્તિસુખેન સમ્પયુત્તાનિ ઞાણાનિ.

કતમાનિ અટ્ઠાતિઆદીહિ પરિપન્થઉપકારાનં પટિપક્ખવિપક્ખયુગલત્તા તેસુ ઞાણાનિ સહેવ નિદ્દિટ્ઠાનિ. કામચ્છન્દનેક્ખમ્માદીનિ હેટ્ઠા વુત્તત્થાનિ. ઉપકારન્તિ ચ લિઙ્ગવિપલ્લાસવસેન નપુંસકવચનં કતં. સબ્બેપિ અકુસલા ધમ્માતિ વુત્તાવસેસા યે કેચિ અકુસલા ધમ્મા. તથા સબ્બેપિ નિબ્બેધભાગિયા કુસલા ધમ્મા. ‘‘પરિપન્થો ઉપકાર’’ન્તિ ચ તં તદેવ અપેક્ખિત્વા એકવચનં કતં. એત્થ ચ પરિપન્થે ઞાણાનિ ચ ઉપકારે ઞાણાનિ ચ પુચ્છિત્વા તેસં આરમ્મણાનેવ વિસ્સજ્જિત્વા તેહેવ તાનિ વિસ્સજ્જિતાનિ હોન્તીતિ તદારમ્મણાનિ ઞાણાનિ નિગમેત્વા દસ્સેસિ. ઉપક્કિલેસે ઞાણાદીસુપિ એસેવ નયો.

ગણનવારવણ્ણના નિટ્ઠિતા.